Το μουσικό «ταξίδι» των Mosaik είναι ένα «μωσαϊκό» (όπως προδίδει και το όνομά τους) των παραδόσεων της Ανατολικής Ευρώπης και της Ανατολικής Μεσογείου, ενώ είναι πολύ πιθανό να τους συναντήσει κανείς στα καλοκαιρινά σεμινάρια του μουσικού εργαστηρίου «Λαβύρινθος», στο Χουδέτσι, όπου συχνάζουν. Μία πολύ γνωστή φιγούρα και προσωπικότητα της world σκηνής, που συνδέεται (ωστόσο) με πολλά project Ελλήνων μουσικών, ο Efren Lopez είναι μία από τις βασικές επιρροές τους. Κι όμως οι Mosaik (Jolanta Kossakowska, Zofia Kolbe-Wojdyr, Wojciech Lubertowicz, Mateusz Szemraj, Sebastian Wielądek, Bart Pałyga) είναι Πολωνοί και -εκτός των παραπάνω- αντλούν δημιουργική έμπνευση από την παλιά παραδοσιακή μουσική της πατρίδας τους και ειδικά από τις περιοχές των Kurpie και Lubelskie. Λίγο μετά την κυκλοφορία του νέου τους άλμπουμ Całe szczęście (Ευτυχώς) οι Mosaik συστήνονται στο musicpaper, μέσω της Jolanta Kossakowska

Τί είναι το project MOSAIK;
Πάνε περίπου 7 χρόνια από τότε που μια ομάδα μουσικών αποφάσισε να ιδρύσει τους Mosaik με προσανατολισμό μια μουσική εμπνευσμένη από τους ήχους της πολωνικής παράδοσης, αλλά και άλλων πολιτισμών, κυρίως oriental. Αυτό που κάνουμε είναι να παίρνουμε τα παλιά τραγούδια της πολωνικής παράδοσης και να αυτοσχεδιάζουμε πάνω στις μελωδίες, ενώ προσπαθούμε να βρούμε και τους πιο ταιριαστούς ήχους από τα όργανα που παίζουμε. Για εμένα τα κύρια εκφραστικά μέσα είναι η φωνή μου και τα έγχορδα (μεσαιωνικό βιολί, gęśle, βιολί). Η Zofia παίζει recorders, gaita gallega, κρουστά και τραγουδά. Ο Mateusz είναι κιθαρίστας, αλλά παίζει και πολλά ανατολίτικα έγχορδα όπως ούτι, σάζι, tar, μαντόλα και τo πολωνικό σαντούρι. Ο Wojtek παίζει κρουστά και τύμπανα διαφορετικών προελεύσεων, ενώ η πρόσφατη αδυναμία του είναι η αρμένικη duduk. Ο Bart παίζει το μεγαλύτερο μέρος του ρεπερτορίου μας χρησιμοποιώντας wspak (ένα όργανο που μοιάζει με φολκ μπάσο) και η ειδικότητά του είναι όργανα που χρησιμοποιούνται συχνά στην Ασία, όπως οι λαρυγγισμοί στο τραγούδι, εβραϊκή άρπα, το morinhur και το σαράνγκι. Τα κείμενα που χρησιμοποιούμε στα τραγούδια μας είναι ως επί το πλείστον παραδοσιακοί στίχοι, από διάφορες πηγές, που μερικές φορές τους εμπλουτίζουμε με δικά μας λόγια.

Ποιο είναι το μουσικό υπόβαθρο των μελών του MOSAIK; Πώς συνάντησατε ο ένας στον άλλο;
Η πλειοψηφία των Mosaik είναι μουσικοί που αποφοίτησαν από διαφορετικά επίπεδα επαγγελματικής μουσικής εκπαίδευσης. Ωστόσο, τα φολκ όργανα, όπως το σαντούρι, η duduk ή τα μεσαιωνικά βιολιά δεν διδάσκοναι στο σχολείο ή στο Ωδείο κι έτσι τα μαθαίνουμε μόνοι μας, είτε σε σεμινάρια και master classes. Φυσικά, εξακολουθούμε να συλλέγουμε όργανα στα ταξίδια που κάνουμε. Γνώρισα τη Zofia το 1999, στα σεμινάρια μεσαιωνικής μουσικής και ερμηνείας «Le Jeu de Robin et Marion» από τον Adam de la Halles. Λίγο αργότερα αρχίσαμε να παίζουμε μαζί σε διάφορα συγκροτήματα «παλαιάς» μουσικής. Σε ένα από αυτά γνωρίσαμε τον Mateusz. Το 2006 η Zofia κι εγώ αρχίσαμε να επεξεργαζόμαστε το concept μιας δικής μας μπάντας, που θα συνδύαζε παλαιά και παραδοσιακή μουσική των εθνοτικών μειονοτήτων που ζουν στην Πολωνία. Καλέσαμε τον Mateusz και τον Wojtek και κάπως έτσι έγινε πραγματικότητα η πρώτη συναυλία των Mosaik, στις αρχές του 2007. Ο Bart ενσωματώθηκε λίγο αργότερα, αλλά τον γνωρίζαμε ήδη σαν έναν από τους πιο γνωστούς μουσικούς που ασχολούνται με τα όργανα της ethnic μουσικής, στον κύκλο μας. Κατά τη διάρκεια αυτών των 7 χρόνων υπήρξαν κι άλλοι, σπουδαίοι καλλιτέχνες που συμμετείχαν σε συναυλίες ή ηχογραφήσεις μας.


Γιατί επιλέξατε να αναμείξετε την πολωνική φολκ μουσική με άλλα είδη και πώς δουλεύετε τις ενορχηστρώσεις σας;
Οι περισσότεροι από εμάς, αρχικά παίζαμε «παλαιά» μουσική, κάτι που ως φυσικό επακόλουθο μας οδήγησε στο να ανακαλύψουμε την παραδοσιακή μουσική της χώρας μας, αλλά και άλλων παραδόσεων του κόσμου, που περιλαμβάνων αυτά τα αρχαία μουσικά υλικά. Καθώς «βουτούσαμε» όλο και περισσότερο στην πολωνική μουσική παράδοση, βρήκαμε ένα συναρπαστικό πεδίο για αυτοσχεδιασμούς, καθώς και πολλά παράλληλα στοιχεία με άλλες παραδόσεις, τις οποίες μελετούσαμε όλα αυτά τα χρόνια. Προσωπικά, σπούδασα εθνομουσικολογία και είμαι απόφοιτος Ανατολικών Σπουδών. Όλα τα μέλη της Mosaik είναι επηρεασμένα από τη μουσική της Ανατολής. Ταξιδεύοντας και ανακαλύπτοντας κοινά στοιχεία των διαφόρων πολιτισμών ήρθε φυσιολογικά και η ερευνά σε αρχεία ή ηχογραφήσει των καλλιτεχνών παραδοσιακής μουσικής.

Ειδικότερα, ποιες είναι οι μουσικές επιρροές σας;
Η μεγαλύτερη επιρροή μας προέρχεται από τη μουσική δύο περιοχών της Πολωνίας, του Kurpie και του Lubelskie. Εκεί μπορεί να βρει κανείς τα αρχαιότερα τραγούδια, μελωδίες, τρόπους και «στολίδια» που μοιάζουν με τα αντίστοιχα της Ανατολής. Αυτό ικανοποιεί και το συναίσθημα μας και για τα δύο είδη την παλαιά πολωνική, αλλά και την ανατολίτικη μουσική. Αποδεικνύεται έτσι ότι τα πολωνικά χωριά δεν είναι και τόσο μακριά από την Κωνσταντινούπολη, τη Βηρυτό ή τη Βαγδάτη. Φυσικά, η αναζήτηση για νέους ήχους δεν τελειώνει ποτέ. Μας αρέσουν η παραδοσιακή μουσική της Τουρκίας, του Ιράν, του Μαρόκο και της Μέσης Ανατολής, καθώς και σύγχρονοι καλλιτέχνες της παγκόσμιας μουσικής. Μία από τις βασικές επιδράσεις μας ήταν οι ηχογραφήσεις των «L'am the Foc». Το όνειρό μας να συναντήσουμε αυτούς τους σπουδαίους μουσικούς έγινε πραγματικότητα. Το 2009, οι Mosaik εμφανίστηκαν μαζί τη Mara Aranda (που τότε τραγουδούσε με το «Al Andaluz Project») στο Cross Culture Festival και μερικοί από εμάς συνάντησαν και τον Efren Lopez στην Κρήτη, που συμμετείχε σε ένα από τα σεμινάρια στον «Λαβύρινθο» του Ross Daly. Προσωπικά, για εμένα, μεγάλη πηγή έμπνευσης υπήρξε η συγχώνευση πρώιμων ήχων και παραδοσιακής μουσικής που έγινε από τον Vladimir Ivanoff, καθώς και τα projects του Micrologus.

Με ποιον τρόπο δουλεύετε πάνω στου στίχους των τραγουδιών σας; Για παράδειγμα, στο κομμάτι «Samobójstwa» τα γεμάτα συμβολισμούς λόγια αναφέρουν «πέθανε για ένα κόσμο που θα αναγεννηθεί χωρίς ελάττωμα»…
Τα παραδοσιακά τραγούδια που χρησιμοποιούμε σαν βάση για τις συνθέσεις μας είναι πραγματικά παλιά και αποτελούνται από μία παραδοσιακή ποίηση γεμάτη συμβολισμούς. Πολλοί από τους στίχους έχουν πολλαπλό νόημα και δεν περιγράφουν ευθέως την πραγματικότητα. Για παράδειγμα, υπάρχει ένα τραγούδι για ένα κορίτσι που κλαίει σε ένα σκοτεινό δωμάτιο και καταριέται τους ράφτες που έφτιαξαν ένα φόρεμα που είναι πάρα πολύ σφιχτό. Αυτό είναι ένας πολύ συνηθισμένος τρόπος για να περιγραφεί μια απρόσμενη εγκυμοσύνη μιας υπηρέτριας που την παράτησε μόνη ο εραστής της. Υπάρχουν όμως κι άλλες συμβολικές έννοιες, όπως το νερό, το φεγγάρι, τα λουλούδια, το τριαντάφυλλο, τα πουλιά... οφείλω να ομολογήσω πως πολλά από τα παραδοσιακά τραγούδια που τραγουδάω στους Mosaik αφορούν γυναίκες ή είναι από την γυναικεία σκοπιά. Αυτά είχε αρχικά προβλεφθεί να τραγουδηθούν από γυναίκες ή τα γνωρίζω από γυναίκες τραγουδίστριες. Οι στίχοι στους οποίους αναφέρεστε προέρχονται από μια διασκευή που μας ζήτησε να ηχογραφήσουμε ένας φίλος μου, μέλος σε ένα παλιό σχολικό πανκ συγκρότημα, ονόματι «Moskwa».


Είμαστε το μόνο φολκ σχήμα, που κλήθηκε σε αυτό το project. Αυτό που κάναμε ήταν να ενορχηστρώσουμε ένα γρήγορο και δυνατό πανκ τραγούδι στα μέτρα των ακουστικών οργάνων μας και να το παίξουμε αργά και με βάθος. Επέλεξα αυτό το τραγούδι, το «Samobójstwa» (σ.σ. «αυτοκτονίες») από το ρεπερτόριο του «Moskwa», επειδή οι στίχοι του με συγκίνησαν πολύ. Οι λέξεις που χρησιμοποιούνται εμβαθύνουν τη σημασία τους. Η ιστορία γίνεται ακόμα πιο μυστικιστική, αν σημειωθεί ότι το video clip έγινε στην κρύπτη ενός παλιού μοναστηριού. Για τους
«Mosaik» η ηχογράφηση αυτή υπήρξε σημείο καμπής, διότι μάθαμε πολλά, από τη διαδικασία ενορχήστρωσης ενός τραγουδιού που ανήκει σε κάποιον άλλο.

Σε μία από τις συνεντεύξεις σας αναφέρεστε στην «αρχέγονη δύναμη της πολωνικής παραδοσιακής μουσικής». Ποιά είναι αυτή η δύναμη και πώς θέλετε να τη συνδέσετε με τη μουσική σας;
Αυτή ακριβώς η αρχέγονη δύναμη είναι που με ώθησε να στραφώ προς την παραδοσιακή μουσική. Είναι κάτι που περισσότερο νιώθεις, παρά μπορείς να εξηγήσεις. Ένα είδος μυστικιστικής δύναμης στους στίχους και τη μουσική. Η παραδοσιακή μουσική φτιάχτηκε με σκοπό τη διευκόλυνση της εργασίας, το να συνηθίσουν οι άνθρωποι σε ορισμένες καταστάσεις της ζωής ή της φύσης, για την περιγραφή της ίδιας της φύσης, της ζωής και του θανάτου. Να φέρει την αρμονία και να κυριεύσει το χάος, να κάνει τη ζωή υποφερτή. Αυτά τα τραγούδια δεν έχουν καμία σχέση με τους «top10» καταλόγους στο ραδιόφωνο. Έτσι, αν μπορώ να αισθανθώ αυτή την αρχέγονη δύναμη στη μουσική ξέρω ότι αυτή είναι η σωστή πηγή έμπνευσης. Αν το κοινό των Mosaik μπορεί να αισθάνεται τουλάχιστον ένα μέρος αυτής, της αρχέγονης δύναμης, είναι μια μεγάλη επιτυχία.

Υπάρχουν πολλά σχήματα, ειδικά στην Ανατολική Ευρώπη που έλκονται από την ιδέα να εκφραστούν με ένα ρεπερτόριο από παλιότερα είδη φολκ μουσικής (κυρίως ανατολικής ή Μεσαιωνικής). Είναι αυτός ένας τρόπος επικοινωνίας με τις ρίζες του παλιού Ευρωπαϊκού πολιτισμού;
Πιθανόν να συμβαίνει αυτό, ναι. Δεν μπορώ να μιλήσω εκ μέρους άλλων, όμως συγκεκριμένα οι Mosaik έλκονται από τον πολιτισμό της Μεσογείου. Αυτές οι ρίζες καθορίζουν τους πολιτισμούς μας, με τον ίδιο τρόπο όπως και οι τοπικές ρίζες μας. Ο συνδυασμός αυτός μας κάνει μοναδικούς ως ανθρώπους. Οι Mosaik προσπαθούν να εκφραστούν με τον δικό τους τρόπο, που συνδέει τους ήχους των ανατολικών και πολωνικών παραδοσιακών οργάνων, ψάχνοντας παράλληλα για κοινά στοιχεία στις παραδόσεις της πολωνικής και την ανατολίτικης μουσικής. Η Μεσαιωνική μουσική είναι ένα μεγάλο παράδειγμα για το πώς τα στοιχεία αυτά αλληλεπιδρούν. Κοιτάξτε για παράδειγμα τα εντυπωσιακά project του Jordi Savall που είναι αφιερωμένα στην πολυπολιτισμική Ισπανία από τα τέλη του Μεσαίωνα και την Ιερουσαλήμ. Αυτό που απέμεινε από εκείνη τη περίοδο είναι μια συναρπαστική μουσική.

Η μουσική των περιοχών Kurpie και Lubelskie αποτελούν την κύρια πηγή έμπνευσή σας…
Το Kurpie είναι μία περιοχή που περιβάλλεται από δάση. Αυτός είναι ο λόγος που τα χωριά της περιοχής απομονώθηκαν και διατήρησαν τους αρχαίους τρόπους τραγουδιού, τα «στολίδια», και τις μελωδίες. Υπάρχουν πολύ όμορφα «τραγούδια του δάσους», που τραγουδιούνται από μια φωνή ή «a cappella». Ένα όραμα για κάποιον που στέκεται μόνος σε ένα δάσος και τραγουδάει φωναχτά τις χαρές και τις λύπες του, εξακολουθεί να μας συγκινεί. Αυτά τα αρχέγονα χαρακτηριστικά εμφανίζονται και στα τραγούδια της περιοχής Lubelskie. Πρόκειται για περιοχή της Ανατολικής Πολωνίας, όπου πολλοί πολιτισμοί συναντήθηκαν και αλληλεπίδρασαν. Για παράδειγμα, στο πρώτο cd των Mosaik παρουσιάστηκε η πολυπολιτισμική κληρονομιά της πόλης Zamość, που φιλοξένησε –κατά καιρούς- Πολωνούς, Ιταλούς, Αρμένιους, Εβραίους, Ουκρανούς και Ούγγρους. Η Ανατολική Πολωνία είναι ένα εκπληκτικό μέρος της Ευρώπης: τραχιά, όμορφη, με οδυνηρή ιστορία. Είναι ένα απύθμενο θησαυροφυλάκιο των αρχαίων τραγουδιών.

 

Τί γνωρίζεται για την ελληνική παραδοσιακή μουσική;
Γνωρίζουμε αρκετά! Έχουμε επαφή με το ρεμπέτικο, που ενέπνευσε αρκετούς μουσικούς εδώ, στην Πολωνία. Όπως ήδη, ανάφερα, σχεδόν όλα τα μέλη των Mosaik έχουν πάει στην Κρήτη για σεμινάρια δίπλα σε κορυφαίους μουσικούς στο μουσικό εργαστήρι «Λαβύρινθος». Έχω την αίσθηση, πως ο ήχος της κρητικής λύρας θα με φέρει ξανά στην Ελλάδα. Ανάμεσα στα μουσικά μας όργανα υπάρχει ένα κρουστό που κουβάλησα στο σάκο μου σε όλη τη διαδρομή από τη Θεσσαλονίκη, τα Βουλγαρικά και τα Σερβικά βουνά. Εύχομαι κάποια στιγμή να έρθουμε για συναυλία ως «Mosaik» στην Ελλάδα.

 
Ακούστε παρακάτω το τραγούδι Gaski από τον καινούριο δίσκο των Mosaik: