Ο συνθέτης, ενορχηστρωτής, μουσικός, παραγωγός, στιχουργός και προσφάτως ποιητής Γιώργος Ανδρέου βρίσκεται σε διαρκή κίνηση. Ακούραστος εργάτης της Τέχνης αλληλεπιδρά με αυτήν και παρουσιάζει τις δικές του εργασίες, που πάντα έχουν κάτι να πουν. Τον συναντήσαμε στην καρδιά του καλοκαιριού να μας πει για τη μουσική που έγραψε στον Πλούτο του Αριστοφάνη (βρίσκεται σε περιοδεία), το μουσικό τοπίο που έφτιαξε πάνω στο λόγο του Σεφέρη, σε δρώμενο που θα παρουσιαστεί στο Φεστιβάλ Φιλίππων, την πρώτη του ποιητική συλλογή, τη μεγάλη συναυλία για τον Μάνο Ελευθερίου, αλλά και τους δίσκους που ετοιμάζει…

Ας ξεκινήσουμε από τον Πλούτο του Αριστοφάνη για τον οποίο γράψατε τη μουσική…

Ο Πλούτος του Αριστοφάνη πήγε ήδη στην Επίδαυρο και περιοδεύει σε όλη την Ελλάδα. Οι στίχοι είναι του Ισαάκ Σούση και αξίζει να πω ότι το έργο αυτό δεν έχει χορικά ούτε παράβαση ή τουλάχιστον δεν σώζονται. Έτσι τα παρένθετα χορικά τα επινοήσαμε. Είναι η πρώτη φορά που συνεργάζομαι με τον Σούση. Ενώ είμαστε φίλοι τόσα χρόνια δεν έχουμε γράψει μαζί τίποτα. Μέσα στο έργο υπάρχουν και δύο τραγούδια που θα μπορούσαν κάλλιστα να χρησιμοποιηθούν και στη δισκογραφία.

 

Σας έχουνε διδάξει κάτι τα θεατρικά που έχετε κάνει όλα αυτά τα χρόνια;

Δεν έχω ασχοληθεί στο επίπεδο που έχει ασχοληθεί ο Μικρούτσικος, ο Λεοντής ή ο Θεοδωράκης. Έχω κάνει όμως αρκετά πράγματα. Αυτό που παρατηρώ τα τελευταία χρόνια είναι ότι πετάνε έξω τον χορό. Δηλαδή το μέλος. Το οποίο κατά τη γνώμη μου είναι πολύ λυπηρό γιατί παραμορφώνει τη φόρμα της Αρχαίας τραγωδίας. Αυτό που έχω μάθει μέσα από το θέατρο είναι ότι η γλώσσα είναι μια μουσική ολόκληρη και πρέπει να μπεις μέσα της να βρεις τις αναλογίες, τους κύκλους και τις σχέσεις που να είναι με κάποιο τρόπο πειστικές. Σκέψου δε, ότι η νεοελληνική γλώσσα είναι πολύ πιο περιφραστική γλώσσα από την Αρχαία. Μία σειρά του Ευρυπίδη στα Αρχαία, εμείς θέλουμε τρεις σειρές για να τη μεταφράσουμε.

 

Έχει πλεονέκτημα κάποιος που προέρχεται από το τραγούδι στη μουσική για θέατρο;

Κατάγομαι από το τραγούδι και το αγάπησα, παρότι έχω ακαδημαϊκές μουσικές γνώσεις, για αυτό πάντοτε όταν κάνω ένα Αρχαίο Δράμα σκέφτομαι με την ευρεία έννοια τι είναι το μέλος. Τι είναι αυτό το πράγμα που χρησιμοποιεί κάποιος σαν εργαλείο και εμπεριέχει συνδεδεμένα τον λόγο και τη μουσική. Επίσης, το απολαμβάνω όταν κάνω μία πιο μεγάλη φόρμα από τη φόρμα του τραγουδιού, που είναι ωραία μεν, αλλά αρκετά καταπιεστική, αφού μέσα σε 3 λεπτά και 3 στροφές πρέπει να τα πεις όλα...

 

Στον Σεφέρη βλέπουμε την έλλειψη της προσωπικής του μικρής πατρίδας. Μην ξεχνάμε ότι ήταν πρόσφυγας και ως διπλωμάτης γύριζε διαρκώς.

 

Και η μουσική που γράψατε πάνω στα κείμενα του Σεφέρη και θα παρουσιαστεί στο Φεστιβάλ των Φιλίππων;

Ήταν μία ιδέα του Γκόνη που ονόμασε φέτος το φεστιβάλ «Γιώργος Σεφέρης: Χορηγός αισιοδοξίας» και είναι προφανώς αφιερωμένο στον ποιητή. Παραδόξως, παρότι ο Σεφέρης απολαμβάνει μεγάλη αίγλη ως κεντρικό πρόσωπο του νεοελληνικού πολιτισμού, δεν είναι τόσο «χρησιμοποιημένος». Είναι χαρακτηριστικό ότι και οι μελοποιήσεις του είναι λίγες. Δεν υπάρχει μουσική εργογραφία για τον Σεφέρη αντίστοιχη με του Καβάφη, του Ρίτσου, του Καρυωτάκη... Γενικά ο Σεφέρης δεν έχει προσεγγιστεί με όρους μουσικής.

 

Για ποια κείμενα του Σεφέρη μιλάμε;

Επέλεξα να ασχοληθώ με το Ημερολόγιο καταστρώματος Γ, που είναι τα ποιήματα που έγραψε ο Σεφέρης στην Κύπρο. Προφανώς τα ποιήματα αυτά όμως δεν αφορούν μόνο την Κύπρο. Θέλω να παρατηρήσω επίσης ότι η σχέση του με τον Ευρυπίδη είναι εμφανής. Είναι πανταχού παρόν στο Ημερολόγιο καταστρώματος Γ. Η σχέση του ακόμα με την αγγλοσαξονική ποίηση. Ο Όντεν, ο Έλιοτ, ο Πάουντ… τους οποίους είχε μεταφράσει κιόλας, είναι παρόντες. Έχει έναν «ιστορισμό» -για να χρησιμοποιήσω αυτή τη νεολογική έκφραση- ο Σεφέρης πολύ διαφορετικό από του Καβάφη. Ενώ έχουν κοινό βλέμμα, έχουν άλλα εργαλεία. Στον Σεφέρη βλέπουμε την έλλειψη της προσωπικής του μικρής πατρίδας. Μην ξεχνάμε ότι ήταν πρόσφυγας και ως διπλωμάτης γύριζε διαρκώς.

 

Και τι εργαλεία χρειάζεται για να μελοποιηθεί ένας τέτοιος λόγος που δεν έχει φόρμα τραγουδιού;

Δεν είναι εύκολο να μελοποιηθεί και σίγουρα όχι με τις κοινότυπες φόρμες. Σε αυτό το έργο πήγα με τη λογική των χορικών. Έχουν μελοποιηθεί αποσπάσματα από τα ποιήματά του. Πήρα κάποια από τα κεντρικά του μοτίβα και χρησιμοποίησα μία ορχήστρα συμφωνικής καταγωγής. Υπάρχουν σε αυτό το έργο μοτίβα από τη Δύση, από την παραδοσιακή μας μουσική, από το ρεμπέτικο, από τη Σμύρνη… Αυτό το υπαγορεύει ο Σεφερικός κόσμος. Τόλμησα μάλιστα και κάτι. Σε δύο αποσπάσματα του έργου του κόλλησα ένα κείμενο του Έλιοτ και ένα του Πάουντ που έχει μεταφράσει. Το εντυπωσιακό είναι ότι επειδή έχει τη δική του γλώσσα και τη δική του άποψη σε αυτά, είναι σαν ένα ενιαίο πράγμα.

 

Και η παράσταση αυτή πως θα είναι;

Η μουσική θα είναι ηχογραφημένη. Θα είναι ένα δρώμενο επί σκηνής με ερμηνεύτρια την Κορίνα Λεγάκη, η οποία είναι συμβολικά η ποιητική ψυχή του Σεφέρη (μου αρέσει που είναι γυναίκα) από τη μία και από την άλλη ο ποιητής ως σώμα που δεν γερνά, αντιπροσωπεύεται από έναν εξαιρετικό χορευτή, τον Ερμή Μαρκότσογλου που έχει και την σκηνογραφική επιμέλεια. Οπότε αυτό είναι ένα έργο-δρώμενο και όχι μία μουσική συναυλία, παρότι τον κεντρικό ρόλο τον έχει η μουσική. Αυτό θα γίνει στο Κάστρο της Καβάλας. Πρέπει να πω εδώ ότι ο μεγαλύτερος έπαινος που μπορώ να κάνω στον Θοδωρή Γκόνη όλα αυτά τα χρόνια που παιδεύεται είναι ότι έτσι ακριβώς πρέπει να είναι ένα Φεστιβάλ Πολιτισμού. Ένα τέτοιο φεστιβάλ δεν μπορεί να είναι απλώς ένας χώρος που φιλοξενεί έτοιμες εκδηλώσεις. Πρέπει να έχει τη δυνατότητα να δημιουργήσει έργα. Να κινητοποιήσει καλλιτέχνες να κάνουν κάτι που ίσως και μόνοι τους δεν θα σκεφτόταν.

 

Θέλω να πω ακόμα ότι είναι τρομερή η ανοησία και η αδικία του ελληνικού κράτους. Όταν ξεκίνησαν τα Φεστιβάλ Φιλίππων και Επιδαύρου στα τέλη του ’50, ξεκίνησαν παράλληλα σε δύο σημαντικά θέατρα. Το ένα απευθυνόταν στο Βόρειο άξονα και το άλλο στο Νότιο. Σταδιακά ο Βόρειος άξονας παρήκμασε. Αν αντιμετώπιζαν σοβαρότερα το φεστιβάλ σε μια κατεύθυνση αναβάθμισης, η πολιτεία θα είχε πολλαπλά οφέλη.

 

Πρόσφατα κυκλοφόρησε και η πρώτη σας ποιητική συλλογή από την Μικρή Άρκτο…

Όλα αυτά τα χρόνια σε πολλά από τα τραγούδια μου έχω γράψει εγώ τα λόγια. Το άθλημα το κατέχω. Δεν ξύπνησα ένα πρωί και είπα να βγάλω και μία ποιητική συλλογή. Δεν είμαι πρωτόπειρος σε αυτό. Ποιήματα γράφω πολλά χρόνια, αλλά επειδή η κεντρική μου δραστηριότητα είναι η μουσική και εκεί συντελούνταν η πρόοδος ή η υπαναχώρηση, η ποίηση έγινε για μένα χόμπι. Μία ενασχόληση που έμπαινε μέσα μου και δουλευόταν κατά καιρούς. Τα θέματα που έχει η ποιητική μου συλλογή «Απερίσκεπτος πλοηγός» με απασχολούν πάνω από 25 χρόνια. Την τελευταία δεκαετία δε, με απασχολούσαν ακόμη πιο έντονα και βασίστηκα και στο λόγο κάποιον φίλων σχετικών με την ποίηση και σκέφτηκα ότι θα είχε νόημα να τα εκδώσω. Δεν είμαι απλά ένας μουσικός. Η γραφή με απασχολεί.

 

aperiskeptos ploigos

 

Ο λόγος στο έργο σας είναι καθοριστικής σημασίας...

Έγραψα πριν κάποια χρόνια και ένα μυθιστόρημα. Γράφω παρεμβάσεις κατά καιρούς σε περιοδικά. Πολλοί καλλιτέχνες ασχολούνται με διάφορα ήδη τέχνης. Η μονομανία με ένα πράγμα στην τέχνη από ένα σημείο και μετά κινδυνεύει να σε οδηγήσει σε αδιέξοδο. Πολλές φορές έχω βρει απαντήσεις σε άλλες τέχνες για ερωτήσεις που κάνω στη μουσική.

 

Έχει την πολυτέλεια του χρόνου ένας καλλιτέχνης σήμερα που η πληροφορία τρέχει τόσο γρήγορα;

Πρέπει να συνηθίσουμε το τοπίο της ψηφιακής εποχής στον οποίο έχει επιταχυνθεί η δυνατότητα να εκδώσεις. Αντί η κοινωνία να απασχολείται στο να εκφραστεί από τους χαρισματικούς της ανθρώπους προβάλει τον εαυτό της.

 

Είναι ένας είδος αυτοϊκανοποιήσης;

Ακριβώς! Ο καθένας αυτοϊκανοποίεται καθώς γίνεται μια περσόνα αναγνωρίσιμη, αφού γίνεται αντικειμενικά υπαρκτή η παρουσία του μέσα σε ένα κοινωνικό δίκτυο με τη δυνατότητα της άμεσης έκδοσης της γνώμης του ή του έργου του. Έτσι, βλέπουμε πολλούς ανθρώπους να μην ασχολούνται με αυτό που θα τους εκφράσει βαθύτερα ψυχικά, αλλά να απασχολούνται με το ναρκισσιστικό κομμάτι του εαυτού τους.

 

Αυτό πιστεύω ότι είναι μια μόδα και μετά από λίγο καιρό θα υποχωρήσει. Δεν έχει πολλούς χυμούς αυτή η διαδικασία. Από την άλλη η Τέχνη είναι μία ανάγκη του ανθρώπου είδους. Πάντα παραγόταν τέχνη και πάντα θα παράγεται υψηλή τέχνη. Από την εποχή των σπηλαίων μέχρι σήμερα. Δεν υπάρχει εποχή που δεν παράγεται τέχνη. Είναι μία ανθρώπινη ανάγκη. Αν η τέχνη αυτή καταναλώνεται όπως της αξίζει ή αν πηγαίνει στα ζητούμενα και θα επανέλθει αυτό είναι άλλο θέμα. Σκέψου ότι τον Σαίξπηρ για 300 χρόνια δεν τον έπαιζαν στα θέατρα.

 

Άλλο είναι η μόδα που υπάρχει γύρω από την κοινοποίηση και άλλο η ουσιαστική πνευματική στάση. Ο χρόνος είναι η μεγάλη σούμα και το μεγάλο σουρωτήρι. Ό,τι αξίζει να μείνει με κάποιο τρόπο θα μείνει και θα συζητηθεί. Υπάρχουν πολλά τέτοια παραδείγματα. Όταν το έργο υπάρξει, θα δικαιωθεί… Ο Ελύτης νομίζω έλεγε σε ένα ποίημα του «Φαίνεται πως ζω για τότε που δεν θα υπάρχω» και μάλλον αυτό ισχύει σε πολλές περιπτώσεις.

 

Κάνετε ταυτόχρονα τόσα πολλά πράγματα…

Μπορεί κάποιος να με κατηγορήσει και να σκεφτεί για μένα ότι «αυτός θέλει να τα κάνει όλα.» Δεν θέλω να τα κάνω όλα. Θέλω με μία ειλικρίνεια να καταθέσω στο δημόσιο χώρο οτιδήποτε έχει για μένα σημασία ως καλλιτέχνη. Θεωρώ ότι αυτό είναι ζήτημα καλλιτεχνικής εντιμότητας. Θεωρώ ότι κάθε καλλιτέχνης που έχει φτάσει κάπου με κόπο και προσπάθεια οφείλει ως σεβασμό προς τον κόσμο να καταθέσει το έργο του ως συμβολή στον πολιτισμό του. Από εκεί και πέρα είναι στην κρίση του καθενός.

 

Είναι καθοριστικής σημασίας αυτή τη στιγμή να μην παραιτηθούμε από τη δημιουργία. Αν αναρωτηθούμε για ποιο λόγο γίνονται όλα αυτά και αν αξίζει να τα κάνουμε είναι σαν να καταδικάζουμε συμβολικά σε θάνατο και τον εαυτό μας και τον τόπο.

 

Ετοιμάζεται και ένα αφιέρωμα στον Μάνο Ελευθερίου στο οποίο έχετε αναλάβει την επιμέλεια…

Ο Μάνος Ελευθερίου και ο Λευτέρης Παπαδόπουλος είναι οι δύο μεγάλοι θρύλοι του ελληνικού στίχου. Ο Μάνος Ελευθερίου βέβαια είναι και πολλά περισσότερα από στιχουργός. Είναι ένας εξαίρετος ποιητής, μυθιστοριογράφος, λαογράφος κλπ. Με τιμά με τη φιλία του πολλά χρόνια και τα τελευταία χρόνια έχουμε έρθει πιο κοντά. Ο 9.84 αποφάσισε να τον τιμήσει, αφού κάνει εκεί και πολύ ενδιαφέρουσες και ζωντανές εκπομπές, και του έκανε την πρόταση. Ο Μάνος δέχτηκε και μου ζήτησε σαν χάρη να ασχοληθώ με τη συναυλία που θα γίνει στην Τεχνόπολη με δεκάδες καλλιτέχνες. Μου ζήτησε να πω σε όλους τους καλλιτέχνες που θα συμμετέχουν ότι δεν θα αμειφθεί για αυτό.

 

Κάνετε και άλλα πράγματα εκτός από αυτά που ξέρουμε και συζητήσαμε μέχρι τώρα;

Κάνω μία εργασία πάνω στην ποίηση. Έχει τίτλο «Ναύς των ονείρων». Ασχολούμαι 10 χρόνια με αυτό το έργο. Είναι μελοποιήσεις ποιημάτων χωρίς να προσπαθώ να βάλω τα ποιήματα στο παπούτσι του στίχου και να τα κάνω ντε και καλά τετράγωνα. Σε αυτή τη δουλειά υπάρχει μελοποίηση Σαίξπηρ, Εμπειρίκου, Σαχτούρη, Καρούζου, Σεφέρη, Ελευθερίου, Καρατζά, Ρίτσος, Παπαδιαμάντης κ.ά

Εκτός από αυτό θα συνεργαστώ με έναν εξαιρετικό μουσικό. Τον Βάσο Αργυρίδη και κάνουμε μαζί έναν δίσκο για την Μαργαρίτα Ζορμπαλά. Η έκδοση θα περιλαμβάνει καινούρια τραγούδια αλλά και κάποια παλιότερα δικά μου και του Βάσου.

 

Ξεκίνησα επίσης να λειτουργώ ξανά ως παραγωγός σε νέους ανθρώπους. Αυτό που θα εκδοθεί σύντομα είναι η δουλειά των αδερφών Καλογεράκη. Είναι δύο νέα ταλαντούχα παιδιά που έχουν αγάπη στη μελοποιημένη ποίηση. Στο δίσκο, που θα κυκλοφορήσει από τη Μικρή Άρκτο, θα τραγουδάει η Φαραντούρη τρία κομμάτια.

 

Επέστρεψα στη Μικρή Άρκτο την οποία εμμέσως πλην σαφώς εγκαινιάσαμε το ’96 με την «Μικρή Πατρίδα». Εκεί έκανα το δίσκο της Ρίτας Αντωνοπούλου, ύστερα κάναμε ένα παιδικό μαζί με τον Παρασκευά Καρασούλο και τον Γιάννη Βασιλόπουλο. Εκδόθηκε ένας δίσκος του οποίο ήμουν παραγωγός, το Mosaic της Κορίνας Λεγάκη, που είναι μια ιδέα που ήθελα πολλά χρόνια να την κάνω με επανεκτελέσεις τραγουδιών που θεωρώ εγώ ότι είναι σημαντικά και κάποια άλλα τους «πήραν τη θέση», αλλά το πιο κεντρικό απ’ όλα που έρχεται εκεί είναι ότι με τον Παρασκευά Καρασούλο ακριβώς στα 20 χρόνια από την παρουσίαση της Μικρής Πατρίδας μπαίνουμε στο στούντιο για έναν κοινό δίσκο που θα κυκλοφορήσει στις αρχές του νέου χρόνου.

 

Υπάρχει κάτι πίσω από αυτόν τον δημιουργικό οργασμό;

Είναι καθοριστικής σημασίας αυτή τη στιγμή να μην παραιτηθούμε από τη δημιουργία. Αν αναρωτηθούμε για ποιο λόγο γίνονται όλα αυτά και αν αξίζει να τα κάνουμε είναι σαν να καταδικάζουμε συμβολικά σε θάνατο και τον εαυτό μας και τον τόπο.

 

Αισθάνομαι περισσότερο παρά ποτέ ότι τώρα έχει αξία πεισματικά να συνεχίσει κανείς να δημιουργεί. Να μην παίξει με όρους μιντιακούς είτε απλά οικονομικούς, είτε καριερίστικους. Η δημιουργία εκτός από προφανή ψυχοθεραπεία για εμάς και τους ακροατές μας είναι εκτός από μαρτυρία της εποχής, η δυναμική ανάπλασής της. Δεν πρόκειται να βγούμε από την κρίση με οικονομικούς όρους. Πρέπει να βγούμε με ψυχολογικούς και συναισθηματικούς όρους. Πρέπει να επανατοποθετηθούμε τη σχέση με τους ανθρώπους και το περιβάλλον στο οποίο υπάρχουμε, διαφορετικά θα σκεπτόμαστε με ταπεινωτικό τρόπο μόνο τα χρέη μας. Και αυτό είναι τραγικό.