Θα μπορούσε να επαναπαυθεί στην ευρεία καλλιτεχνική αναγνώριση ή την –ήδη- μεγάλη προσφορά της στο Φεμινιστικό Κίνημα, κατά τη δεκαετία του ’80. Ωστόσο, η Νένα Βενετσάνου εξακολουθεί να θέτει στόχους και να επιδιώκει κοινωνικές υπερβάσεις, που θα αναμοχλεύσουν κρίσιμα ζητήματα για την εσωτερική ισορροπία (εν τέλει) της κοινωνίας μας. Στις 26 Απριλίου στον κινηματογράφο «Αλκυονίς» και υπό τον τίτλο «Νένα Βενετσάνου - Το Δεύτερο Κύμα», η σπουδαία ερμηνεύτρια θα ορθώσει λόγο Φεμινιστικό, ευθύ και πολιτικό. Για το «Σπίτι των Γυναικών»…

Η καλή σχέση με τους γονείς σας, εξελίχθηκε και θεμέλιος λίθος ψυχολογικά;
Απολύτως και είναι κάτι που συμβουλεύω σε όλους τους γονείς, που έχουν παιδιά με καλλιτεχνική ιδιοσυγκρασία και τους ενδιαφέρει ο αντίλογος. Nα μην τον θεωρούν μειονέκτημα, αλλά να δίνουν το χρόνο στα παιδιά, ώστε να καταλάβουν από μόνα τους. Στο μέλλον γίνονται οι πιο συγκροτημένοι άνθρωποι. Προσωπικά, είχα γονείς με ευρύ πνεύμα, που δεν θέλησαν να κατευθύνουν ούτε εμένα, ούτε τον αδελφό μου. Μας παρείχαν όμως τη δυνατότητα να επιλέξουμε. Η μητέρα μου δεν μπλέχτηκε ποτέ σε αυτό που έκανα, αλλά ήξερα ότι είχα και όριο. Οι γονείς με προέτρεπαν να πάω ως την άκρη του κόσμου για να μάθω κάτι. Αυτό δεν το έλεγαν καθόλου εύκολα σε κορίτσια της εποχής μου…

 

Ταξιδεύατε μαζί τους ακόμη και στο εξωτερικό… Κάτι που συνεχίσατε και σαν καλλιτέχνης. Ποιες υπήρξαν οι σημαντικότερες συνεργασίες σας «εκτός των τειχών»;
Η πιο ενδιαφέρουσα ήταν αυτή με το «Theatre de la Mediterranee», όπου έπαιξα για 7 χρόνια σε ένα θέαμα για παιδιά, με τον τίτλο «Οδύσσεια». Αμέσως μετά ήρθε η συνεργασία μου με την Αγγελική Ιονάτος στη «Σαπφώ» και αυτή με τον Michel Montanarano, που τον θεωρώ «δικό» μου άνθρωπο. Είναι, επίσης, ο Lluís Llach και η Amina Alaoui. Αυτές οι συνεργασίες προέκυψαν κυρίως μέσω του Montanarano, ο οποίος είχε έντονη σχέση με την Ουγγαρία, εξού και γνώρισα τη Márta Sebestyén, καθώς και άλλους σπουδαίους Ούγγρους μουσικούς. Ο Michel ήταν για εμένα μία «πηγή» νέων πραγμάτων. Εμβληματικός άνθρωπος στην πορεία μου υπήρξε κι ο Michel Deguy, τον οποίο γνώρισα μεν σε μεγάλη ηλικία, αλλά με επηρέασε για τον τρόπο με τον οποίο γράφουμε, αποκτώντας άλλη σχέση με το λόγο. Φυσικά, και η Irma Kolassi

 

Ο Χατζιδάκις σας «έφερε» στη «Λιλιπούπολη» και συνεργαστήκατε για 15 χρόνια. Ο Πατσιφάς σας έδωσε την ευκαιρία να καταγράψετε τις δικές σας συνθέσεις. Ο Μαμαγκάκης αξιοποίησε το ιδίωμά σας. Ποια θεωρείτε πιο σημαντική συνισταμένη για την πορεία σας;
Πλέον, θεωρώ πιο σημαντική την επιλογή του Πατσιφά, γιατί διέκρινε κάτι στο οποίο ούτε ο Χατζιδάκις, ούτε ο Μαμαγκάκης με ενθάρρυναν, ίσως γιατί –αντίθετα- διέκριναν τις ελλείψεις μου. Πιστεύω, όμως ότι ο Πατσιφάς μου έδωσε κάτι μαγικό. Συμβουλεύω, λοιπόν, τους νεότερους, ειδικά τους παραγωγούς να στηρίζουν το ιδιαίτερο. Επίσης, και τους καλλιτέχνες να μην φρενάρουν. Βέβαια, τώρα βλέπεις παιδιά αποφασισμένα για όλα, κάτι που δεν θεωρώ δύναμη, αλλά μία άνευ όρων παράδοση. Κάνουν οποιοδήποτε διάβημα, προκειμένου να φτάσουν σε ένα στόχο, που συνήθως είναι μικρός.

 

Το κίνητρο είναι η επιθυμία, αλλά ο σκοπός τους δεν είναι υψηλός. Πρόκειται για την επιβίωση, που όμως δεν τη θεωρούν δώρο, αλλά την ακυρώνουν. Δεν τη μεταλλάσσουν σε κάτι που να είναι Τέχνη ή ποιότητα σχέσεων. Σίγουρα υπάρχουν και στα νεότερα παιδιά, αλλά δεν είναι ορατές σε ανθρώπους σαν κι εμένα που παρατηρούν τη συμπεριφορά. Είναι πιο χαμηλών τόνων, πιο διπλωμάτες, έχουν πολλές ικανότητες, αλλά μένει να δούμε το αποτέλεσμα των πραγμάτων που έχουν στο μυαλό τους… Από την άλλη μεριά, χαίρομαι αυτή την αλλαγή κι ελπίζω σε αυτούς. Απλά υπάρχει ένα έλλειμα που έχει δημιουργηθεί από υπερβολικό άγχος της δικής μας γενιάς απέναντί τους. Τους μεταδώσαμε καλές αρχές, αλλά κι ένα άγχος για να προλάβουν κάτι. Όχι, δεν χρειάζεται να βιάζονται…

 

Βαμβακάρης, Τσιτσάνης, Θεοδωράκης. Το τρίπτυχο του λαϊκού τραγουδιού έχει συνέχεια στις μέρες μας;
Προβληματίζομαι κι εγώ. Η μουσική που ακούμε σε διάφορους χώρους είναι εκ των ενόντων και πειραματική εντός εισαγωγικών. Παίρνουν –φέρ’ ειπείν- τα ρεμπέτικα και τους «βγάζουν τα μάτια», τα ξεκατινιάζουν. Άκουσα Βαμβακάρη σε τζαζ. Αυτό μπορείς να το κάνεις για να δοκιμάσεις κάποια πράγματα, αλλά δεν μπορεί να είναι πρόταση. Είμαι σίγουρη ότι αυτή δεν είναι πρόταση των σοβαρών καλλιτεχνών. Όμως αυτή διαφημίζεται και περνάει ένα μήνυμα ότι ένα ιδίωμα όπως το ρεμπέτικο πρέπει να γίνει… Νέα Ορλεάνη. Όμως, η Νέα Ορλεάνη παίζει σαν τους ρεμπέτες; Όχι. Πρέπει να γίνει μία πρόταση από τους συνθέτες και αυτοί πρέπει να οδηγήσουν τα πράγματα με καινούργια έργα. Πάντα προτείνω να γράφεται καινούργια μουσική. Ο Χατζιδάκις αγάπησε όσο κανείς το ρεμπέτικο, αλλά στις «6 λαϊκές ζωγραφιές», έκανε τη διασκευή και μετά προχώρησε σε καινούργια πράγματα. Ενδεχομένως κάτι σαν τον Bartok, που προχώρησε τη λαϊκή μουσική σε άλλο στάδιο κι επίπεδο.

 

Κάνατε πάντα προσεχτικές επιλογές στους συνεργάτες σας. Ποια η σημασία μουσικών όπως ο Μάνος Αβαράκης;
Ο Μάνος είναι για εμένα αδελφός και μου έχει μάθει πάρα πολλά. Η σεμνότητά του δεν είναι απλή, αλλά ενός σκεπτόμενου ανθρώπου. Δεν είναι προκλητικός, ενώ είναι εκρηκτικός. Σε όλα τα κρίσιμα στάδια της ζωής μου, πάντα ρωτούσα τη γνώμη του και είχε πάντα κάτι να μου πει. Ο Μάνος έχει τη συγκρότηση που σου δημιουργεί η μουσική σαν Τέχνη.

 

Είμαστε στην εποχή, όπου οι μουσικοί βρίσκονται στο κέντρο ενδιαφέροντος;
Ναι, και το χαίρομαι πάρα πολύ. Όμως κι εδώ χρειάζεται η σύνθεση. Λένε για τη τζαζ που μου αρέσει και εμένα, ότι είναι η αγαπημένη μουσική των μουσικών. Κάνουμε αυτά που δεν κάνουμε αλλού. Ο αυτοσχεδιασμός, όμως, δεν είναι ίδιον μόνον της τζαζ, αλλά υπάρχει σε όλο το φάσμα της μουσικής. Αυτό που με προβληματίζει είναι ότι βλέπω τους μισούς μουσικούς να έχουν τυπολατρία με τον ήχο, και κάποιους άλλους που δεν τον προσέχουν καθόλου. Η αλήθεια είναι κάπου στη μέση. Να πηγαίνεις συγκροτημένος και να αφήνεσαι.

 

Η Τέχνη θέλει αυθορμητισμό και αν δεν γίνουν αυτά τα πειράματά μέσα από τους μουσικούς, είμαι σίγουρη ότι δεν μπορούν να γίνουν και από τους συνθέτες. Ο εκτελεστής πάντα έχει τη γνώση του οργάνου και σε πάει λίγο πιο μπροστά, ερεθίζει τον συνθέτη.


Οι τραγουδιστές δεν είναι και οι ίδιοι μουσικοί;
Ο τραγουδιστής δεν είναι μόνο μουσικός. Έχει άλλη ιδιοσυγκρασία. Πρέπει να είναι ψυχολόγος, να έχει μεγάλη αντίληψη, σχέση με τη γλώσσα, είναι αυτός που διαχειρίζεται το συναίσθημα.

Η μουσική είναι αφηρημένη και το νόημα δίνεται από τη γλώσσα. Όμως όταν χειρίζεσαι λέξεις πρέπει να νιώθεις το νόημά τους, να μην της λες μηχανικά. Όταν μεσολαβεί ο λόγος, ο τραγουδιστής είναι που κάνει τη μουσική συγκεκριμένη. Γι’ αυτό τρωγόμαστε με τους μουσικούς, που θεωρούν τον τραγουδιστή «όργανο». Ο τραγουδιστής, για εμένα, είναι «ιερέας».

 

Ασχοληθήκατε ενεργά με το φεμινιστικό κίνημα. Έχει βελτιωθεί η θέση της γυναίκας, στη μετανεωτερική κοινωνία;
Το ερώτημα για τη θέση της γυναίκας στην κοινωνία, καθώς και το γιατί μένει εκτός δημόσιας ζωής τέθηκε εδώ και 230 χρόνια. Σήμερα έχουμε Γραμματεία Ισότητας στην Ελλάδα, που είναι αμιγώς πατριαρχική χώρα. Όμως ενώ υπάρχουν οι διατάξεις για να εφαρμοστεί η Ισότητα, η Πολιτεία φαίνεται πως αντιστέκεται… Οι γυναίκες δεν έχουν την ίδια εξέλιξη, κάθε χρόνο υπάρχουν 300 χιλιάδες εκτρώσεις (στην Ελλάδα) και η Πολιτεία δεν αναλαμβάνει την ευθύνη απέναντι στους πολίτες. Αναγκάζονται, έτσι οι γυναίκες να κάνουν εκτρώσεις, ενώ οι νέοι δεν αισθάνονται ικανοί να προχωρήσουν στη δημιουργία ενός ανθρώπου.

 

Είναι συγκεκριμένο το ερώτημα, ειδικά, όταν και από την Πολιτεία μπαίνει θέμα υπογεννητικότητας. Είναι πολιτική επιλογή και όχι κάτι αθώο. Είναι, όμως, και επίκαιρο να επανέλθουν τα ζητήματα που ανέδειξαν οι Φεμινιστικές ομάδες της εποχής μου, όταν έγινε η πρώτη έκθεση για την αντισύλληψη και το Φεμινιστικό Κίνημα ξέφυγε από τις κομματικές δομές. Συγχρόνως, οι γυναίκες έφτιαξαν μικρές ομάδες με επιμέρους αντικείμενα ενδιαφέροντος, γεγονός πολύ επαναστατικό, διότι το Φεμινιστικό Κίνημα βάζει φωτιά στα θεμέλια της κοινωνίας. Γι’ αυτό το φοβούνται. Είναι επείγον να επανέλθουν όλα αυτά, ενώ υπάρχει και η μεγάλη αναγκαιότητα σχετικά με τη βία. Υπάρχει αυξημένη κακοποίηση, σεξουαλική παρενόχληση σε μικρές ηλικίες, όλη αυτή η μεθοδευμένη και ανεξήγητη μανία εναντία των γυναικών...

 

Μπορεί αυτή η κατάσταση να συνδέεται με άνοδο μορφωμάτων που δίνουν άλλοθι σε μια συντηρητική κοινωνία;
Θα μπορούσα να συμφωνήσω, αλλά δυστυχώς δεν υφίσταται μόνο σε αυτή τη έκφραση ο μισογυνισμός… Συμβαίνει ακόμη και στην Αριστερά, τη Δεξιά, το ΠΑΣΟΚ, σε όλες τις βαθμίδες τη κοινωνίας υπάρχει επιθετικότητα. Δεν τους ενδιαφέρει η εικόνα της γυναίκας και του άνδρα πέρα από ορισμένα στερεότυπα. Ε, ήρθε η ώρα να τους ενδιαφέρει, γιατί θα το αντιμετωπίσουν πολύ σύντομα. Είμαστε υποχρεωμένοι ως κοινωνία να απαντήσουμε κοινωνικά και κινηματικά στις νέες συνθήκες που έχουν δημιουργηθεί. Θέλουμε την έκτρωση ως μέτρο αντισύλληψης; Είναι συγκλονιστικό! Στο δεύτερο κύμα Φεμινισμού σεβαστήκαμε τις διαφορετικότητες ανάμεσα στις γυναίκες, αναγνωρίσαμε τη διαταξική υφή του Κινήματος, τις σεξουαλικές ιδιαιτερότητες των γυναικών, τη μητρότητα και έγιναν αποδεκτές. Το τρίτο κύμα όμως που εκφράζεται μετά από μία μεγάλη καμπύλη σιωπής, αναγνωρίζει τη διαφορετικότητα του ατόμου ή τα εθνικά χαρακτηριστικά, τη διαφορετική θρησκεία κ.λπ. Η εμπειρία μας είναι χρήσιμη για τις σημερινές φεμινίστριες, που κάνουν μεγάλο έργο. Ένας από τους λόγους που θέλω να γίνει το «Σπίτι των Γυναικών» είναι για να στεγαστεί η προσφορά και η Ιστορία του Κινήματος. Βοηθάει όλη την κοινωνία να προχωρήσει. Για παράδειγμα, σχετικά με τις ξένες γυναίκες που έρχονται και έχουν άλλη θρησκεία ή άλλη χρήση του σώματός τους, πως επεμβαίνουμε; Κρίσιμη είναι και η θέση της θρησκείας για τη συμπεριφορά της κοινωνίας στις γυναίκες. Ευτυχώς, η Ορθόδοξη Χριστιανική θρησκεία είναι πολύ ελεύθερη και ανοιχτή απέναντι στις γυναίκες.

 

Σε παγκόσμιο επίπεδο;
Όταν ακόμη υπάρχουν ομαδικοί τάφοι στον κόσμο, είναι φανερό πως η άρχουσα τάξη βλέπει τους ανθρώπους σαν ζώα, ενώ υπάρχει και η θεωρία ελέγχου του πληθυσμού. Πως θα γίνει αυτό; Με ευγονική και εκτρώσεις; Εκεί είναι που έρχεται ο Φεμινισμός, το πιο επαναστατικό Κίνημα του 20ου αιώνα, μεγαλύτερο από το Εργατικό κι ας… χτυπιούνται οι Μαρξιστές. Είναι πιο σπουδαίο Κίνημα. Είναι μεγαλύτερος πληθυσμός και πολύ διαφορετικός. Η κοινωνία πρέπει να απαντήσει σε πολλά και διαφορετικά ερωτήματα. Πρόκειται για έναν δαίδαλο, λαβύρινθο και σε αυτό το λαβύρινθο δεν μπορείς να «καπελώσεις» με διατάξεις. Αυτός είναι ολοκληρωτισμός, ακόμη και αν προέρχεται από την Αριστερά. Παραμένει ολοκληρωτισμός. Αυτό που έγινε στις Ανατολικές χώρες όπου ισοπεδώθηκαν οι γυναίκες, καθώς και τεράστιοι καλλιτέχνες, είναι θέμα. Η πρώτη κομματική υποταγή έγινε εκεί, με την Alexandra Kollontai. Πρέπει να αλλάξει η χρήση της γυναίκας, ώστε να μη θεωρείται «εργαλείο» και το μέσο για να φτάσουν κάποιοι τους στόχους τους…