papadimitriou1mp


Update: Με αφορμή τη μεγάλη συναυλία του συνθέτη στο Ηρώδειο στις 3 Οκτωβρίου (για περισσότερες πληροφορίες εδώ) αναδημοσιεύουμε τη συνέντευξη που είχε παραχωρήσει πρόσφατα στο musicpaper.gr



Ό,τι έχει κάνει μέχρι σήμερα στο χώρο της μουσικής δεν έχει περάσει απαρατήρητο και έχει καταφέρει να κερδίσει σχεδόν καθολική αποδοχή από τον μουσικό κόσμο ως ένας από τους πιο ταλαντούχους συνθέτες της γενιάς του. Εδώ και αρκετά χρόνια κατέχει τη θέση του διευθυντή στο Τρίτο Πρόγραμμα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας, θέση την οποία διατηρεί μέχρι σήμερα και πριν από μερικούς μήνες ορίστηκε γενικός διευθυντής της  Ελληνικής Ραδιοφωνίας αντικαθιστώντας τον προκάτοχό του Αντώνη Ανδρικάκη. Υπερδραστήριος, διαβασμένος, αποφασιστικός και διορατικός απαντά ακόμα και σε αυτούς που τον κατηγορούν για μονόπλευρη παρουσίαση του έργου του σχεδόν αποκλειστικά με την Φωτεινή Δάρρα ως ερμηνεύτρια.

H κοινωνική και η οικονομική κρίση θα βοηθήσει στο να γραφτούν καλύτερα τραγούδια;
Πάντα γραφόντουσαν καλά τραγούδια ή τουλάχιστον υπήρχε αυτή η προοπτική. Αλλά δεν είναι αυτό το θέμα. Το ερώτημα είναι αν υπάρχει το φως που θα τα φώτιζε. Η διάθεση δηλαδή από τη βιομηχανία του δίσκου αλλά και από το κοινό να τα ακούσει. Περάσαμε μία μακρά περίοδο ευτέλειας, όπου η ευτέλεια αυτή ήταν το ακριβώς αντίστροφο από την οικονομική ευμάρεια. Και ακριβώς επειδή υπήρχε οικονομική ευμάρεια μας οδήγησε στην ευτέλεια. Δηλαδή, αν έχει κάποιος λεφτά για πέταμα αγοράζει ή ακούει πράγματα για πέταμα. Γιατί δεν τον πειράζει. Έχει την εντύπωση πως επειδή τώρα έχει λεφτά θα έχει για πάντα, κι αν κάτι φαίνεται ως κλασικό και διαχρονικό δεν θέλει να το έχει. Προτιμά να έχει κάτι που θα αναλωθεί θα το πετάξει και θα πάρει ένα καινούριο. Αυτό έφυγε τώρα από την νοοτροπία μας. Δεν σημαίνει όμως ότι οι συνθέτες ή οι στιχουργοί ή οι ποιητές ή οι θεατρικοί συγγραφείς, όλοι δε θα γράφαν το έργο που θα ήθελαν. Πρέπει δηλαδή να διαχωριστεί η καλλιτεχνική παραγωγή από την έκδοση ενός δίσκου. Αυτά τα δύο μεταξύ τους δεν συνδέονται. Συνδέονται μόνο σα «φορμά», σαν έκδοση δηλαδή μετά.

 

papadimitriou6Δηλαδή πιστεύετε ότι ο κόσμος θα έρθει πιο κοντά στην αλήθεια και στην γέννηση ενός έργου ψάχνοντας να βρει κάτι που τον εκφράζει;
Βέβαια. Και το ηθικό μέρος παίζει έναν ρόλο γιατί η τέχνη είναι στην πραγματικότητα παρηγοριά. Η αληθινή τέχνη είναι μία μεταφυσική παρηγοριά. Είναι ένα αντιστάθμισμα της θρησκείας κατά κάποιον τρόπο. Αν λοιπόν ο άνθρωπος έχει ανάγκη για βοήθεια στρέφεται προς την τέχνη. Αν περνάει καλά δεν την έχει ανάγκη στρέφεται προς την καλοπέραση.

 

Ως συνθέτης έχετε πολύ στενή σχέση με τον λόγο. Πάντα ψάχνετε στίχους από ποιητές ή στιχουργούς που έχουν ένα βάρος. Γιατί η μουσική βιομηχανία τους παραγκώνισε; Γιατί δεν υπάρχουν οι συνθέτες να ασχοληθούν μαζί τους; Γιατί ο κόσμος ακούει «ποίηση» και το θεωρεί κάτι βαρύ; Ή μήπως τελικά δεν έχουν παραγκωνιστεί αυτοί οι άνθρωποι;
Αντίθετα, νομίζω πως είναι στο προσκήνιο. Είναι τα στηρίγματά μας. Είναι οι φίλοι που φαίνονται στην ανάγκη. Είναι εκεί σαν τα αγάλματα μιας πόλης που κυκλοφορείς και δεν τα παρατηρείς και κάποια στιγμή τα βλέπεις και λες «εδώ ήταν πάντα» και είναι σα να το βλέπεις πρώτη φορά. Έτσι γυρίζουμε κι εμείς τώρα στην ποίηση σαν ένα στήριγμα σαν τη σοφή κουβέντα ενός καλού φίλου. Και επειδή αυτό δεν το έχουν οι άνθρωποι που δεν είναι φιλαναγνώστες όταν τους προσφέρεται μέσα από το τραγούδι νιώθουν διπλή χαρά. Η δε ποίηση δεν είναι πλέον ίση με το ακατανόητο γιατί περάσαμε και μία εποχή που οι στίχοι ήταν ακατανόητοι και το χειρότερο ήταν ότι δεν υπήρχε και κάτι να κατανοήσεις, ενώ στην ποίηση ακόμη κι ακατανόητη να είναι υπάρχει κάτι να καταλάβει κανείς αν προσπαθήσει. Επομένως, για πολλά χρόνια η μελοποιημένη ποίηση εμφανιζόταν σαν πολύ πιο απλή μορφή τραγουδιού απ’οτι ήταν και πολλά από τα τρέχοντα στιχουργήματα οδήγησαν σε αδιέξοδο.

 

Αυτήν την στιγμή που μιλάμε τα μόνα ραδιόφωνα που δίνουν ελευθερίες επιλογής στους παραγωγούς είναι τα κρατικά. Αυτό για εσάς, ως διευθυντή αυτών των ραδιοφώνων, σας επιφέρει ευθύνη, ικανοποίηση, ή σας βαραίνει αυτή η διαφοροποίηση;
Μέσα μου λέω τι κρίμα που εμφανίστηκα την εσχάτη στιγμή στην ιστορία του τραγουδιού αν μπορούσα να γυρίσω το χρόνο πίσω θα ήταν πολύ καλύτερα τα πράγματα. Αν ήμουν ποδοσφαιριστής θα ήμουν επιθετικός. Και τώρα είμαι υποχρεωμένος να παίζω κατενάτσιο και με αντεπιθέσεις χωρίς να έχω περιθώριο επιλογής γιατί είναι η εποχή τέτοια. Δηλαδή δεν υπήρχε η σκέψη ότι αυτό είναι κάτι που μπορώ να κάνω σε ένα μεταγενέστερο στάδιο της ζωής μου. Απλώς τώρα που είμαι σε μία «μάχιμη» και δραστήρια περίοδο ως συνθέτης είναι και λίγο χάσιμο χρόνου.

 

Φαντάζομαι πως δεν σας επιβλήθηκε αυτή η θέση αφενός και αφετέρου ήταν κάτι που γνωρίζατε από πριν ότι θα περιορίζει τον δημιουργικό χρόνο σχετικά με τη μουσική. Δηλαδή η μία ασχολία, τα ραδιόφωνα κλέβουν χρόνο από την σύνθεση;
Και οι δύο μαζί ασχολίες κλέβουν χρόνο από τον ύπνο. Είναι αδύνατον να θέλεις να ζήσεις σ’ένα σπίτι όταν ο κήπος γύρω είναι γεμάτος ακαθαρσίες και κρανίου τόπος. Δηλαδή ό,τι και να κάνεις εσύ δεν μπορείς να δρας ερήμην του περιβάλλοντος. Το να αναλάβεις λοιπόν κάποιες ευθύνες απέναντι στο περιβάλλον πέραν της δικής σου προσωπικής δουλειάς μπορεί να καταδικάσει τη δουλειά αυτή όπως και πολλές άλλες παρόμιες εργασίες σου. Για αυτό πρέπει να βρεθεί κάποιος να αλλάξει τις συνθήκες που μέχρι τώρα ήταν καταστροφικές. Αυτό αποδείχθηκε με την καταστροφή της δισκογραφίας, με την καταστροφή των ραδιοφωνικών σταθμών και την καταστροφή περιοδικών.

 

Αυτό όμως έχει να κάνει κατά πολύ και με λάθος επιλογές από τους ανθρώπους που διαχειρίζονται τη δισκογραφία, τα ραδιόφωνα και τα περιοδικά.
Σίγουρα έγιναν λάθος επιλογές. Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία για αυτό. Το γεγονός ότι διατηρήθηκε η λάθος πορεία μέχρι και την σύγκρουση με το παγόβουνο, με κάνει να πιστεύω πως η λάθος πορεία ήταν επιβεβλημένη και επιθυμία συγκεκριμένων συμφερόντων. Η δικιά μου επιλογή να διαθέτω τον ύπνο και τον χρόνο μου και να κουράζομαι δεν ήταν ακριβώς επιλογή. Δεν είχα το περιθώριο να πω «δεν το κάνω σήμερα, θα το κάνω αύριο». Γιατί δεν ξέρουμε αν θα υπάρχει αύριο. Όχι, δεν είμαι μόνο εγώ ο σωτήρας μίας κατάστασης. Όμως εγώ δεν επιθυμώ την εξουσία άρα ίσως είμαι κατάλληλος. Γιατί όποιος την επιθυμεί είναι ακατάλληλος, γιατί της κάνει προσωπική χρήση.

 

Υπάρχουν ραδιοφωνικοί παραγωγοί στην κρατική ραδιοφωνία που θα αυτολογοκριθούν παίζοντας τραγούδια του συνθέτη Δημήτρη Παπαδημητρίου για να τα έχουν καλά με τον διευθυντή τους; Το παρακολουθείτε αυτό σαν φαινόμενο, το ελέγχετε;
Βεβαίως. Είμαι πολύ ήσυχος γιατί τα δικά μου τραγούδια δεν παίζονται εύκολα, δεν εντάσσονται εύκολα στο πρόγραμμα αυτών των ραδιοφώνων. Αλλά επειδή το έγραψε αυτό και ο Ελεύθερος Τύπος, ή το βρήκε σε κάποιο μπλογκ γιατί δε νομίζω να έκατσε κανείς να παρακολουθήσει πόσο παίζομαι ή δεν παίζομαι στο ραδιόφωνο, έκανα έναν έλεγχο στην Media Inspector. Γιατί εγώ δεν έχω καμία διάθεση να χειραγωγήσω τους παραγωγούς, αντίθετα θέλω να τους απελευθερώσω και από τον εαυτό τους τον ίδιο. Ωστόσο, και από φίλους που ακούν και ρώτησα μου είπαν ότι δεν έχουν παρατηρήσει κάτι τέτοιο. Έκανα λοιπόν την έρευνά μου μέσω της Media Inspector και ανακάλυψα με μεγάλη μου δυσαρέσκεια ότι δεν παίζομαι σε κανένα από τα ραδιόφωνα της ΕΡΑ την τελευταία εβδομάδα, και από ένα γρήγορο σκανάρισμα των προηγούμενων εβδομάδων δεν βρήκα κάτι πλην μόνο έπεσα σε ένα αφιέρωμα σε επανάληψη που αφορούσε στον Καβάφη.

 

papadimitriou4Δηλαδή έφερε το ακριβώς αντίθετο;
Δεν ξέρω τι απειλές μπορεί να νιώθει κανείς μέσα του. Ιδιαίτερα στην εποχή που ζούμε, στην Βαβέλ των μπλογκς και των ανώνυμων καταγγελιών, φυσικά κανείς δε θα πει κάτι κακό γιατί παίζονται όλοι οπότε ψάχνουν να βρουν κάτι κακό και να πουν αν παίζομαι εγώ. Εν γένει δεν συμβαίνει αυτό, αλλά τους ενθαρρύνω γιατί συμβαίνει πότε πότε. Ωστόσο, δεν μπορώ να πεθάνω σαν συνθέτης τελείως γιατί βρίσκομαι σε μία θέση που δεν επεδίωξα να έχω. Για να το επεκτείνω και να προλάβω την επόμενη ερώτηση, το ίδιο συμβαίνει και με την περίπτωση της Φωτεινής. Γιατί πολλοί μπορεί να σκεφτούν ότι, μάλιστα δεν παίζεται ο Διευθυντής αλλά παίζεται η Φωτεινή Δάρρα, ακόμη και όχι δικά μου, έχω να απαντήσω πως έχουν ακουστεί τελευταία συνολικά σε όλα τα ραδιόφωνα της ΕΡΑ τέσσερα τραγούδια. Το οποίο είναι ένα ποσοστό περίπου ίσο με το ένα εικοστό του πόσο ακούγεται ένας καλλιτέχνης αντίστοιχου βεληνεκούς ή εμπορικότητας αν θέλετε. Θέλω να πω πως έως ένα σημείο αδικούμαστε από τον φόβο όπως γίνεται και με άλλους καλλιτέχνες που αποφεύγονται από τους παραγωγούς για να μην θεωρηθεί «γλείψιμο» και καταλήγουμε στο άκρο αντίθετο.

 

Παρόλα αυτά φαντάζομαι πως και λόγω φόρτου εργασίας έχετε πολύ καιρό να μας δώσετε έναν καινούριο δίσκο με καινούρια τραγούδια, καινούριες συνθέσεις με πρωτότυπο στίχο και ερμηνεία.
Επανέρχομαι στο άλλο γράφω άλλο εκδίδω. Μπορώ να σας πω ότι αυτή την στιγμή  έχω νέο υλικό. Ήδη ο μαέστρος της ορχήστρας των Νυκτών Εγχόρδων του Δήμου Πατρέων, Θανάσης Τσιπινάκης, δουλεύει πάνω σε μία συλλογή ανέκδοτων στίχων του Γκάτσου, που τα ηχογραφεί πάνω σε δική μου μουσική. Παράλληλα υπάρχει μία ολόκληρη συλλογή ποιημάτων με την οποία θα μπορούσα να κάνω έναν δίσκο ήδη αύριο με ποιήματα του Καψάλη, έναν δίσκο με τον Σεφέρη τον οποίο έχω ήδη ηχογραφήσει, με το «Όνειρο Καλοκαιρινής Νύχτας» μία τρίωρη όπερα που έχω ήδη ηχογραφήσει, έναν δίσκο, τον οποίο και θα κάνω, με τις παραλλαγές σε μίαν αχτίδα του Ελύτη, που μόλις τέλειωσα την ηχογράφηση και υπό την προϋπόθεση ότι θα πάρω και την άδεια από την κυρία Ηλιοπούλου θα το εκδώσω. Τώρα ηχογραφώ το τελευταίο κομμάτι. Θα μπορούσα επίσης αύριο να εκδώσω έναν δίσκο με λαϊκά τραγούδια διαφόρων και μία συλλογή πάνω σε τραγούδια του Άλκη Αλκαίου που έχω ετοιμάσει.

 

Και γιατί δεν τα εκδίδετε;
Γιατί για μεγάλο χρονικό διάστημα δεν υπήρχε στην πραγματικότητα δισκογραφικός λόγος. Όταν αισθάνεσαι ότι δεν υπάρχει το αφτί για να ακούσει αυτό το οποίο κάνεις, το κάνεις γιατί αυτή είναι η δουλειά σου, είναι η φύση σου να παράγεις. Είμαι πάρα πολύ ευτυχισμένος όταν τα παίζω για τον εαυτό μου ή σε πολύ κοντινούς φίλους. Σχεδόν ζηλεύω όταν τα βγάζω, σα να τα σκοτώνω, αυτό το μυστικό δηλαδή, αυτά τα τραγούδια που δεν ξέρει κανείς άλλος με κάνουν πλούσιο. Όταν όμως παραγεμίζει το λεωφορείο πρέπει κάποια να κατέβουν για να μπορέσουν να μπουν και τα επόμενα, και τώρα είναι η στιγμή. Γι’αυτό βγάζω τον Ελύτη, ελπίζω δηλαδή να ολοκληρωθεί σύντομα αυτή η έκδοση. Και αμέσως μετά θα είναι ο Σεφέρης, έργα βέβαια που παίζω σε ζωντανές εμφανίσεις.

 

Ως τώρα εκτός από την ποίηση κυριαρχούσε και η εικόνα. Έχετε εκδώσει πολλά soundtrack κι έχετε γράψει πολύ περισσότερα. Σας εξιτάρει η σχέση της μουσικής με την εικόνα;
Στην πραγματικότητα αυτό που γίνεται στο σινεμά είναι το ίδιο που γίνεται και στην ποίηση. Υπάρχει η άποψη ότι γράφεις μουσική για εικόνες. Αυτό είναι λάθος. Γράφεις μουσική για μία αφήγηση. Η αφήγηση έχει δύο μορφές. Η μία είναι η εικόνα και η άλλη ο λόγος και η μουσική. Άρα είναι οπτικοακουστική η αφήγηση. Αν έγραφα για την εικόνα θα έχανα ένα κομμάτι της αφήγησης. Εγώ γράφω για την αφήγηση, για το νόημα. Η εικόνα δεν μπορεί να με επηρεάσει στην πραγματικότητα. Η μουσική δεν μπορεί να περιγράψει την εικόνα μπορεί όμως να υποστηρίξει το νόημά της, υπό τον όρο ότι υποστηρίζει και η ίδια η εικόνα την αφήγηση. Η ποίηση είναι και αυτή μία αφήγηση.

 

papadimitriou5Θα ήταν δόκιμο να χωρίζαμε την καλλιτεχνική σας πορεία σε προ ραδιοφώνου εποχή, δεδομένου και του Τρίτου Προγράμματος, και μετά ραδιοφώνου;
Με έναν τρόπο θα έλεγα ναι. Η επαφή μου με το Τρίτο Πρόγραμμα ήταν πάρα πολύ σημαντική. Θα έλεγα ένας από τους μεγάλους σταθμούς της ζωής μου. Αυτό γιατί στο Τρίτο έβαλα για πρώτη φορά σε εφαρμογή ιδεολογήματα που είχα στο μυαλό μου ως θεωρίες. Έχω πολύ θετική γνώμη για τον κόσμο. Έχω πολύ θετική γνώμη για τους περισσότερους καλλιτέχνες συναδέλφους και ξέρω ότι πολλά πράγματα πάνε στραβά από παρεξηγήσεις ή από κακές συμπεριφορές. Το Τρίτο Πρόγραμμα που ήταν το δύσκολο άλογο στο ροντέο που πέταγε όλους τους αναβάτες κάτω και έχει τόσο δύσκολο κοινό και δύστροπο, κατέληξε να είναι ένα πρόγραμμα που να μπορεί να πηγαίνει χωρίς στην πραγματικότητα καμίας μορφής εξουσιαστικό έλεγχο. Τα πράγματα ρέουν και η σχέση των παραγωγών μεταξύ τους και η σχέση τους με το ραδιόφωνο είναι τέτοια που σχεδόν δε χρειάζεται να ασχολείσαι και να ακουμπάς, και έχουν τέτοια ευθύνη οι παραγωγοί, ενώ τώρα αυτή την στιγμή που μιλάμε το δε κοινό από 0,2% που ήταν έχει φτάσει στο 3,3%, όταν το ρεκόρ του είναι 3,7%. Είναι το πρώτο στην Ευρώπη, και αυτό όλο καταρρίπτει και την εικόνα που έχουν όλοι για την Ελλάδα της παρακμής. Το όνειρό μου είναι αν θέλετε το εσωτερικό, το διοικητικό, είναι να επέλθει ειρήνη και να γίνονται αβίαστα και άκοπα οι δουλειές. Να ξανασυνδεθούμε δηλαδή με το καλλιτεχνικό μέρος τους ραδιοφώνου. Μας ενδιαφέρει ο κόσμος. Αυτό συμβαίνει στο Τρίτο Πρόγραμμα εδώ και πέντε έξι χρόνια και παρ’ότι δεν είναι το ίδιο εύκολο να γίνει και στα υπόλοιπα ραδιόφωνα πιστεύω ότι γίνεται.

Γιατί είναι δύσκολο στα άλλα ραδιόφωνα;
Νομίζω ότι οι άνθρωποι έχουν περάσει περιόδους στη ζωή τους, που έχουν νιώσει φόβο. Το κακό πράγμα στον άνθρωπο είναι ο φόβος. Ο φόβος μας δημιουργεί την ανασφάλεια και την έλλειψη ικανότητας ερμηνείας του περιβάλλοντος. Εάν δε φοβάσαι μπορείς να προχωρήσεις και να εξελιχθείς. Εγώ είμαι πολύ αντιεξουσιαστικός στην πραγματικότητα. Όχι ότι δεν ασκώ εξουσία όπου χρειάζεται. Αλλά εξαντλώ τις πιθανότητες.

 

Όλα αυτά... Το κομμάτι του συνθέτη, του διευθυντή της ΕΡΑ ήταν όνειρα ή προέκυψαν;
Ήταν όνειρα. Ήταν στόχοι. Νομίζω πως ήμουν προδιαγεγραμμένος να κάνω αυτά τα πράγματα αν και θα μπορούσα να’χα κάνει άλλα. Δεδομένου ότι προέρχομαι από μία οικογένεια νομικών και πέρασα νομική θα μπορούσα ίσως να ακολουθήσω αυτόν τον δρόμο, ισχύει και η επαφή μου με τον λόγο γιατί γράφω κιόλας, που θα μπορούσε να με είχε οδηγήσει στη λογοτεχνία. Έχω την αίσθηση ότι οι προδιαγραφές είναι τέτοιες που πάω για εκεί που είμαι προορισμένος. Δεν κάνω κάτι άλλο από αυτό που έπρεπε. Υπάρχει ίσως ένα κομμάτι που ακόμη δεν έχει πραγματοποιηθεί σαν όνειρο και ελπίζω να προλάβω να το κάνω και είναι το κομμάτι της αμιγούς συμφωνικής μουσικής που ήταν το πρώτο μου όνειρο. Δηλαδή η επαφή μου με τον λόγο έγινε όταν έκανα μια ιστορική παραδοχή ότι η ελληνική μουσική πάντοτε είναι συνυφασμένη με τον λόγο. Είναι θέμα Ομήρου, Αισχύλου, Ευριπίδη.

 

Για εσάς δηλαδή όλα ξεκινούν απ' το λόγο;
Είναι θέμα εγκεφαλικό, θέμα DNA κι αφού αγαπάω πολύ την ποίηση δεν δυσκολεύτηκα καθόλου να φτάσω στη σύνθεση. Όμως η αμιγώς κλασική μουσική, η μουσική που υπηρετήθηκε μόνο στο σινεμά ορισμένες φορές, όπως στον «Αρχάγγελο του πάθους» για παράδειγμα, δεν ολοκληρώθηκε, και οι σπουδές μου είναι αυτές. Κι όχι μόνο οι σπουδές μου γράφω και τέτοια κομμάτια απλώς δεν τα έχω ποτέ ολοκληρώσει να τα δώσω σε μία ορχήστρα κλπ. Πάντα έχει μεγαλύτερη ζήτηση το κομμάτι που αφορά στον Σεφέρη, στον Καβάφη, στον Ελύτη, στην Ελλάδα...