vomvoi2«Η φήμη είναι μέλισσα. Έχει κεντρί, έχει τραγούδι -Α, έχει όμως και φτερά», έγραφε στα 1763 η Αμερικανίδα ποιήτρια Έμιλυ Ντίκινσον και δυόμιση αιώνες μετά μια πολυπληθής κολεκτίβα στην Αθήνα μετουσιώνει τα λόγια με τον καλύτερο τρόπο. «Βόμβοι» το όνομα της και το 2010 κυκλοφόρησε ίσως τον πιο ενδιαφέροντα δίσκο της χρονιάς –αφιερωμένος, όπως λένε οι ίδιοι, «σε όλους τους άγνωστους, αθάνατους τραγουδοποιούς, εικονουργούς, στιχοπλόκους και καλλικέλαδους αρνητές της πρόσκαιρης φήμης»-, μια σύγχρονα παραδοσιακή ραψωδία στην οποία τα samples εμπλέκονται με τον τζουρά, το σάζι, τα κρουστά, τον μπαγλαμά και το μαντολίνο και με προσκεκλημένους την Ελένη Βιτάλη, τον Ανδρέα Θωμόπουλο, τον Τάκη Βαμβακίδη, τον Αλκιβιάδη Κωνσταντόπουλο, τη Βαλέρια Κουρούπη και τον Πέτρο Γιωρκάτζη. Ο Πάνος Πενταρίτσας, εμπνευστής και ιθύνων νους –μαζί με τον Νίκο Ξύδη- αυτής της δουλειάς, μιλά στο MusicPaper για τη «Βομβυκιά» τους.

 

 

Ας ξεκινήσουμε ρομαντικά. Πώς είναι η ζωή στην επαρχία όπου μένεις μόνιμα;
Δεν μπορούσα να ζω μακριά από το βουνό και τη θάλασσα. Είπα ότι προτιμάω μέχρι να βρω την ισορροπία μου να πουλάω το τομάρι μου και όχι τη ψυχή μου. Θα μπορούσα να συνεχίσω να δουλεύω ως γραφίστας. Είχα σιχαθεί όμως την εικαστική αντιμετώπιση της γραφιστικής. Δεν μπορούσα να ζωγραφίζω για μια εταιρεία. Βλέπω, λοιπόν, πλέον, στην πράξη ότι μπορείς εύκολα να ζεις με ελάχιστα. Και διαπιστώνω κάθε μέρα πόσο σοφή είναι η φύση.

 

Πώς ήρθες σε επαφή με την παραδοσιακή μουσική;
Είχα παραδοσιακά ακούσματα τα οποία με τράβηξαν να ψάξω περισσότερο. Ακούω για παράδειγμα, τραγούδια ποντιακά, θρακιώτικα, βαλκανικά, από το Ιράν, την Αφρική. Μου αρέσει η μη συγκερασμένη μουσική.

 

vomvoi_2Έχεις αντίστοιχες μουσικές σπουδές;
Δεν έχω κάνει μουσικές σπουδές. Κυνηγάω όμως να ακούω. Ασχολήθηκα με τα εικαστικά και την Αγιογραφία και έκανα σπουδές στη γραφιστική. Το 2006 εκδόθηκε και το πρώτο μου βιβλίο «Συνομωσία Στις Εικαστικές Τέχνες», μια διαχρονική μελέτη πάνω στα εικαστικά κινήματα και το τι κρύβεται από πίσω, δηλαδή, πολιτικές, κοινωνικές, μυστικιστικές καταστάσεις που έστησαν τα είδη των εικαστικών τεχνών. Για τρία χρόνια ήμουν σε βιβλιοθήκη και έψαχνα. Κι αυτό από την αγάπη μου και την ανάγκη μου να ψάχνω.

 

Με δική σου πρωτοβουλία δημιουργήθηκαν οι Βόμβοι;
Δεν θα πω πρωτοβουλία, θα πω ανάγκη. Κοινώνησα την ανάγκη μου και έγινε ανάγκη και των υπολοίπων. Δεν χτύπησα την πόρτα στους άλλους μουσικούς, ήρθαν μόνοι τους ακούγοντας δείγματα από το υλικό που είχα.

 

Πώς γράφεις;
Για μένα η αρχή είναι ο ρυθμός. Αυτός μου δίνει την αρχική αίσθηση του κομματιού. Αυτός βγάζει και τη διάθεση αν θα είναι επιθετικό το κομμάτι ή συναισθηματικό κ.τ.λ.. Παίζοντας, λοιπόν, κρουστά, έγραψα τους στίχους και μετά πρόσθεσα και τη μουσική. Στη δουλειά αυτή όμως συμμετείχαν είκοσι πέντε άτομα, τα οποία έφεραν τις ιδέες τους. Για αυτό και δεν χρησιμοποιώ τη λέξη συγκρότημα αλλά παρέα. Αυτή ανανεώνεται. Δεν μένει στάσιμη. Και δεν έχει κάποιο αρχηγό. Τυχαίνει σε αυτό το δίσκο να ξεκίνησα εγώ. Αν κάποιο άλλο παιδί έχει μια άλλη ιδέα θα μου πει να πάω να τον βοηθήσω. Για παράδειγμα ο Ξύδης, φτιάχνει τώρα μια δική δουλειά στην οποία θα συμμετέχω.

 

Να πούμε εδώ, ότι ο Ξύδης είναι ένας τραγουδοποιός, που κατά τη γνώμη μου, έχει αδικήσει μέχρι σήμερα τον εαυτό του..
Μάλλον έχει κρατήσει δυναμικές για αργότερα! Πάντως ο Νίκος ήταν καταλύτης ώστε να φτιαχτεί αυτό το υλικό. Τον γνώρισα πριν δυο χρόνια. Αμέσως, θα έλεγα, ερωτεύτηκε το υλικό και θέλησε να αναλάβει την παραγωγή. Λειτουργήσαμε με τον παλιό τρόπο. Μέσα στο στούντιο μπήκαμε ως αδέλφια. Εγώ έφερνα τσίπουρο από το αποστακτήριο που έχω και αυτός έβαζε το φαγητό. Δεν είδες ποτέ να φεύγουν από το χέρι χρήματα για να γίνει αυτή η δουλειά.

 

vomvoi3
Πώς ορίζεις το στυλ σας;
Δεν είναι hip hop δίσκος. Είναι επηρεασμένος από πολλά και διαφορετικά ακούσματα. Στόχος μας είναι να δουλεύουμε στον παρανομαστή την παράδοση και στον αριθμητή να μπολιάζουμε τις σύγχρονές μας γνώσεις. Όλοι δουλεύουν με ένα δυτικότροπο κώδικα και εντάσσουν παραδοσιακά στοιχεία για να φανεί ότι έχουν σχέση με την παράδοση. Αυτό εμάς δεν μας βοηθάει.

 

Έχω την εντύπωση ότι αν αυτός ο δίσκος κυκλοφορούσε πριν δέκα, ας πούμε, χρόνια, θα οδηγούσε σε ένα νέο μουσικό κίνημα. Σήμερα όμως…
Πριν δέκα χρόνια θα μπορούσε ευκολότερα να γίνει επιτυχία, να μας προσεγγίσουν εταιρείες και άνθρωποι. Όμως είμαι τυχερός που έγινε τώρα. Γιατί βαδίζουμε σε ένα τέλος και χρειαζόμαστε τις εναλλακτικές επιλογές. Αρκεί να πιστέψουμε στους νέους. Το παράπονό μου είναι αυτό, ότι έχουν κρατήσει τις καρέκλες πρόσωπα του παρελθόντος –που έχουν ασφαλώς προσφέρει- αλλά δεν τους νοιάζει τι γίνεται πιο έξω.

 

Υπήρξες ενεργό μέλος των Active Member. Πού αποδίδεις την «πτώση» του low bap κινήματος; Οφείλεται σε μια δική του κούραση ή το ξεπέρασε η εποχή;
Στην Ελλάδα έχουμε την τάση να είμαστε ουραγοί σε κινήματα των Αμερικάνων και των Άγγλων. Ό,τι γίνεται εκεί έρχεται εδώ μετά από μερικά χρόνια. Το κίνημα του hip hop ήρθε στην Ελλάδα αρχές του ΄90 όταν υπήρχε ήδη έξω από τα τέλη της δεκαετίας του ΄70. Έτσι, ωρίμασε και πέθανε από τους ίδιους τους ανθρώπους που το δημιούργησαν. Το λένε και εδώ και έξω ότι σαν είδος έχει πεθάνει. Αν ασχοληθεί κανείς σήμερα με το hip hop, αν δεν το κάνει μουσειακά, τότε είναι σε λάθος εποχή. Το θεωρώ, με άλλα λόγια, παλαιομοδίτικο το να ασχολείσαι και να κάνεις hip hop.

 

vomvoi1O θάνατός του δεν το ακυρώνει ως είδος;
Όχι. Διαχρονικό παραμένει ως προς τα στοιχεία του και τον κώδικά του. Το να το στηρίζεις σαν κίνημα δεν γίνεται πια. Ξεκίνησε με αρχές, με στίχο, με πολιτική και πολύ γρήγορα έφθασε να μπει στα παρτάκια, στις μάντρες αυτοκινήτων, στα μπουρδέλα, στα σκυλάδικα…Οι περισσότεροι από αυτούς που κάποτε ήταν κινηματίες και επαναστάτες με στίχο και αιτία, είναι πια αυτοί που παίρνουν λεφτά. Ακολουθεί, δηλαδή, και αυτό την παρακμή όλων των κινημάτων. Ο Μιχάλης, από τους Active Member, όσο γραφικός κι αν είναι για πολλούς, έχει κρατήσει τη συνείδηση και την αντίληψη που είχε από όταν ξεκίνησε. Δεν έχει αλλάξει. Θα μπορούσε να είχε βγάλει λεφτά, θα ήταν ο πρώτος. Όμως κρατά ένα no sponsoring στυλ και μπράβο του. Ενώ αυτοί που ξεκίνησαν από τους Active Member και από αυτό το κίνημα όπως οι Going Through, οι Νεύμα, οι Stavento, τα Ημισκούμπρια είχαν σαν στόχο να βγάλουν λεφτά και να ζήσουν από αυτό. Αυτή ήταν η αγωνία τους. Ούτε πολιτική ούτε κοινωνική. Ο καθένας βέβαια αντιλαμβάνεται τη μουσική όπως θέλει.

 

Η ιστορία κρίνει και δικαιώνει.
Ακριβώς. Εγώ τι να πω…

 

Πότε φεύγεις από τους Active Member;
Το 2004. Είναι μια εποχή που υπάρχει διάλυση στο σχήμα, φεύγει και ο Νικήτας Κλιντ. Ένιωθα την ανάγκη να συνεχίσω. Όμως τραβήχτηκα στην άκρη, είπα: «θα ωριμάσεις, θα ψαχτείς μέσα σου και όταν θα νιώσεις έτοιμος, θα το κάνεις». Έτσι, πέρασαν πολλά χρόνια και φθάσαμε στους Βόμβους.

 

Είσαι αρκετά χειμαρρώδης στο λόγο σου. Πώς κρίνεις τον «ελλειπτικό» λόγο της ελληνικής αγγλόφωνης σκηνής που ανθίζει τον τελευταίο καιρό;
Το αγγλόφωνο σε περιορίζει αρκετά. Αλλά κι ακόμα να είχε τον πλούτο της ελληνικής θα πρέπει να γνωρίζεις καλά τη γλώσσα για να την καταλάβεις. Η άνθιση που έχει νομίζω είναι αποτέλεσμα προπαγάνδας. Είναι η προσπάθεια να βρουν κάτι καινούριο, την επόμενη σελίδα. Δεν είναι όμως κάτι πηγαίο, δεν έχει τα χαρακτηριστικά σου, αντιγράφεις ξένα ρεύματα. Τον φοβερό μουσικό κώδικα π.χ. τους λαϊκούς και βυζαντικούς δρόμους, που έχουμε στην Ελλάδα, τον έχουμε βάλει στην άκρη. Αν δεν είχαμε το κόμπλεξ του ραγιά θα μπορούσαμε να έχουμε κάνει σχολή όπως είναι οι άλλες σχολές, η λάτιν κ.ά.

 

Παρόλα αυτά υπάρχει και μεγάλη άνθιση των νέων μουσικών που ασχολούνται με την παραδοσιακή μουσική μέσα σε ένα σύγχρονο πλαίσιο.
Συμφωνώ. Αρκεί αυτό να γίνεται δημιουργικά. Να εξελίσσονται.

 

Πώς κρίνεις την εξέλιξη της επιρροής του Θανάση Παπακωνσταντίνου στους νέους τραγουδοποιούς; Προσωπικά έχω ένσταση σχετικά με τη μίμησή του που εμφανίζεται πολύ συχνά.
Δεν φταίει αυτός, όπως δεν φταίνε και οι Active Member για το πού έφθασαν οι διάδοχοί τους. Κρατάνε λάθος στοιχεία. Ο Παπακωνσταντίνου πήγε να «σπάσει» κάτι. Όπως και οι Χαΐνηδες έχουν «σπάσει» την κρητική παράδοση και έχουν πάει παρά πέρα τη μουσική τους. Πρέπει να βρεις το δικό σου τρόπο. Για αυτό όπως σου είπα και πριν, δεν πήγα να κάνω αμέσως ένα σχήμα σαν τους Active Member γιατί θα ήταν απομίμηση.

 

Νοιώθετε οικεία τη σκηνή;
Στη σκηνή ακόμα μαθαίνουμε, ψαχνόμαστε, θέλει αρκετή δουλειά. Υπάρχουν, επίσης, ιδέες να παρουσιαστεί το υλικό μας πιο θεατρικά. Να υπάρχει και εικαστική συμμετοχή.

 

Υπάρχει καινούριο υλικό;
Υπάρχει. Θα είναι πάλι πάντρεμα παραδοσιακών και σύγχρονων στοιχείων από μια άλλη οπτική όμως. Πιο εσωτερική.