«Τα τραγούδια για τον ξεριζωμό και για την ξενιτιά δεν είναι μόνο τα τραγούδια που γράφουν για φάμπρικες. Μπορεί να είναι ένα τραγούδι που μιλάει για τον αποχωρισμό δύο ανθρώπων λόγο της μετανάστευσης.» Με αυτή τη φράση του ο Δημήτρης Μπάσης δίνει το καλύτερο στίγμα για την ιδέα του προς το Φεστιβάλ Αθηνών, που τελικά υλοποιείται σε δύο συναυλίες το μικρό θέατρο της Επιδαύρου την Παρασκευή 18 και το Σάββατο 19 Ιουλίου. Μαζί του θα είναι η Γιώτα Νέγκα και έτσι δύο από τους καλύτερους σύγχρονους λαϊκούς ερμηνευτές θα τραγουδήσουν τα σκληρά συναισθήματα της μετανάστευσης, η οποία -δυστυχώς- ως θέμα είναι ξανά επίκαιρο.

 Τα τραγούδια που έχουν αναφορές στη μετανάστευση είναι πάρα πολλά στην ελληνική δισκογραφία αλλά ποτέ μέχρι σήμερα δεν παρουσιάστηκαν έτσι ομαδοποιημένα…
Αυτό ήταν μία ιδέα δικιά μου προς το Φεστιβάλ Αθηνών και πραγματικά τους ευχαριστώ που έκαναν δεκτή την πρότασή μου. Εγώ είμαι παιδί μεταναστών. Οι γονείς μετανάστευσαν τη δεκαετία του 50 και έκατσαν έξω πάνω από 22 χρόνια. Έζησα σε ένα περιβάλλον που βίωσα έντονα τη μετανάστευση και τα συναισθήματα του νόστου και της αναμονής για να δω τους γονείς μου. Το θέμα είναι πολύ επίκαιρο πάλι γιατί βιώνουμε ξανά μία μετανάστευση. Διάβαζα κάποια επίσημα στοιχεία όπου έλεγαν ότι σε ένα χρόνο έφυγαν από την Ελλάδα επίσημα 70.000 άνθρωποι για να αναζητήσουν μία καλύτερη τύχη στο εξωτερικό.

 

Ακούγατε και τα αντίστοιχα τραγούδια;
Μεγάλωσα ακούγοντας τα λαϊκά τραγούδια της εποχής αλλά πάρα πολύ τα τραγούδια που μιλούσαν για τον ξεριζωμό, για την φυγή, για τη μετανάστευση και για τον καημό και εκείνων που έφευγαν αλλά και εκείνων που έμεναν πίσω. Βίωσα πολύ έντονα και τις δύο πλευρές. Και αυτούς που έφευγαν και αυτούς που έμεναν. Μέχρι τότε νόμιζα ότι μόνο τα παιδάκια κλαίνε. Το συναίσθημα ήταν πολύ έντονο να βλέπεις τους μεγάλους να κλαίνε γιατί φεύγουν ή γιατί περιμένουν κάποιον που δεν ξέρουν πότε και αν θα γυρίσει.

 

Και πως εξηγείς το γεγονός ότι είμαστε ρατσιστές προς τους μετανάστες που έρχονται στη χώρα μας;
Εγώ τους οικονομικούς μετανάστες τους συμπονώ. Καταλαβαίνω πως είναι. Πιστεύω ότι είμαστε φιλικοί. Ο απλός άνθρωπος, ο κόσμος είναι φιλικός προς τους οικονομικούς μετανάστες. Υπάρχουν βέβαια και - εξαιρέσεις θέλω να πιστεύω – αλλά αυτές υπάρχουν παντού. Σε όλες τις χώρες. Ακούμε ότι κάποιος μετανάστης έκλεψε ή σκότωσε και νομίζουμε δηλαδή ότι είναι όλοι έτσι; Δεν είναι έτσι. Αυτοί οι άνθρωποι έχουν έρθει εδώ για να ζήσουν μία καλύτερη ζωή. Δουλεύουν εδώ υπό τραγικές συνθήκες και πολλές φορές είναι μορφωμένοι και πραγματικά δουλεύουν για να βγάλουν χρήματα να μεγαλώσουν τα παιδιά τους και αγαπούν έναν ξένο για αυτούς τόπο.

 

Το πρόγραμμα είναι και αυτό δική σου πρόταση;
Το πρόγραμμα το φτιάξαμε και οι τρεις. Εγώ η Γιώτα Νέγκα και ο μαέστρος μας Γιάννης Παπαζαχαριάκης. Θα είναι ένα δίωρο πρόγραμμα που θα περιέχει τραγούδια που έχουν γραφτεί τα τελευταία εκατό χρόνια. Για τη μετανάστευση έχουν γραφτεί τραγούδια παραδοσιακά, λαϊκά, δημοτικά, νησιώτικα, μέχρι και σύγχρονα.

 

Από δω και πέρα θα γραφτούν ξανά τραγούδια με αναφορές στη μετανάστευση;
Πάντοτε οι κοινωνικές εκρήξεις και οι κοινωνικές συνθήκες αποτελούν πηγή έμπνευσης για τους ανθρώπους της τέχνης και τους δημιουργούς. Αν αυτό που ζούμε συνεχιστεί και φουντώσει κάπως θα αποτυπωθεί και στην τέχνη γιατί πια θα είναι ένα στοιχείο της καθημερινότητάς μας.

 

Η μετανάστευση του τότε είναι η ίδια με του σήμερα;
Σήμερα ας πούμε τη μετανάστευση δεν την βιώνουν οι άνθρωποι με τον ίδιο τρόπο που την βίωναν κάποτε. Παλιά ο μόνος τρόπος επικοινωνίας ήταν τα γράμματα που πήγαιναν μετά από 15 μέρες. Τώρα υπάρχει το τηλέφωνο, το διαδίκτυο και μπορείς να έχεις καθημερινή επικοινωνία. Θυμάμαι εγώ με την αδερφή μου που είχαμε γυρίσει στην Ελλάδα πριν τους γονείς μου για να μιλήσουμε μαζί τους υπήρχε στο χωριό μόνο ένα τηλέφωνο, όπου φώναζαν τα ονόματα αυτών που καλούσαν για να πάνε οι συγγενείς του να μιλήσουν μία φορά την εβδομάδα ή μία τις δύο εβδομάδες. Θέλω να πω ότι ο πόνος και ο ξεριζωμός παραμένει πόνος και ξεριζωμός, αλλά σήμερα είναι άλλου τύπου. Επομένως άλλου τύπου είναι και η αντιμετώπισή του από όλους.

 

Το πρόγραμμα θα ήταν το ίδιο αν δεν παρουσιαζόταν στο αρχαίο μικρό θέατρο της Αρχαίας Επιδαύρου;
Ο χώρος αυτός για εμάς παίζει πολύ μεγάλο ρόλο. Έχει μία ξεχωριστή ενέργεια. Εγώ έχω ξαναπαίξει εκεί το 2007 που παρουσιάσαμε την παράσταση από το Βυζάντιο στο σήμερα. Ο χώρος επίσης έπαιξε ρόλο στο πως ενορχηστρώσαμε τα τραγούδια.

 

Τα τραγούδια που μιλούν για τη μετανάστευση θα επανέλθουν στα προγράμματα σας που παρουσιάζετε το χειμώνα στα μαγαζιά;
Πολλά από αυτά τα τραγούδια ακούγονται και θα ακούγονται γιατί έχουν έμμεσες αναφορές ή και άμεσες. Έχουν περάσει στον κόσμο ως καλά τραγούδια και παίζονται στις μουσικές σκηνές. Το «Σαν απόκληρος γυρίζω» ή «Η Αχάριστη» του Τσιτσάνη, ή το «Ανεστάκι», που είναι τραγούδια που θα ακουστούν και στη συναυλία μας, είναι τραγούδια που τα ακούμε.

 

Η συνεργασία σε αυτές τις δύο συναυλίες με τη Γιώτα Νέγκα…
Είμαι θαυμαστής της Γιώτας. Είναι μία από τις σπουδαιότερες λαϊκές φωνές που έχουμε. Είναι χαρά και ευλογία να συνεργάζομαι μαζί της. Είναι ένας πολύ καλός συνεργάτης και έχουμε κοινούς κώδικες. Είναι ένας πολύ καλός δέκτης αλλά και ένας εξίσου καλός πομπός.