Και οι τρεις ερμηνευτές στους οποίους απευθύναμε τις παρακάτω πέντε ερωτήσεις κλήθηκαν να φέρους εις πέρας ένα δύσκολο και απαιτητικό έργο σε πολλά επίπεδα. Η Βερόνικα Δαβάκη, ο Πάνος Παπαϊωάννου και ο Γιώργος Φλωράκης ερμήνευσαν για ακόμη μία φορά -ως πρώτοι ερμηνευτές- τις μελοποιήσεις του λόγου σπουδαίων ποιητών από τον συνθέτη Δημήτρη Παπαδημητρίου, που παρουσιάζει ακούραστος ένα ακόμη πρωτότυπο έργο. Αυτή τη φορά το τρίτο μέρος του κύκλου τραγουδιών "Μεγάλος Αιρετικός", που παραπέμπει σαφώς στον "Μεγάλο Ερωτικό" του Μάνου Χατζιδάκι, βάζοντας όμως το δικό του στίγμα και τη δική του προσωπικότητα στα νέα αυτά τραγούδια. Η συναυλία θα παρουσιαστεί από το "Ελληνικό Σχέδιο" και τη "Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση" στο YouTube κανάλι του Ιδρύματος Ωνάση ΕΔΩ τη Μ. Τετάρτη 28 Απριλίου στις 21:00, χωρίς αντίτιμο ή χρονικό περιορισμό.  Αριστοφάνης, Βιγιόν, Εμπειρίκος, Καβάφης, Κοροπούλης, Λαπαθιώτης, Λεοντάρης, Μπρεχτ, Τζων Ντον, Παλαμάς, Ρίλκε, Σαχλίκης είναι μερικοί από τους ποιητές που μελοποιήθηκαν. 

 

Πως είναι να ερμηνεύεις ένα ποίημα που μπορεί να είναι γραμμένο και 100 χρόνια πριν;

 

ΒΕΡΟΝΙΚΑ ΔΑΒΑΚΗ: “Ο Ψύλλος” του Τζον Ντονν γράφτηκε 4 αιώνες πριν! Ο Βιγιόν έζησε τον 15ο αιώνα! Ο Καβαλκαντι έγραψε τις «Ρίμες» τον 13ο αιώνα! Το να γίνεσαι κοινωνός του πνευματικού κόσμου δημιουργών που χάθηκαν αδιανόητα πολλά χρόνια πριν έχει κάτι μυστικιστικό. Μέσα από τα έργα τους που έχουν κερδίσει την αθανασία, ταξιδεύουν και οι ίδιοι στους αιώνες. Παράλληλα είναι σοκαριστικό το πόσο επίκαιρο είναι το περιεχόμενο. Για εκείνα τα ποιήματα βέβαια που αναφέρονται στα βασικά συστατικά της ανθρώπινης ύπαρξης, τον έρωτα ή τον θάνατο, η διαχρονικότητα τους εύκολα εξηγείται. Τα δομικά στοιχεία του Ανθρώπου επιβεβαιώνεται πως παραμένουν ίδια. Να όμως που μέσα από ηθογραφικά ποιήματα, πολιτικά ή ποιήματα γραμμένα από πρόσωπα με οιονδήποτε τρόπο παρατηρητές (και δη ασυμβίβαστους) συμπεραίνει κανείς πως και οι κοινωνικές δομές αλλά και οι σχέσεις πάσης φύσης εξουσίας παραμένουν ίδιες ανά τους αιώνες.  

 

ΠΑΝΟΣ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ: Εκτός από το ιστορικό τους "βάρος" τα περισσότερα κείμενα του Μεγάλου Αιρετικού φανερώνουν και εκφράζουν την σημερινή πραγματικότητα και αυτό είναι το πιο σπουδαίο! Η διαπίστωση πως οι κοινωνίες των ανθρώπων μέσα στους αιώνες και μέσα από την Τέχνη εκφράζουν τα ίδια συναισθήματα, τις ίδιες σκέψεις. Στον "Πλούτο" του Αριστοφάνη τραγουδάμε όλοι μαζί "Δούλεψε να ζήσεις και κλέψε ν' αποκτήσεις"... Κι έχει γραφτεί πριν από 2500 χρόνια...

 

ΓΙΏΡΓΟΣ ΦΛΩΡΆΚΗΣ: Ένα ποιήμα κουβαλά την εποχή του στο βάθος της ιστορίας. Δεν είναι όμως μόνο αυτό. Ποιήματα που γράφτηκαν π.χ. 100 χρόνια πριν και μας αφορούν έως και σήμερα, είναι αναμφισβήτητα αριστουργήματα της παγκόσμιας τέχνης. Αυτό και μόνο, είναι μεγαλύτερη ευθύνη αλλά και τεράστια πρόκληση. Ωστόσο, στον Μεγάλο Αιρετικό, ως ερμηνευτής τραγουδώ σύγχρονα τραγούδια. Ο Μεγάλος Αιρετικός του Δημήτρη Παπαδημητρίου γράφτηκε στην εποχή μας.

 

 

Πως νιώσατε που η παράστασή δεν είχε φυσική παρουσία κοινού;

 

ΒΕΡΟΝΙΚΑ ΔΑΒΑΚΗ: Ξεκίνησα να εργάζομαι ως ηθοποιός στο θέατρο και έπειτα να τραγουδάω σε μαγαζάκια. Αυτό το φλεγόμενο νήμα που υφαίνεται ανάμεσα στους επί και τους εκτός σκηνής κατά τη διάρκεια μιας παράστασης είναι για μένα ιερό. Και αναντικατάστατο. Παρόλα αυτά η δημιουργία δεν μπορεί να σταματήσει. Η Τέχνη, το Θέατρο, τα Εικαστικά, η Μουσική, η Ποίηση, το Τραγούδι  οφείλουν να βρουν γρήγορα λύσεις ώστε να φτάνουν στις πόρτες των ανθρώπων. Το τίμημα του να μην γίνουν συναυλίες μπροστά στο τίμημα του streaming είναι πέρα για πέρα βαρύτερο.

 

ΠΑΝΟΣ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ: Όχι τόσο άβολα όσο αρχικά πίστευα. Σίγουρα μας έχει λείψει η ζωντανή επαφή, η ζεστασιά των κλειστών χώρων, τα πρόσωπα και η συμμετοχή του κόσμου αλλά κάνουμε υπομονή να τελειώσει όλη αυτή η πρωτόγνωρη, για όλους, κατάσταση. Όπως και στις πρόβες έτσι και κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων προσπαθούσα να είμαι συγκεντρωμένος σε αυτό που κάνω, σαν να μην είχε αλλάξει τίποτα. Εύχομαι μόνο να μην "παγιωθεί" αυτό το μοντέλο παραστάσεων. Έχουμε ανάγκη την επαφή!

 

ΓΙΏΡΓΟΣ ΦΛΩΡΆΚΗΣ: Σίγουρα δεν είναι ευχάριστο το συναίσθημα. Εδώ και έναν χρόνο καλούμαστε να λειτουργήσουμε κάτω από ειδικές συνθήκες. Σε κάθε περίπτωση, για έναν τραγουδιστή που βρίσκεται πάνω σε μια σκηνή και τραγουδά, το Κοινό είναι πάντα εκεί. Με φυσική παρουσία ή χωρίς.

 

 

Σας έχει αποτυπωθεί κάποιος στίχος που θυμάστε απ’ έξω;

 

ΒΕΡΟΝΙΑ ΔΑΒΑΚΗ: Ξέρω απ’ έξω σχεδόν όλα τα τραγούδια του κύκλου.. Αυτό που με συντάραξε στη φετινή συναυλία ήταν: «Κόψτε τα δάση / Αδειάστε τον ωκεανό / Τίποτα πια δεν μπορεί / Να είναι για καλό» Funeral Blues. Του Ωντέν σε μετάφραση Γιώργου Κοροπούλη.

 

ΠΑΝΟΣ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ: "Υπόγειο μπαρ στη Νέα Υόρκη, κάθομαι αβέβαιος, φοβισμένος, καθώς εκπέουν οι ευφυείς ελπίδες μιας δεκαετίας, θολής, ανέντιμης,γελοίας..." Από το "Σπήλαιο της Αντιύλης" σε ποίηση Ουίσταν Χιου Ώντεν. Δεν ζω στη Νέα Υόρκη αλλά σκέφτομαι πόσο έντονα ζούμε ακόμα και σήμερα αυτά που λέει...

 

ΓΙΏΡΓΟΣ ΦΛΩΡΆΚΗΣ: Η αλήθεια είναι ότι θυμάμαι κάθε στίχο κάθε ποιήματος του Κύκλου αυτού. Αν όμως υπάρχει ένα απόσπασμα που μου έρχεται αμέσως στο μυαλό ή και ίσως να μην έφυγε ποτέ, ανήκει στο ποιήμα Το Σπήλαιο της Αντιύλης του Γιώργου Κοροπούλη, από το ποιήμα September 1, 1939 του W.H.Auden.“Άγνωστα πρόσωπα στην μπάρα, τον ίδιο καθρεφτίζουν τρόμο: μη χαμηλώσουνε τα φώτα, μη σταματήσει η μουσική - και τη βουή από το δρόμο έξαφνα ακούσουν, την αντάρα της σκέψης τους τη σκοτεινή...

 

 

Πως θα περιγράφατε τη μουσική του Δημήτρη Παπαδημητρίου σε αυτό το νέο έργο;

 

ΒΕΡΟΝΙΑ ΔΑΒΑΚΗ: Απρόβλεπτη, εύστοχη, συνταρακτική. Η μελοποιημένη ποίηση είναι από το ευρύ κοινό ελαφρώς παρεξηγημένη. Στην περίπτωση μας δεν πρόκειται καθόλου για σοβαροφανή η φιλολογίζοντα δυσπρόσιτα τραγούδια. Καθόλου. Άλλωστε οι ποιητές και τα έργα που επέλεξε ο συνθέτης ήταν όλα βροντεροί και πολύχρωμοι κόσμοι. Νομίζω πως ο Δημήτρης Παπαδημητρίου αφέθηκε να παρασυρθεί και να δώσει ήχο στην ιδιαίτερη εικόνα του κάθε ποιήματος κι αυτό τον οδήγησε σ ένα έργο με τεράστια ποικιλία, πολυφωνία, χιούμορ, ειλικρινή συγκίνηση, λυρισμό καθώς και κυνισμό. Το αιρετικό στοιχείο μπορεί να είναι διασκεδαστικό όσο και υψηλό.

 

ΠΑΝΟΣ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ: Για μένα ήταν μια πρόκληση και ένας καινούριος μουσικός κόσμος ο Μεγάλος Αιρετικός. Έργο υψηλών απαιτήσεων και καθημερινής πολύωρης μελέτης. Μια ενδελεχή αναζήτηση σε ερμηνευτικές απάτητες διαδρομές και διαφορετικοί ρόλοι. Διδάχθηκα τα πάντα από τον Δημήτρη... Από τον πύρινο λόγο του Κ. Παλαμά στον Γκρεμιστή, στο σπαρακτικό High windows του Phillip Larkin... Μουσική και Λόγος απόλυτα ταιριαστοί διαμορφώνοντας έτσι το κατάλληλο περιβάλλον. Ήταν ένα μεγάλο σχολείο η συμμετοχή μου στον Μεγάλο Αιρετικό και αναμφισβήτητα ένα έργο για το οποίο θα είμαι περήφανος!

 

ΓΙΏΡΓΟΣ ΦΛΩΡΑΚΗΣ: Ο Δημήτρης Παπαδημητρίου έχει τη γνώση, το ταλέντο και τη δύναμη να  βάζει τον ήχο και τον χρόνο σε τάξη, αποκαλύπτοντας εκ νέου την ποίηση μέσα από το τραγούδι. Η μουσική του έχει τη δική της ταυτότητα, είτε πρόκειται για συμφωνικα έργα είτε για τραγούδια. Το κοινό χαρακτηριστικό και στις δύο περιπτώσεις, οι οποίες είναι έδω και χρόνια για τον Δημήτρη Παπαδημητρίου δύο παράλληλοι δρόμοι, είναι η πολύπλοκη αρμονία και η μοναδική μουσική αντίληψη του χρόνου, που όμως στηρίζουν πάντα μια δυνατή και ξεκάθαρη μελωδία. Ο ίδιος καταφέρνει με απόλυτη επιτυχία να είναι άμεσος και ειλικρινής ως προς το συναίσθημα και την αλήθεια και την ίδια στιγμή, τόσο σύνθετος και πολυεπίπεδος. Αυτά τα δύο στοιχεία είναι προαπαιτούμενα για τη μελοποίηση τέτοιων έργων. Ο τρίτος Κύκλος Τραγουδιών για τον Μεγάλο Αιρετικό δεν αποτελεί εξαίρεση. Η προσέγγιση του κόσμου ενός ποιητή απαιτεί τη μέθεξη του Συνθέτη.

 

 

Ως ερμηνευτής είστε ικανοποιημένος από την αντιμετώπιση του κλάδου σας από την Πολιτεία στην πρωτόγνωρη συνθήκη της υγειονομικής κρίσης;

 

ΒΕΡΟΝΙΚΑ ΔΑΒΑΚΗ: Η εμφάνιση της Πανδημίας τα επακόλουθα αυτής ήταν ένας απόλυτος αιφνιδιασμός. Οι συνθήκες που βιώσαμε ξεπέρασαν τη φαντασία. Κανένα κράτος δεν ήταν επαρκώς προετοιμασμένο. Σημασία αυτήν τη στιγμή έχει το πώς θα προετοιμαστεί η Πολιτεία ώστε να αντιμετωπίσει την πιθανότητα επανεμφάνισης μιας παρόμοιας υγειονομικής κρίσης. Τώρα πια γνωρίζουμε και οφείλουμε να είμαστε έτοιμοι. Την επόμενη φορά δεν θα υπάρχει ελαφρυντικό. 

 

ΠΑΝΟΣ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ: Σε καμία περίπτωση! Βρισκόμαστε στον 13ο μήνα lockdown και στο 100% ανεργίας. Συνεχίζεται ακόμα ο αδιάκοπος αγώνας των Σωματείων μας για την διεκδίκηση των αποζημιώσεων. Η απαξιωτική αδιαφορία του Υπουργείου Πολιτισμού και της κυβέρνησης θυμίζει κάτι παλιό και σκοτεινό.  Είναι σίγουρο πλέον, πως δεν τους ενδιαφέρει ο κόσμος της Τέχνης. Ακόμα πιο σίγουρο είναι πως και ο κόσμος της Τέχνης τους έχει γυρίσει την πλάτη. Φαντάζομαι θα γνωρίζουν πως η Ιστορία "τρέχει" και καταγράφει...

 

ΓΙΏΡΓΟΣ ΦΛΩΡΑΚΗΣ: Η πανδημία αποτελεί μια ιδιαίτερη περίπτωση κρίσης με ειδικές απαιτήσεις, μεγάλη πίεση χρόνου και αυξανόμενη ένταση. Η πρωτόγνωρη αυτή συνθήκη της υγειονομικής κρίσης αιφνιδίασε την παγκόσμια κοινότητα δημιουργώντας μια σειρά παράλληλων κρίσεων παγκοσμίως. Δεδομένου ότι έως και σήμερα βρισκόμαστε εν μέσω αυτής, είναι για μένα νωρίς για εκτιμήσεις και συμπεράσματα.