Η ανάσταση του Λαζάρου, μετά τον 4ημερο θάνατο του, έχει τη δική της σημειολογία στο σύμπαν της Ορθόδοξης Εκκλησίας και αυτό διότι δεν πρόκειται απλά περί ενός θαύματος αλλά μίας πράξης του Ιησού που έρχεται ως απόλυτος χρονικός συμβολισμός με την ίδια την Ανάσταση του Κυρίου, μόλις 1 εβδομάδα μετά. Γι' αυτό λοιπόν δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι υπάρχουν όχι μόνο κάλαντα αλλά και άλλες εθιμικές ενέργειες ανά την Ελλάδα ανήμερα του Λαζάρου.

 

Η νίκη επί του θανάτου «και του βασιλείου αυτού» όπως χαρακτηριστικά αναφέρει το ευαγγέλιο, αποτελεί βασική δοκό του χριστιανικού ιδεολογικού θώρακα. Παράλληλα η ανάσταση του Λαζάρου είναι και η αποθέωση της Άνοιξης. Το τέλος του δρόμου για το χειμώνα και η πλήρης ανά(σ)ταση της φύσης . Και σε αυτό το κομβικό σημείο ανιχνεύουμε την ύπαρξη των λουλουδιών που βρίσκονται στα καλαθάκια των κοριτσιών που λένε τα Κάλαντα. Αν αναρωτιέστε για ποιο λόγο βγαίνουν μόνο τα κορίτσια να σας πω ότι αυτό είναι ένας συμβολισμός που έρχεται σε ευθεία σύνδεση με την ιστορία του Λαζάρου και αντανακλά τις αδελφές του πεθαμένου (μέχρι την προσέλευση του Κυρίου) που μετά την ανάσταση του αδελφού τους με αυτή την πράξη παιανίζουν τη δόξα και τη δύναμη του Ιησού πάνω στο Θάνατο. Οι Λαζαρίνες όπως ονομάζονται φέρουν λοιπόν καλαθάκια με λουλούδια, κώδικας που απαντάται στην Εύβοια, τη Θεσσαλία αλλά και τη Μακεδονία

 

Ενδιαφέρουσα παραλλαγή στον κώδικα έχουμε στη Μάνη όπου συμμετέχουν και αγόρια σε μια περιφορά μέσα στην πόλη όπου κρατούν καλάθια με χαμομήλι και αυγά (αμφότερα για να ευφρανθεί/χαλαρώσει/ενδυναμωθεί η ψυχή και το σώμα του Λάζαρου που συνάντησε του νεκρούς, ενώ αναφέρονται σε αυτόν ως ο «φτωχολάζαρος».

 

 

Στο καθαρά φωνητικό/στιχουργικό σκέλος των καλάντων του Λαζάρου υπάρχουν αυτά που ουσιαστικά αναγγέλλουν το ερχομό της Πασχαλιάς μέσω της σηματοδότησης της εορτάζουσας προσωπικότητας της ημέρας, όπως για παράδειγμα στη θρακιώτικη ντοπιολαλιά

 

Ήρτι Λάζαρης, ήρταν τα Βάγια

ήρτι Πασκαλιά μι τα κόκκινα τ' αβγά

Ήρτι Λάζαρης, ήρταν τα βάγια

-Σήκου κόρη μου να πλύνεις τ' αγγεία

 

-Ντεν μπουρώ άννεμ' ντε μπουρώ

σήκου κόρη μ' ήρτι του γκαμπρό

όπαλα αννε μ' κι γω πλαλώ

 

είτε ασχολούνται καθαρά με την επαφή του Λαζάρου με τον κόσμο των νεκρών όπως γίνεται στα κάτωθι

 

Πες μας Λάζαρε τι είδες

εις τον Άδη που επήγες.

Είδα φόβους, είδα τρόμους,

είδα βάσανα και πόνους,

 

δώστε μου λίγο νεράκι

να ξεπλύνω το φαρμάκι,

της καρδούλας μου το λέω

και μοιρολογώ και κλαίω.

 

Του χρόνου πάλι να 'ρθουμε,

με υγεία να σας βρούμε,

και ο νοικοκύρης του σπιτιού

χρόνια πολλά να ζήσει,

να ζήσει χρόνια εκατό

και να τα ξεπεράσει.

 

Να θυμίσω τέλος τα θαυμάσια κάλαντα που μάθαμε μόλις πέρυσι από το βιβλίο/cd«Η τσάι ‘σι λουλουντί…» (βλέπε εδώ) που αφορούσε του Ρομά από τους Σοφάδες Καρδίτσας και που τραγουδιόντοιυσαν αποκλειστικά από κορίτσια Ρομά σε σπίτια Καραγκούνηδων.

 

Όπως είπαμε και στην αρχή του άρθρου, δεν περιορίζεται στα κάλαντα η εθιμοτυπία της ημέρας. Ένα γνωστότατο έθιμο είναι το πλάσιμο μικρών (γλυκών στη βάση τους) ψωμιών που ονομάζονται Λαζαράκια. Τα Λαζαράκια θα έλεγε εύκολα κάποιος ότι έχουν παγανιστικές ρίζες (και αυτό φυσικά δεν είναι μομφή αλλά εκτίμηση των σχετικών στοιχείων). Μικρά ανθρωπάκια από ζυμάρι που μάλιστα διατηρούν τα χαρακτηριστικά προσώπου με την προσθήκη του πάντα εύοσμου γαρίφαλου ή σπόρων σιναπιού. Καθόλου τυχαία επίσης και εξαιτίας της νηστεία που διατηρεί αυτή την περίοδο μεγάλο μέρος των πιστών (ειδικότερα στην επαρχία) τα συστατικά του είναι νηστίσιμα. Αλεύρι, μαγιά, ζάχαρη, σταφίδες, αλάτι, ελαιόλαδο και κανέλα. Στη μορφολογία τους αναγνωρίζουμε τις πλεξούδες που βρίσκουμε και στα μικρά παραδοσιακά τσουρέκια. Πλεξούδες που κορυφώνονται σε μια στρογγυλή κεφαλή που διακοσμείται με γαρίφαλο ή σινάπι, όπως είπαμε παραπάνω.

 

 

Τα έθιμα όπως έχει παρατηρηθεί δεν είναι αποκλειστικά συνδεδεμένα στο κοινωνικό συνειδητό με την πίστη στο θρησκευτικό δόγμα που αναφέρονται. Αποτελούν σημεία σύμπλευσης της κοινωνίας και ρυθμιστές κυκλοφορίας της ταυτότητας και πολιτισμικότητας μιας εθνικής ομάδας. Το ότι έχουν ατονήσει στα αστικά κέντρα είναι μάλλον φυσικό επακόλουθο των μητροπολιτικών ρυθμών αλλά σε καμία περίπτωση δεν είναι η θέση τους στο ντουλάπι της ιστορίας. Μια γρήγορη ματιά ανά τον κόσμο θα σας αποδείξει ότι σε όλα τα μήκη και τα πλάτη ακόμα και στην εποχή του iphoneκαι του tweetυπάρχει δρόμος και χώρος για ανάλογες δράσεις, αρκεί να γίνονται βέβαια με ένα κώδικα που αρμόζει στην εκάστοτε εποχή αλλιώς θα καταδικαστούν στο χώρο του κιτς και του γραφικού. Κρατήστε το ως σκέψη για την επόμενη χρόνια που θα πλησιάζει η Ανάσταση του Λαζάρου και πράξτε ανάλογα.

 

Για να τελειώσουμε και καθαρά μουσικά/δισκογραφικά να υποσημειώσω ότι την καλύτερη συλλογή καλάντων του Λαζάρου (πέντε τον αριθμό και από περιοχές όπως η Ήπειρος, η Σκύρος, η Ικαρία, η Λευκάδα και η Στερεά Ελλάδα) μπορούν να βρεθούν το θαυμάσιο δίσκο της αείμνηστης Δόμνας Σαμίου με τίτλο Ελληνικά Κάλαντα (Columbia/1974).