Από πολύ νωρίς είχε αντιληφθεί την διαφορετικότητά του. Μεγάλη καλλιτεχνική προσωπικότητα, ιδιοφυΐα για την ακρίβεια... Μέλος του σπουδαιότερου συγκροτήματος στην ιστορία της μουσικής, δεν του ήταν αρκετό και προχώρησε ακόμη μακρύτερα. Άγγιξε πεδία πολιτικής και πολιτιστικής κριτικής που τον έκαναν προοδευτικότερο της εποχής του. Κάποιος «έπρεπε» να τον συγκρατήσει... Το μοιραίο συνέβη στις 8 Δεκεμβρίου του 1980. Ο Τζον Λένον μας λείπει ήδη 40 χρόνια.

 

 

Η ζωή του έστειλε το μήνυμα στο καλωσόρισμά της. Ο Τζον Λένον γεννήθηκε τη νύχτα της 9 Οκτωβρίου 1940 κατά τη διάρκεια μιας γερμανικής αεροπορικής επιδρομής στο Λίβερπουλ και πέρασε το πρώτο του βράδυ κάτω από το κρεβάτι της μητέρας του για να προστατευτεί. Από τότε συνέβησαν πάρα πολλά... Ο «βασιλιάς» Έλβις Πρίσλευ του έδωσε κίνητρο και διέξοδο προς τη beatmusic και το rock ‘n’ roll, που ήταν κατά Lennon ανάλυση μισό λευκής μουσικής και μισό rhythm ‘n’ blues. Τα υπόλοιπα μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ’60, γνωστά. Το φαινόμενο των Beatles. Τίποτα μετά από αυτό δεν θα ήταν το ίδιο στην ίδια τη μουσική. Δεν ήταν όμως και αυτό που θα ησύχαζε την ψυχή του Λένον και ο ερχομός της δεκαετίας του ’70 τον βρίσκει στον προσωπικό του δρόμο να ψάχνει τη δική του ουτοπία με σύντροφο μία καλλιτέχνη της αβάντ γκαρντ, τη γυναίκα που σημάδεψε τη ζωή του, Γιόκο Όνο. Αποκορύφωμα της αναζήτησης το «Imagine» (σ.σ. «Φαντάσου»), μία διακύρηξη της απόλυτης ελευθερίας, που φάνταζε ακόμη και στους αριστερούς κύκλους, ως υπερβολικά προοδευτική. 

 

Η ιδέα της απέναντι όχθης της ζωής τον βασάνιζε, ωστόσο, η δύση της δεκαετίας τον βρίσκει πιο ήρεμο. Προηγήθηκε μια περίοδος απομάκρυνσης από τη μουσική βιομηχανία και ο δίσκος με τον οποίο επέστρεφε, «Double Fantasy» (σ.σ. «Διπλή Φαντασία», 1980) ήταν αποκαλυπτικός της ψυχολογίας του. Ενας δίσκος μελωδικός, ψυχαναλυτικός, κατευναστικός, με αναφορές και στη φολκ (ένα Prophet 5 να προσομοιάζει τον ήχο του σαντουριού στο «Watching the Wheels», σ.σ. «Παρατηρώντας τους τροχούς»). Ενας δίσκος - διάλογος με τη γενιά του, την οποία καλούσε, παραδίδοντας τη δική του οπτική, να σκεφτεί το «Starting Over» (σ.σ. «Αρχίζοντας ξανά»). Σεπτέμβριος 1980 και σε συνέντευξή του, ο Lennon αναφέρει... «Φτάνω στα σαράντα και η ζωή λένε πως αρχίζει σε αυτή την ηλικία. Το πιστεύω κι εγώ, γιατί νιώθω καλά. Με συναρπάζει κάπως. Όπως στα είκοσι ένα... Αναρωτιέσαι τί πρόκειται να συμβεί από εδώ και στο εξής».

 

Η απάντηση ήρθε τρεις μήνες αργότερα, λίγο πριν από την αυλαία του χρόνου, έπεσε η αυλαία της ζωής ενός ανθρώπου που μαζί του ανέτειλε μια ολόκληρη εποχή και έδυσε τη Δευτέρα, 8 Δεκεμβρίου του 1980.

Στο γοτθικού ρυθμού (Τυδώρ) κτίριο Ντακότα, στη γωνία της 72ης οδού και West Central Park της Νέας Υόρκης, ο Τζον Ουίνστον Λένον (Τζον Ονο Λένον, όπως ο ίδιος είχε αλλάξει το όνομά του σε μια κίνηση υπέρ του φεμινισμού), δέχτηκε τα φονικά πυρά από το χέρι ενός δολοφόνου που ουσιαστικά έστρεφε το όπλο του και πυροβολούσε με αυτό, την καρδιά μιας ολόκληρης γενιάς ανθρώπων και ονείρων.

 

 

 

Στις 11μ.μ., ο Λένον είχε μόλις επιστρέψει από το στούντιο και κρατούσε στα χέρια του κασσέτες δύο τραγουδιών που πριν από λίγη ώρα είχε ηχογραφήσει με την Γιόκο Ονο... Ηταν το «Walking on A Thin Ice» και το «It happened» (κατά τραγική ειρωνία η μετάφραση είναι «Περπατώντας σε λεπτό πάγο» και «Συνέβη», αντίστοιχα). Νωρίτερα το απόγευμα, στις 5 μ.μ., όταν το ζευγάρι έκανε την αντίστροφη διαδρομή, στην είσοδο του Ντακότα, ο Λένον υπέγραψε αυτόγραφο (!) στον δολοφόνο του που τον περίμενε καρτερικά για να “υπογράψει” αργότερα και αυτός το δικό του «αυτόγραφο».

 

Στο συγκεκριμένο κτίριο είχαν γίνει τα γυρίσματα της ταινίας του Πολάνσκι «Το μωρό της Ρόζμαρι», είχε ζήσει ο Λέοναρντ Μπερνστάιν (κάτω ακριβώς από το διαμέρισμα του Λένον), είχαν φιλοξενηθεί ο Τσαϊκόφσκι και ο Νουρέγιεφ και έχει χαρακτηριστεί ως το κτίριο των ανθρώπων του πνεύματος για τη Νέα Υόρκη. Εκεί ο Τζον Λένον (θα έκλεινε τα 80 του χρόνια τον περασμένο Οκτώβριο) ένιωθε πως είχε βρει το ησυχαστήριό του. Εκείνο το χειμωνιάτικο απόγευμα, όμως, που τα χνώτα της ομίχλης τύλιγαν τους τοίχους της μεγάλης πόλης, δεν παρείχε την προστασία ενός καταφύγιου όπως αποζητούσε ο πρώην Beatle, γυρεύοντας επί χρόνια και την αποσύνδεσή του από τη σχέση του με την δημοσιότητα που τόσο τον είχε φθίρει (ήταν μάλιστα ένας από τους κύριους λόγους με τον οποίο ο ίδιος δικαιολογούσε την διάλυση των «Σκαθαριών»).

 

Ο άνθρωπος που όρισε η μοίρα να κόψει το νήμα στη ζωή του υμνωδού της ειρήνης, δήλωνε θαυμαστής του και είχε επιδείξει τάσεις και σημάδια ιδιαίτερης ταύτισης με το είδωλό του. Ο Μαρκ Ντέιβιντ Τσάπμαν, έσβησε εκείνο το βράδυ το φως από ένα κερί που σήμαινε την ελπίδα και την πίστη προς έναν καλύτερο κόσμο για εκατομμύρια ανθρώπους. 

 

Στις 11 το βράδυ της 8ης Δεκεμβρίου του 1980 ο χρόνος... στάθηκε και προσευχήθηκε, όπως έκαναν χιλιάδες πλήθους, στον τόπο του εγκλήματος, για την ψυχή ενός καλλιτέχνη και ανθρώπου που είχε αφιερώσει τη ζωή του στην αισθητική της αγάπης (δήλωνε πως αυτή είναι η φιλοσοφία του) και όπως αργότερα αποκαλύφθηκε ήταν κάτω από τον στενό έλεγχο των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών υπό την υποψία επαναστατικής δράσης! Να ‘ταν το ιρλανδικό αίμα που κυλούσε στις φλέβες του, να τον ενοχοποιούσε το γεμάτο ακτιβισμό και σθεναρή αντίδραση στον πόλεμο του Βιετνάμ, παρελθόν του; Ποιός ξέρει; Ισως και κάποιος να γνωρίζει. Αυτό πάντως που όλοι γνωρίζουμε είναι ότι 40 χρόνια πριν («It was …twenty five years ago today», κατά παράφραση του αριστουργήματος «Sgt Pepper’s Lonely Hearts Club Band» των Μπιτλς) όταν τα άσχημα νέα έκαναν το γύρο του κόσμου με αστραπιαία ταχύτητα για τα δεδομένα της εποχής, ένος κόμπος στάθηκε στον λαιμό, ένα σφίξιμο νιώσαμε στην καρδιά, ένα δάκρυ ίσως να κύλησε μα δεν το πήραμε χαμπάρι... 

 

johnlennon2.jpg

 

«Ένιωσα σαν να σκότωσαν ένα δικό μου άνθρωπο. Αισθάνθηκα μια συναισθηματική συντριβή, σαν να είχα δεχτεί ο ίδιος τις δολοφονικές σφαίρες. Πένθησα μέσα μου όχι μόνο για τον Λένον, για τον άδικο χαμό του, αλλά κι αυτά που εξέφραζε με την μουσική του και τις παραδειγματικές πράξεις του.

 

Αισθάνθηκα το ίδιο απροστάτευτος, στην βουλιμική επιθετικότητα του καθενός διεστραμμένου. Σκέφτηκα πως τα είδωλα και τα ινδάλματα κάποια στιγμή έρχεται να πληρώσουν το τίμημα της προβολής τους και της δημοσιότητας, αλλά όχι και με στυγνή δολοφονία έξω από το σπίτι την ώρα που κάποιος αμέριμνος επιστρέφει ή φεύγει…

Εκείνη την ημέρα κρατούσα στα χέρια μου την πρώτη ποιητική συλλογή μου, «Με το ποδήλατο», που μόλις είχε εκδοθεί και δεν πρόλαβα να χαρώ.

 

Το αναπάντεχο, το ακατανόητο, το παράλογο πέρα από το σοκ που προκάλεσε, φανέρωσε πόσο επικίνδυνη είναι η κοινωνία του θεάματος, που μπορεί να οπλίσει τον κάθε κομπλεξικό και στερημένο και να μετατρέψει τον θαυμασμό σε μίσος και εκδίκηση. Κοίταξα πολλές φορές την φωτογραφία του δολοφόνου. Το πρόσωπό του τόσο συνηθισμένο και αποκρουστικό. Ο πόνος και η οργή με κυρίευσαν. Το τραγούδι των Beatles που άκουσα από το ραδιόφωνο δεν γέμισε το κενό, δεν με παρηγόρησε. Ο Τζον Λένον ήταν ήδη νεκρός. Ένας νεκρός τραγουδούσε, είχε συντελεστεί προ πολλού το θαύμα, γι’ αυτό έμεινε ζωντανός για πάντα», αναφέρει ο συγγραφέας Δημήτρης Παπαχρήστος και δεν είναι δύσκολο να αντιληφθεί κανείς πόσο έντονες είναι οι αναμνήσεις του από την 8η Δεκεμβρίου 1980. Δεν είναι ο μόνος. 

 

Ο Γιάννης Πετρίδης, ένας –κατα κυριολεξία- άνθρωπος της μουσικής, προσθέτει:  «Δεν μπορώ να περιγράψω το πώς αισθάνθηκα εκείνη την ημέρα… Θυμάμαι ότι είχα εκπομπή στο ραδιόφωνο. Ήταν σαν να έχασα έναν δικό μου άνθρωπο. Ο Λένον και ο ΜακΚάρτνεϊ έγραψαν τα ωραιότερα τραγούδια του περασμένου αιώνα. Θεωρώ ότι η δολοφονία του Τζον Λένον σηματοδοτεί το τέλος μιας εποχής».

 

Ο κ. Πετρίδης μας έδωσε την άδειά του να χρησιμοποιήσουμε την μαρτυρία μιας ακροάτριάς του, εκείνη την ημέρα, η οποία (θέλησε να κρατήσει την ανωνυμία της) μας τόνισε με έμφαση…  «Δεν πρόκειται ποτέ να ξεχάσω τις αντιδράσεις του στο άκουσμα της δυσάρεστης είδησης. Ενώ ήταν στον «αέρα», ξέσπασε σε ουρλιαχτά, φώναζε και ωρυόταν, όπως ακριβώς όταν κανείς θρηνεί… Έβγαζε πόνο και αγανάκτηση».

 

Στη μηχανή του... χρόνου δεν δυσκολεύτηκε να μπει και ο Γιώργος Πολυχρονίου συμπληρώνοντας: «Το γεγονός είχε την ίδια βαρύτητα για μένα ως εμπειρία, όπως όταν το ’73 έμαθα ότι πέθανε ένας άλλος μεγάλος, ο Μπόμπι Ντάριν. Ενιωσα σαν να έχασα ένα μέλος της οικογένειάς μου. Το ίδιο και πιο έντονα αισθάνθηκα όταν χάθηκε ο Λένον. Το ίδιο σφίξιμο. Είχα ετοιμαστεί για ένα πάρτι και μόλις έμαθα την είδηση είπα στην τότε σύζυγό μου να μην πάμε. Ετσι κι έγινε. Συχνά μετράω αυτούς που χάθηκαν από τη ζωή και με έχουν επηρεάσει. Αυτοί, που κατά κάποιον τρόπο είναι η ζωή μου. Ο Λένον είναι από τις πιο σπουδαίες φυσιογνωμίες που αγάπησα. Μου έχει μείνει απωθημένο το ότι δεν τον είδα ποτέ σε ζωντανή του εμφάνιση. Εκεί γύρω στις αρχές της δεκαετίας του ’80, με την απώλειά του, τελείωσε η χρυσή 20ετία της μουσικής και άρχισε μια γενικότερη περίοδος χαλάρωσης».

 

 

 

ΜΑΡΚ ΝΤΕΪΒΙΝΤ ΤΣΑΠΜΑΝ

Ο άνθρωπος που αφαίρεσε τη ζωή του Τζον Λένον, γεννήθηκε στις 10 Μαΐου του 1955 στο Φορτ Γουόρθ του Τέξας και μεγάλωσε στην Ατλάντα. Για την αποτρόπαια πράξη του καταδικάστηκε σε 20 χρόνια φυλάκισης, αλλά η σύζυγος του δολοφονηθέντος, Γιόκο Όνο ζήτησε την αναθεώρηση της υπόθεσης. Ο ίδιος δήλωσε, την τελευταία φορά, στο δικαστήριο... «Δεν αξίζω τίποτα! Εξαιτίας του πόνου και της δυστυχίας που προκάλεσα, μου αρμόζει αυτό ακριβώς το οποίο μου επιβάλλεται (σ.σ. ως τιμωρία)...»

 

 

ΤΖΩΝ ΛΕΝΟΝ - ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΔΙΣΚΟΓΡΑΦΙΑ

 

1968 Unfinished Music, No. 1: Two Virgins / Rykodisc
1969 Life with the Lions: Unfinished Music #2 / Rykodisc
1969 Wedding Album / Rykodisc 

1969 Live Peace in Toronto, 1969 / Capitol
1970 John Lennon/Plastic Ono Band / Capitol
1971 Imagine / Capitol 

1972 Sometime in New York City / Capitol
1973 Mind Games / Capitol
1974 Walls and Bridges / Capitol 

1975 Shaved Fish / Capitol
1975 Rock 'n' Roll / EMI
1980 Double Fantasy / Capitol 

1982 The John Lennon Collection / Capitol
1984 Milk and Honey / Polygram 

1986 Live in New York City / Capitol

 

 

ΥΓ Το συγκεκριμένο κείμενο και οι συνεντεύξεις είχαν δρομολογηθεί για την έκδοση ενός αφιερώματος σε μουσικό περιοδικό, το 2006, ωστόσο δεν δημοσιεύτηκε ποτέ, παρά αποσπασματικά. Εδώ, είναι η πλήρης μορφή του, που παραμένει επίκαιρη…