Σαν έφτασε το οδυνηρό μήνυμα της αναχώρησης του ποιητή της ανθρώπινης και της μουσικής μελαγχολίας, άρχισα να αναζητώ στο διαδίκτυο διάφορα σχόλια για αυτόν και τα πεπραγμένα του. Ανάμεσα στις τυχαίες αναζητήσεις και μερικές στοχευμένες. Μια τους αφορούσε την Αθηνά Ανδρεάδη – γνωστή ως Athena – την ελληνικής καταγωγής τραγουδοποιό και τραγουδίστρια, η οποία συμμετείχε στο εντελώς τελευταίο ηχογράφημα του Λέοναρντ Κόεν*, το οποίο εκδόθηκε λίγες μόλις μέρες πριν την εκδημία του.

 

Το συμμετείχε, χρησιμοποιείται μάλλον καταχρηστικά, μια και η Athena κάνει απλώς φωνητικά – λα, λα, λα, λα, ... – στο τραγούδι “Traveling Light” (Ταξιδεύοντας Χωρίς Αποσκευές – πρόκειται για ιδιωματική έκφραση) στο οποίο ο Λέοναρντ έχει γράψει τους στίχους – ποίημα είναι στην αρχική του μορφή – τους οποίους μελοποίησαν – συντρόφεψαν με μουσική για την ακρίβεια, αφού η ερμηνεία του Λέοναρντ με απαγγελία περισσότερο μοιάζει, παρά με τραγούδι  – ο Πάτρικ Λέοναρντ και ο γιος του εκλιπόντος Άνταμ Κόεν.

 

Η αναζήτηση με οδήγησε σε ένα εξαίσιο κείμενο γραμμένο από την Αθηνά Ανδρεάδη. Όχι όμως την προαναφερθείσα, αλλά μιαν άλλη συνονόματή της, λιγότερο γνωστή αλλά πολύ-πολύ σημαντική, με σπουδαία επιστημονική και λογοτεχνική δράση, στην αποκεί πλευρά του Ατλαντικού.

 

Αυτή η Αθηνά Ανδρεάδη από τα δεκαοχτώ της ζει στη Βοστώνη μακρυά από τον τόπο που την είδε να γεννιέται – την Αθήνα -  και ξοδεύτηκε σε δυο αγάπες: βασική έρευνα (μοριακή βιολογία της άνοιας), και συγγραφή – ποίηση και πεζογραφία, κριτικές (Harvard Review), δοκίμια, και το βιβλίο Αναζητώντας Νέα Ζωή: Η Βιολογία του Σταρ Τρεκ. Πραγματοποίησε ομιλίες στην ΝΑΣΑ και παρόμοιους οργανισμούς για τις βιολογικές και κοινωνικές επιπτώσεις διαστημικών/πλανητικών εξερευνήσεων με ανθρώπινα πληρώματα.  Είναι βιβλιοφάγος και συντάκτρια – οι δυο ανθολογίες επιστημονικής φαντασίας που εμπνεύστηκε, οργάνωσε και καθοδήγησε έχουν αφήσει μεγάλο χνάρι – και τώρα πλοηγεί ένα μικρό εκδοτικό οίκο με μεγάλα όνειρα, τον Candlemark & Gleam.  Θα τη βρείτε στο Starship Reckless.

 

Επικοινώνησα μαζί της, της εξέφρασα την ευαρέσκεια μου για το λιτό αλλά τόσο ουσιαστικό και ιδιαίτερο σχόλιό της, καθώς και τη συγκίνηση που μου προκάλεσε η ανάγνωσή του, και την παρακάλεσα να το μεταφράσει στα ελληνικά – το πρωτότυπο είναι γραμμένο στα αγγλικά και έχει αναρτηθεί στο ιστολόγιο το οποίο διατηρεί στον ιστότοπό της, στη διεύθυνση  http://www.starshipreckless.com/blog/?p=10141 με τίτλο The Bard-Priest: Leonard Cohen, 1934-2016 – και να μου στείλει τη μετάφραση με την άδεια της αναδημοσίευσης. Ανταποκρίθηκε με προθυμία αμέσως και ιδού το παραθέτω, όπως ακριβώς μου το έστειλε:  

 


Ο Βἀρδος-Ιερέας: Λέοναρντ Κόεν, 1934-2016

Και ποιός θα γράψει τραγούδια αγάπης για σένα

όταν θα είμαι αυθέντης πια

και το κορμί σου είναι παρεκκλησάκι στο δρόμο

που τόχουν διαβεί όλοι μου οι ιερείς;

Οι ιερείς μου θα ακoυμπούν εκεί λουλούδια,

θα προσκυνούν εμπρός στο γυαλἰ,

αλλά θ᾽ αδειάσουν το λυχναράκι σου,

θα ποδοπατήσουν το χόρτο.

 

- Κόεν, «Ιερείς» (απόσπασμα)


 

Ο Λέοναρντ Νόρμαν (Ελιέζερ) Κόεν, που το επίθετό του υπογραμμίζει την καταγωγή του από ακτιβιστές διανοούμενους και λόγιους Ταλμουδιστές, ήταν ιερέας με την πιο παλιά έννοια του όρου: τραγουδούσε στους θεούς και δαίμονές του τόσο για να τους προσελκύσει στα ολοκαυτώματα που τους πρόσφερε όσο και για να τους πείσει να μην τον καταβροχθίσουν.

 

Κατά γενική παραδοχή ήταν δύσκολος άνθρωπος: στοιχειωμένος, σχεδόν αδιάκοπα πολιορκημένος από κατάθλιψη, σκληρός με κείνους που τον αγάπησαν. Όμως είχε υπέρμετρη επίγνωση και γνώθι σαυτόν κι᾽ ήταν πολύ πιο πολιτικοποιημένος απ᾽ ότι διέκριναν οι περισσότεροι – αν και το εξέφραζε διακριτικά, αντίθετα με ἀλλους δημοφιλείς καλλιτέχνες της γενιάς του.  Το πέτρινο αλώνι του ήταν η πάλη εντός και μεταξύ ατόμων, η κυριότητά του η ανήσυχη νύχτα – σκοτεινιά με ομίχλη, που ταίριαζε με την καπνισμένη τραχειά γούνα της φωνής του.  Τα ερωτικά του τραγούδια, διαποτισμένα με πόθο, αβεβαιότητα και πόνο, χαράζουν τη μνήμη και το νευρικό πλέγμα με καυστικό μελάνι.  Ωστόσο είχε να πει και για δημοκρατία κι᾽ αντίσταση, για tikkun olam - επιδιόρθωση του κόσμου – χωρίς ποτέ να φωνασκεί.  Κατά τη γνώμη μου, ἀξιζε το Νομπέλ όσο κι´ ο αντικατοπτρικός του δίδυμος Ρόμπερτ Τσίμμερμαν, πιο γνωστός ως Μπομπ Ντύλαν.

 

Ο Κόεν πέρασε σημαδιακά χρόνια στην ᾽Υδρα, ένα από τα εμβληματικά νησιά του Αιγαίου, όπου συνάντησε μιά από τις μούσες του και σφυρηλάτησε την δημόσια περσόνα του, αινιγματική και  «λοξή» σαν της Έμιλυ Ντίκινσον.  Γνώριζε τι σημαίνει εξορία και να προσπαθείς να πλοηγείς ανάμεσα σε αρχαίες παραδόσεις που σε πνίγουν καθώς σε τρέφουν.  Γνώριζε τους πανίσχυρους ψίθυρους των προγονικών απαιτήσεων.  Και γνώριζε το άγιο σκοτάδι όπου γίνονται ένα το βέβηλο και το ιερό, όπου οι δεήσεις δεν εισακούονται χωρίς αιματηρό αντίτιμο.

 

Καλό δρόμο, μάγε, κότσυφα, σμιλευτή του σκοτεινού φωτός.  Ο κόσμος μας είναι φτωχότερος χωρίς τις παραλογές σου.

 

* Στα αγγλικά το όνομά του προφέρεται Κόεν – τονίζεται δηλαδή στην παραλήγουσα. Έτσι σωστά το απέδωσε η Αθηνά Ανδρεάδη και την προφορά αυτή υιοθετήσαμε και εμείς, στο παρόν, αν και στα ελληνικά έχει καθιερωθεί ως Κοέν.