Τις τελευταίες δεκαετίες άνθρωποι και κοινωνίες αδρανοποιούνται, ενώ την ίδια στιγμή σύμβολα καταρρέουν ή γεννιούνται μέσα σε έναν κυκεώνα πληροφοριών. Παράλληλα η  ταχύτητα και οι συνεχόμενες αλλαγές που πραγματοποιούνται σε καθημερινό επίπεδο καθιστούν ολοένα και δυσκολότερη οποιαδήποτε ερμηνεία ή αντίδραση. Ίσως γιατί κάποια πράγματα λαμβάνονται πιο σοβαρά από ότι θα έπρεπε ή εντοπίζονται όταν είναι πια πολύ αργά… Όπως τραγούδησαν και οι Accept «Οι περισσότεροι άνθρωποι νομίζουν πως οι σκλάβοι χάνουν για πάντα και αυτός ο φόβος τους κρατάει –αιώνια- υπόδουλους» (Βalls to the Wall). Και τελικά ίσως να είχαν δίκιο...

Από ότι φαίνεται όμως οι κυβερνήσεις κι οι εκπρόσωποι τους έχουν φροντίσει να εξασκήσουν καλά αυτήν την πρακτική. Δεν είναι άλλωστε λίγες οι φορές που έθνη και κράτη έρχονται αντιμέτωπα με αυτήν την διαπίστωση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ανέγερση του τείχους του Βερολίνου τον Αύγουστο το 1961. Μέσα σε ένα βράδυ οι κάτοικοι της Γερμανίας είδαν την πρωτεύουσα τους να χωρίζεται με συρματοπλέγματα και τα σπίτια της ανατολικής πλευράς να εκκενώνονται από τις αρχές. Ανακάλυψαν πόσο γρήγορα και απροειδοποίητα μπορεί να καταπατηθεί κάθε ελευθερία και να διχοτομηθεί ένα κράτος όταν οι "ισχυρότεροι" το αποφασίσουν. Οικογένειες, έρωτες και συνειδήσεις χωρίστηκαν στα δύο. Ο David Bowie τραγούδησε με τον δικό του ιδιαίτερο τρόπο το κομμάτι Heroes μιλώντας για ένα νεαρό ζευγάρι και περιγράφοντας την ιστορία τους λίγο πριν και λίγο μετά τα γεγονότα του ’61.

 

Πλέον έπρεπε να προσέχεις σε ποιόν μιλάς και τι λες…

 

Η γερμανικής παραγωγής ταινία του Florian Henckel von Donnersmarck, Οι ζωές των άλλων, κάνει λεπτομερείς αναφορές στον τρόπο που λειτουργούσαν τα γρανάζια της ανατολικής πλευράς, μέσα από ένα σύστημα λογοκρισίας και παράνομης παρακολούθησης, δίνοντας μία εικόνα εκ των έσω. Έτσι κι αλλιώς οι δύο πλευρές ζούσαν με άλλους ρυθμούς, βιώνοντας διαφορετικές πραγματικότητες σε καθημερινό επίπεδο. Ο Peter Schilling μίλησε για το όνειρα που χάνονταν στις μνήμες ενός ασπρόμαυρου Βερολίνου, μπερδεμένα μεταξύ ανατολής και δύσης χαρακτηρίζοντας την πόλη ως City of night, όπως και στο ομώνυμο τραγούδι. Μίας πόλης που τυλίχτηκε από συρματοπλέγματα και βρέθηκε περιτριγυρισμένη από φύλακες της τάξης, προκειμένου να αναχαιτίσει το ρεύμα του πληθυσμού που μετακόμιζε ολοένα και συχνότερα στην δυτική πλευρά της πρωτεύουσας, καθώς οι πολίτες έφευγαν κατά δεκάδες πιεσμένοι από το κομμουνιστικό όραμα και γοητευμένοι από το όνειρο της καπιταλιστικής δύσης. 


Δύο πλευρές που η καθεμία έκρυβε τη δική της μικρή απάτη…


berlin2 musicpaperΤα χρόνια πέρασαν και στα τέλη της δεκαετίας του ’80 οι διαμαρτυρίες ολοένα και αυξάνονταν, απαιτώντας την πτώση του τείχους άμεσα. Λόγω των πιέσεων αλλά και μίας εσωκομματικής - κυβερνητικής ασυνεννοησίας ενώπιων δημοσιογράφων, η κυβέρνηση του ανατολικού Βερολίνου αναγκάστηκε να αλλάξει για πάντα την αφήγηση της παγκόσμιας ιστορίας, τον Νοέμβρη του 1989, ενοποιώντας ξανά τα σύνορα και το κράτος, σχεδόν κατά λάθος.


Οι Scorpions μίλησαν στο Wind of Change για τον αέρα μίας αλλαγής που δεν θα μπορούσε να καθυστερήσει άλλο.


Το τείχος συμβόλιζε κάτι περισσότερο από την κατεδάφιση μερικών κομματιών τσιμέντου. Συμβόλιζε την πτώση κάθε διαχωρισμού είτε γεωγραφικού είτε ιδεολογικού. Δεν χωρούσαν πια άλλα τείχη μεταξύ των ανθρώπων. Είχε ξημερώσει μία υπέροχη μέρα για τη στιγμή της ελευθερίας (A Great Day for Freedom), όπως τραγούδησαν οι Pink Floyd, μιλώντας για εκείνην τη μέρα που το τείχος δεν θα υπάρχει πια και οι κλειδαριές θα έχουν πέσει στο έδαφος.

Μετά την πτώση τα εναπομείναντα κομμάτια του τείχος θεωρήθηκαν ως ιστορικά μνημεία, ως σύμβολα ελευθερίας, που εάν ήθελες μπορούσες να χορέψεις πάνω σε αυτά, σύμφωνα με την ορχηστική εκδοχή του Dancing on the Berlin Wall από τον David Lanz. Πολλοί καλλιτέχνες ζωγράφισαν πάνω σε αυτό, δημιουργώντας μία ζωντανή ιστορική υπαίθρια γκαλερί, για να συνομιλεί με τις επόμενες γενιές… ή τουλάχιστον αυτήν ήταν η πρωταρχική ιδέα.

Τον περασμένο Μάρτιο όμως αφαιρέθηκαν τέσσερα τμήματα του ιστορικού τείχους, επειδή εμπόδιζαν τη θέα των πολυτελών διαμερισμάτων που πρόκειται να χτιστούν κοντά στο σημείο. Οι διαμαρτυρίες ήταν έντονες, ωστόσο δεν κατάφεραν να αντιστρέψουν την απόφαση. Μάλιστα ο δήμαρχος της περιοχής απάντησε σε σχετική ερώτηση πως «Το τείχος είναι διατηρητέο μνημείο, αλλά όχι και το έδαφος κάτω από αυτό…» (Έθνος).

Είκοσι τρία χρόνια μετά ο διαχωρισμός και ο στιγματισμός εθνικοτήτων παραμένει, με μία Ευρώπη διχοτομημένη μεταξύ νότου και βορρά, αλλά αυτήν τη φορά από ένα αόρατο τείχος. Οι μνημονιακές πολιτικές φαίνεται να συναινούν –έστω και αθόρυβα- στην επαναφορά παλαιότερων τρόπων σκέψης που θεωρητικά έχουν εκλείψει, δημιουργώντας θολές ή λιγότερο αισιόδοξες προοπτικές για το μέλλον.


Τι κι αν ο Roger Waters στο Live In Berlin (The Wall) το 1990, αλλά και στην πρόσφατη εμφάνιση του στη χώρα μας, είχε δημιουργήσει ένα τεχνητό τείχος το οποίο και γκρέμιζε σταδιακά κατά τη διάρκεια της συναυλίας. Μάλλον υπάρχουν πολλά ακόμα ιδεολογικά –κυρίως- τείχη που περιμένουν τη σειρά τους για να πέσουν…