Αντιπροσωπεύει μία παράδοση που χάνεται και στο στερέωμα των μουσικών του κόσμου έχει γίνει αναμφισβήτητα ο θεματοφύλακάς της· η ισπανοεβραϊκή διάλεκτος ladino που πλέον γνωρίζουν και μιλάνε λίγοι, ήταν μέρος της οικογενειακής της ιστορίας και ο άξονας της τραγουδιστικής της πορείας είναι να την διατηρήσει και να την διαδώσει. Αν μη τι άλλο, η Yasmin Levy το έχει καταφέρει και με το παραπάνω.

Με το έκτο της προσωπικό άλμπουμ που τιτλοφορείται Libertad (Ελευθερία) μας παραδίδει έναν δίσκο που περιλαμβάνει πολλές δημιουργικές πτυχές της γνωστής τραγουδίστριας. Πέρα από τις ενορχηστρώσεις παραδοσιακών ladino τραγουδιών με το ανδαλουσιανό φλαμένκο, σήμα κατατεθέν της, σ’ αυτό το δίσκο κάνει ένα άνοιγμα και προς τις τουρκικές ρίζες του πατέρα της, ο οποίος γεννήθηκε έξω από τη Σμύρνη της Μ.Ασίας. Με την Strings Orchestra της Κωνσταντινούπολης να παίζει σε αρκετά από τα τραγούδια του δίσκου, έχουμε ένα περίεργο αμάλγαμα φλαμένκο και ανατολίτικου ήχου, που ενίοτε διανθίζεται με κουβανέζικο πιάνο και φασαριόζικα χάλκινα και που όμως είναι απόλυτα επιτυχές! Κι αυτό γιατί ο Ben Mandelson κατάφερε στην παραγωγή του δίσκου να δημιουργήσει έναν ενιαίο ήχο, διατηρώντας ταυτόχρονα τον ιδιαίτερο χαρακτήρα κάθε τραγουδιού.

 

Στα 12 τραγούδια του Libertad περιλαμβάνονται 3 παραδοσιακά ladino τραγούδια, 5 τραγούδια στα ισπανικά – συνθέσεις της ίδιας της Yasmin Levy –, μία σύνθεση του Dino Ramos, ένα παραδοσιακό εβραϊκό, αλλά και ένα τούρκικο και ένα περσικό, μεταφρασμένα στα ισπανικά. Πρόκειται, συνεπώς, για ένα δίσκο που μας ανοίγει δρόμους και προς άλλες επιρροές της τραγουδίστριας και πτυχές της ψυχής της, καθώς βρίσκει κι η ίδια τον δρόμο για την προσωπική της ελευθερία.

 

Ο δίσκος ξεκινάει με το τραγούδι La ultima cancion (Το τελευταίο τραγούδι), το οποίο, όπως εξομολογήθηκε στη συνέντευξή μας, (διαβάστε την εδώ)το έγραψε όταν πίστευε ότι θα αναγκαστεί να παρατήσει το τραγούδι. Το αργεντίνικο ακορντεόν «δένει» υπέροχα με τη φωνή της, ενώ τα χάλκινα σολάρουν παιχνιδιάρικα. Ιδανική ρυθμική αρχή ενός νέου δίσκου που φωνάζει στο ρεφραίν «Άρπαξε το τελευταίο άνθος του γιασεμιού».

 

Το Lanavedelolvido (Το πλοίο της λήθης) ερμηνεύεται αισθαντικά με τη συνοδεία της φλαμέγκο κιθάρας, ενώ με τα ανατολίτικα έγχορδα επιτείνονται οι συναισθηματικές κορυφώσεις.

Το ομώνυμο τραγούδι του δίσκου είναι πολύ προσεγμένο, τόσο συνθετικά, όσο και ενορχηστρωτικά. Με γρήγορο tempo και με το cajon να μας κουρδίζει στο ρυθμό, είναι αδύνατο να μην αφήσεις το Libertad να σε ταξιδέψει και μέχρι τη δεύτερη ακρόαση να το έχεις αγαπήσει. Ακούμε, επίσης, την αισιόδοξη πλευρά της Yasmin Levy, που δεν ακούμε συχνά. Επενδεδυμένη με λάτιν χάλκινα και κρουστά στο φινάλε, το Libertad μας απογειώνει.

Ένα παλιό τουρκικό τραγούδι που έκανε δημοφιλές στη γείτονα χώρα η γνωστή Sezen Aksu είναι το Firuze. Πρόκειται για γυναικείο όνομα που σημαίνει «τιρκουάζ» και το τραγούδι αναφέρεται στην όμορφη Firuze, που όμως προκαλεί πόνο στους άντρες και πρέπει να πληρώσει. Μία πολύ διαφορετική ερμηνεία δίνει η Yasmin, που είναι όμως επηρεασμένη από τα τούρκικα μακάμια και φαίνεται να ακροβατεί ανάμεσα στη δική της παράδοση στα κουπλέ και στην τουρκική στο ρεφραίν.

 

To Tal Vez (Ίσως), αν και με λιτά μέσα πλαισιώνει τη φωνή της Yasmin, δεν χρειάζεται τίποτα παραπάνω για να αποτελέσει μία όμορφη μπαλάντα, καθώς οι ελάχιστες κορυφώσεις και δραματοποιήσεις κρύβουν την εσωτερική δύναμη του τραγουδιού. Είναι κάτι που σίγουρα θα θέλαμε να βλέπουμε συχνότερα στις ερμηνείες της δυναμικής τραγουδίστριας.

 

Ένα ντουέτο μας αποκαλύπτεται στο Olvidate di mi (Ξέχασέ με). Κι αυτό γιατί, αφού ερμηνεύσει το τραγούδι η Yasmin Levy, ακούγεται ολόκληρο σε επανάληψη από την υπέροχη βραχνή φωνή της Buika· η αντίθεση είναι υπέροχη. Όταν δε έρχεται η στιγμή που τραγουδούν μαζί το ρεφραίν στο φινάλε του τραγουδιού, συνειδητοποιεί κανείς πόσο πολύ ταιριάζουν αυτές οι δύο φωνές. Ίσως γιατί κι οι δύο καταφέρνουν να ερμηνεύσουν τον πόνο με ένα πολύ διαφορετικό τρόπο, που κάνει το συνδυασμό τους εξαιρετικά ενδιαφέροντα ως προς τα γυρίσματα και τις κορυφώσεις τους στην ίδια μελωδία.

 

Παρότι στις ένθετες σημειώσεις του δίσκου, το Aman Doktor (Αμάν Γιατρέ) περιγράφεται ως παραδοσιακό ladino τραγούδι, πρόκειται (επίσης;) για ένα ρεμπέτικο τραγούδι που συναντάται τόσο στην Ελλάδα, όσο και στην Τουρκία. Πολλές, άλλωστε, είναι οι φορές που έχει ερμηνευτεί σε ντουέτα και στις δύο γλώσσες. Το περιεχόμενο των στίχων είναι ίδιο τόσο στα ελληνικά, όσο και στα ladino, αλλά πέρα από τον τίτλο και τους στίχους, πρόκειται για ένα αλλαγμένο τραγούδι που δεν θυμίζει σε τίποτα ρεμπέτικο, καθώς τα παλαμάκια και το cajon παραπέμπουν στο φλαμένκο, ενώ μόνο τα φωνητικά γυρίσματα της Yasmin και τα έγχορδα στο τέλος παραπέμπουν στο ανατολίτικο παρελθόν του τραγουδιού.

 

Ένα από τα παλιά της ακούσματα, το περσικό Soghati της Hayadeh, τιτλοφορείται στον δίσκο Recuerdo (Θυμήσου) και επίσης διασκευάστηκε υφολογικά και ενορχηστρωτικά για να δέσει με την ηχητική ταυτότητα της Yasmin και του Libertad. Η ίδια, βέβαια, αποκάλυψε ότι ήταν τεχνικά το πιο δύσκολο του δίσκου λόγω των μικροδιαστημάτων που συναντώνται στις μελωδίες της περσικής μουσικής.

 

Ένα όμορφο παραδοσιακό ladinoτραγούδι είναι το Skalerikas de oro (Σκάλα από χρυσό), που με την μόνιμη παρουσία των κρουστών αποκτά μία ρυθμικότητα και το καθιστά ένα από τα πιο ευχάριστα τραγούδια του δίσκου, παρ’ ότι η επανάληψη των στίχων στο τέλος κουράζει.

 

Η όμορφη μελωδία και τα περίτεχνα γυρίσματά της κυριαρχούν στο Cada dia (Κάθε μέρα), που με την κιθάρα, τα κρουστά και τα παλαμάκια μας δίνει ένα καθαρά φλάμενκο τραγούδι.

 

Στην χώρα που γεννήθηκε και μεγάλωσε κάνει μνεία με το Shoef Kemo Eved (Λαχταρώντας σαν σκλάβος), ένα παραδοσιακό εβραϊκό τραγούδι, που επενδύεται επίσης πολύ λιτά, αναδεικνύοντας τη φωνή της Yasmin. Την ακούμε επιτέλους στη μητρική της γλώσσα, που με τη διαφορετική εκφορά φωνηέντων και συμφώνων, μας δίνει από μόνη της ένα ενδιαφέρον άκουσμα.

 

Για το τέλος, το Rosaenflorece (To τριαντάφυλλο ανθίζει) μας ταξιδεύει στη σεφαραδίτικη παράδοση. Η όλη ενορχήστρωση θυμίζει παραδοσιακό τραγούδι, με τα έγχορδα να ακολουθούν τη μελωδική γραμμή και τη Yasmin Levy να ακούγεται στο «σπίτι» της και η απουσία του χαρακτηριστικού φλαμένκο χρώματος, δεν ξενίζει καθόλου. Το ladino αυτό παραδοσιακό τραγούδι αποτελεί το ιδανικό κλείσιμο του δίσκου, καθώς μπορεί κάποιος να την φανταστεί να το τραγουδάει στο παράθυρο του σπιτιού της ένα ανοιξιάτικο πρωινό…

 

Στον δίσκο αυτό φυσικά ο πρωταγωνιστής είναι η φωνή της Yasmin, που, ασχέτως από το περιτύλιγμα, μεταμορφώνεται, αλλάζει γλώσσες, χαρακτήρες, συναισθήματα, εντάσεις και καταφέρνει με την αισθαντικότητα και τη δύναμή της να δώσει πνοή στα δώδεκα τραγούδια που περιλαμβάνει. Οι στίχοι, ακατανόητοι αρχικά, γίνονται νοήματα και συναισθήματα στα χείλη της, καθώς οι ερμηνείες της είναι ο κώδικας για να κατανοήσεις τον κόσμο που εκπροσωπεί.
Καλή σας ακρόαση!

 

 

* Δείτε εδώ πως μπορείτε να κερδίσετε ένα αντίτυπο του cd