copyright2Για να μην επαναλαμβανόμαστε (1), ας κάνουμε πριν απ’ όλα την υπόθεση εργασίας ότι η ελληνική κοινωνία δέχεται ως αυτονόητη αρχή –κάτι που δεν το ασπάζονται βεβαίως όλοι, αλλά το παρόν κείμενο δεν εστιάζει εκεί (2)- πως η εργασία των πνευματικών δημιουργών, στους οποίους περιλαμβάνονται και οι δημιουργοί μουσικών έργων, πρέπει να προστατεύεται από την πολιτεία. Ως προς την παραπάνω αρχή, και σε σχέση με τους «συμβατικούς» τρόπους με τους οποίους διαδίδονταν μέχρι πρότινος η μουσική (δίσκοι, ραδιόφωνο, συναυλίες κλπ.), ο ισχύων Νόμος 2121 του 1993 είναι σαφής όταν αναγνωρίζει τη διπλή μορφή των δικαιωμάτων που έχουν οι δημιουργοί:  το δικαίωμα της οικονομικής εκμετάλλευσης του έργου τους (περιουσιακό δικαίωμα), αλλά και το δικαίωμα της προστασίας του προσωπικού τους δεσμού προς αυτό (ηθικό δικαίωμα).

Ποια είναι όμως η κατάσταση που επικρατεί στις μέρες μας με τα πνευματικά δικαιώματα, όταν το κυρίως όχημα δια του οποίου διακινείται πλέον η μουσική στον πλανήτη είναι το διαδίκτυο; Όπου μπορείς να βρεις τα πάντα: από κοντσέρτα του Μπραμς μέχρι τραγούδια του Άκη Πάνουκαι από Depeche Mode μέχρι προπολεμικά αργεντίνικα τάνγκο. Έτσι ώστε, αν συνυπολογίσουμε τα εκατομμύρια των επισκέψεων που δέχονται καθημερινά οι μεγάλοι ιντερνετικοί κόμβοι, και ιδίως τα παγκόσμια domain όπως το YouTube, θα μπορούσαμε εύλογα να υποθέσουμε πως οι δημιουργοί ναι μεν υφίστανται σημαντική πτώση των εισοδημάτων τους λόγω της δισκογραφικής κρίσης, αλλά φέρνουν σε βόλτα ένα μέρος της χασούρας με τα δικαιώματα που εισπράττουν από τους διαδικτυακούς ιστότοπους που κάνουν χρήση του έργου τους.

 

copyright_pirateΑμ δε. Από το YouTube τουλάχιστον, οι Έλληνες δημιουργοί δεν φαίνεται να παίρνουν δεκάρα τσακιστή. Γιατί, όπως διαβάζουμε στο άρθρο 15 «περί επιλογής νομοθεσίας, περιοχής δικαιοδοσίας και δικαστηρίων» των Όρων Υπηρεσιών της Google Inc., όπου υπάγεται από το 2006 το YouTube, «οι παρόντες Όροι Υπηρεσιών διέπονται από τους νόμους της Πολιτείας της Καλιφόρνια και ερμηνεύονται σύμφωνα με αυτούς, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η σύγκρουση με τις διατάξεις του νόμου του κράτους ή της χώρας διαμονής σας. Οποιεσδήποτε αξιώσεις, νομικές διαδικασίες ή δικαστικές διαφορές, οι οποίες προκύπτουν σε σχέση με την Υπηρεσία επιλύονται αποκλειστικά στην κομητεία Santa Clara της Καλιφόρνια και αποδέχεστε τη δικαιοδοσία των αναφερόμενων δικαστηρίων.» (3) Σαν να λέμε: τρέχα να βρεις άκρη με τα δικαστήρια της Santa Clara. Ή, ακόμα πιο λιανά, φέξε μου και γλίστρησα.


Πέραν όμως των οικονομικών απολαβών για τη χρήση της μουσικής στο διαδίκτυο, ένα ζήτημα που ήταν και παραμένει ακανθώδες, υπάρχει και το ηθικό δικαίωμα των δημιουργών πάνω στο έργο τους. Δηλαδή το δικαίωμα του να ορίζουν οι ίδιοι τους χώρους και τους τρόπους που επιθυμούν -ή που δεν επιθυμούν- να κυκλοφορεί. Επ’ αυτού (και όχι μόνον), ο κ. Δημήτρης Αλευράς, υπεύθυνος του τμήματος New Media της Ανώνυμης Εταιρείας για την Προστασία της Πνευματικής Ιδιοκτησίας (ΑΕΠΙ) μας πληροφορεί πως «για τη νόμιμη διακίνηση πνευματικών έργων στο διαδίκτυο απαιτείται η άδεια των δημιουργών τους ή των Οργανισμών Συλλογικής Διαχείρισης που τους εκπροσωπούν. Σε αρκετές περιπτώσεις απαιτείται και η άδεια των δικαιούχων του συγγενικού δικαιώματος ή των αντιστοίχων Ο.Σ.Δ που τους εκπροσωπούν. Ένα μεγάλο μέρος των επί μέρους εξουσιών των πνευματικών δημιουργών για την διακίνηση των έργων τους στο διαδίκτυο ορίστηκε με την κοινοτική Οδηγία 2001/29/ΕΚ, η οποία έχει επικρατήσει ως Οδηγία της Κοινωνίας των Πληροφοριών.».

 

copyright-music-internet-lawsΠρόκειται για ένα νομικό πλαίσιο που αναμφίβολα φαντάζει σωστό επί της αρχής του. Στην πράξη πάντως, αν κάποιος ισχυριστεί πως αυτοί που αποθηκεύουν στο internet μουσικά -ή κινηματογραφικά- έργα τα οποία τα οποία μπορεί κάποιος να «κατεβάσει» μέσω των διάφορων εταιρειών one-click hosting (Rapidshare, Megaupload κ.α.) έχουν ζητήσει προηγουμένως την άδεια των δημιουργών, στους οποίους και αποδίδουν τα νόμιμα πνευματικά δικαιώματα, είναι μάλλον βαθιά νυχτωμένος.

 

Θα πείτε βεβαίως πως αυτά συμβαίνουν στους ιστότοπους που έχουν μετά την επωνυμία τους την κατάληξη .com και η έδρα των οποίων μπορεί κάλλιστα να βρίσκεται στη… Γουαδελούπη. Τι γίνεται όμως με εκείνους που έχουν την κατάληξη .gr και ως εκ τούτου αναγκαστικά υπάγονται στην ελληνική νομοθεσία; Υπό ποίες, ας πούμε, γενικές και οικονομικές προϋποθέσεις μπορεί κάποιος να ανοίξει ένα site, μέσω του οποίου θα διαθέτει –είτε ως streaming (απλή ακρόαση), είτε ως downloading (με τη δυνατότητα του επισκέπτη να «κατεβάσει» αρχεία στον σκληρό του δίσκο)- μουσική και τραγούδια; Με τη συνηθέστερη μορφή ενός τέτοιου site να είναι το λεγόμενο «ιντερνετικό ραδιόφωνο», δηλαδή μια συνεχής –ακόμα και επί 24ώρου βάσεως- ροή μουσικής που όμως δεν εκπέμπεται στα ερτζιανά αλλά μόνο στο διαδίκτυο. Ο κ. Αλευράς είναι και πάλι διαφωτιστικός: «Οποιοσδήποτε μπορεί να δημιουργήσει, διαχειριστεί και εκμεταλλευτεί ένα site, στο οποίο να διαθέτει μουσική, υπό την προϋπόθεση ότι έχει λάβει τις απαιτούμενες σχετικές άδειες. Σε κάθε περίπτωση, τα αδειοδοτούμενα sites, ανεξαρτήτως επισκεψιμότητας, έχουν την υποχρέωση αποστολής καταλόγων των εκτελεσθέντων μουσικών έργων. Το οικονομικό αντάλλαγμα για τη χορήγηση της άδειας από την ΑΕΠΙ όσον αφορά στη χρήση μουσικής στο διαδίκτυο είναι καταρχήν ποσοστό επί των συνολικών εσόδων του site.»

 

Μια επίσκεψη στην επίσημη ιστοσελίδα της ΑΕΠΙ μας πληροφορεί πως τα ποσά που αυτή εισπράττει ως δικαιώματα από τα διάφορα sites, και δεδομένης της ποικιλίας των αδειοδοτούμενων υπηρεσιών, κυμαίνονται από 1,5 έως και 12% επί των συνολικών εσόδων του κάθε διαδικτυακού τόπου (4). Με την αξιοσημείωτη πάντως λεπτομέρεια πως οι όροι τιμολόγησης είναι οι ίδιοι για όσα sites παρέχουν την ίδια υπηρεσία (simulcasting, streaming on demand κλπ.). Όπερ σημαίνει ότι δύο διαφορετικά sites που παρέχουν και τα δύο π.χ. streaming, με το πρώτο να διακινεί πολλαπλάσιο όγκο μουσικής από το δεύτερο, θα πληρώσουν στο τέλος τα ίδια χρήματα στην ΑΕΠΙ (5). Μια «λύση» που, ακόμα και αν της αναγνωρίσουμε τις καλύτερες των προθέσεων, παραπέμπει περισσότερο στον κεφαλικό φόρο επί τουρκοκρατίας, παρά σε μια ευνομούμενη και δίκαιη κοινωνία.

 

Όπως γίνεται αντιληπτό από τα παραπάνω, η ελληνική πραγματικότητα για τα πνευματικά δικαιώματα μέσω του διαδικτύου, (είτε λόγω κενού στην υπάρχουσα νομοθεσία εφόσον αυτή δεν μπορούσε να προβλέψει τις ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις των δύο τελευταίων δεκαετιών, είτε για οποιονδήποτε άλλο λόγο) δεν απέχει πολύ από το να χαρακτηριστεί «χαώδης». Πρόκειται για μια κατάσταση που οπωσδήποτε επιβαρύνεται και από την ακατανόητη πρακτική αρκετών καλλιτεχνών, που τη μια στιγμή, αν ερωτηθούν σε μια συνέντευξη για την αναγκαιότητα της ύπαρξης των πνευματικών δικαιωμάτων θα δηλώσουν με φανατισμό «υπέρ». Ενώ την αμέσως επόμενη στιγμή –και επικαλούμενοι λόγους οι οποίοι άπτονται του promotion για τη δουλειά τους- θα τους δούμε να διακινούν οι ίδιοι τη μουσική και τα τραγούδια τους μέσα από τα διάφορα social network (Facebook, Twitter κλπ).

 

Για όλους τους προαναφερθέντες λόγους λοιπόν, προβλέπεται να παραταθεί για κάμποσα χρόνια ακόμα αυτή η «περίεργη» περίοδος που αφορά στα πνευματικά δικαιώματα, μέχρι να έρθει κάποτε –αν έρθει- η αναγκαία εξισορρόπηση του σημερινού status. Ως εκείνη τη στιγμή, όσοι δημιουργοί μπορούν να υποστηρίξουν με ζωντανές εμφανίσεις το έργο τους (άρα και να βγάλουν σε πρώτο επίπεδο μεροκάματο απ’ αυτό) θα έχουν ένα στρατηγικό πλεονέκτημα έναντι των συναδέλφων τους που δεν έχουν αυτή τη δυνατότητα. Οπότε, η ευχή προς τους τελευταίους είναι «καλό στομάχι»

 

Παραπομπές:


(1). Αλέξης Βάκης: Όλα πατρίδα μας, κι αυτά κι εκείνα (Περί free downloading και κοινής λογικής), ΔΙΦΩΝΟ τεύχος 171, Μάιος 2010, σελ. 36-38
(2). Αρκεί να θυμηθούμε τις περυσινές -μέχρι και στην Πλατεία Συντάγματος- διαμαρτυρίες για το κλείσιμο του διαδικτυακού τόπου www.gamato.info, μέσω του οποίου μπορούσε κάποιος να «κατεβάσει» δωρεάν μουσική ή κινηματογραφικές ταινίες.
(3). http://www.google.com/terms_of_service.html
(4). www.aepi.gr, Αμοιβολόγιο επιγραμμικών χρήσεων μουσικής

(5). Η ΑΕΠΙ δεν είναι ο μοναδικός Οργανισμός Συλλογικής Διαχείρισης για την προστασία και διαχείριση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας στη χώρα μας (υπάρχει και η Αυτοδιαχείριση, δηλαδή η μετεξέλιξη του παλιού εισπρακτικού οργανισμού της Ένωσης Μουσικοσυνθετών Στιχουργών Ελλάδας- ΕΜΣΕ). Είναι όμως ο οργανισμός που –σύμφωνα με τα στοιχεία που η ίδια έχει δώσει στη δημοσιότητα- εκπροσωπεί περισσότερους από 11.000 έλληνες δημιουργούς, δηλαδή την συντριπτικά μεγαλύτερη μερίδα του κλάδου.