altΗμέρα 3η (Τετάρτη, 19 Δεκεμβρίου) και η ώρα της σπουδαίας συναυλίας στη Βασιλική του Αγίου Στεφάνου έφτασε! Τόσο τα μέλη της Χορωδίας του Αγίου Εφρέμ, όσο και η Marta Sebestyen με τη Νεκταρία Καραντζή ανυπομονούν να εκφράσουν όλη αυτή την αγάπη που γεννήθηκε μεταξύ τους από την επεξεργασία του προγράμματος. Διαδικασία που ξεκίνησε όχι τώρα, στις ημέρες που βρισκόμαστε στη Βουδαπέστη με τη φυσική επαφή, αλλά μήνες πιο πριν όταν η μία πλευρά πρότεινε και αντιπρότεινε τραγούδια και ύμνους. Για τη Νεκταρία Καραντζή, ωστόσο, υπάρχει στο πλάνο και κάτι ακόμη, πολύ σημαντικό για να μην αποτελεί θέμα συζήτησης από νωρίς το πρωί.

Η διάλεξή της με θέμα τη βυζαντινή μουσική, στην Ακαδημία Ferenc Liszt, δηλαδή σε έναν από τους ιερότερους μουσικολογικά χώρους στην Ευρώπη. Ειρήσθω εν παρόδω, πρόκειται για το σπίτι, όπου ο ίδιος ο μεγάλος μουσικός και συνθέτης διέμενε και ξεκίνησε τη δική του διδασκαλία. Αυτός ο χώρος παραμένει εκκολαπτήριο σπουδαίων μουσικών, ενώ η λίστα με των όσων έχουν διδάξει κατά καιρούς στην Ακαδημία δημιουργεί δέος, αν μη τι άλλο.

Φτάσαμε στην οδό… Liszt Ferenc ter 8, περί τη 1.30μ.μ., ελάχιστα αργοπορημένοι εξαιτίας μίας απεργίας που μπλόκαρε την κίνηση στις γέφυρες του Δούναβη και τους γύρω δρόμους. Η Νεκταρία δεν μπορούσε να κρύψει τη χαρά της, παράλληλα με την ευθύνη για την πρόσκλησή της να μιλήσει σε αυτό το χώρο, με το τόσο πλούσιο παρελθόν. Οι άνθρωποι της Ακαδημίας μας υποδέχτηκαν με ζεστασιά και μαζί τους (πανταχού παρών, άλλωστε) ήταν και ο επικεφαλής της Χορωδίας του Αγίου Εφρέμ, Tamas Bubno. Μας πληροφόρησαν πως συνήθως στις διαλέξεις δεν έρχονται πολλοί μαθητές, όμως αυτή τη φορά, η μικρή αίθουσα διδασκαλίας γέμισε στα έδρανά της απέναντι ακριβώς από τη Νεκταρία Καραντζή. Σημειωτέον, φυσικά, πως επρόκειτο για πολύ απαιτητικό ακροατήριο, μιας και η σύνθεσή του περιελάμβανε εκτός από τους μαθητές και καθηγητές της Ακαδημίας, που έδειχναν μεγάλο ενδιαφέρον για το αντικείμενο της διάλεξης, αλλά και την ίδια την ομιλούσα.

altΗ Νεκταρία κατάφερε να κερδίσει ευθύς αμέσως την προσοχή τους, εξηγώντας εν συντομία, αλλά πολύ περιεκτικά και ουσιαστικά, τόσο τη δομή της βυζαντινής μουσικής, όσο και της βασικές διαφορές της με το δυτικό μέλος. Οι διαφορές των ήχων και ειδικά οι πλάγιοι και ο βαρύς έκαναν πολύ μεγάλη εντύπωση στους Ούγγρους μουσικούς, καθηγητές και μαθητές, ενώ την έκπληξή τους ενέτειναν τα μουσικά παραδείγματα που φρόντισε να παρουσιάσει «ζωντανά» η ομιλούσα. Δειλά – δειλά μάλιστα το ακροατήριο ξεκίνησε να κάνει ερωτήσεις, όλο και πιο ουσιαστικές, καθώς αντιλαμβανόντουσαν την ουσία των λεγομένων. Είναι εντυπωσιακό να το αναλογιστεί κανείς, όμως η Νεκταρία Καραντζή κατάφερε στο διάστημα ακριβώς μίας ώρας με το ρολόι να αποδώσει μία πολύ μεστή διάλεξη γύρω από τη βυζαντινή μουσική, να μεταδώσει αυτές τις γνώσεις ή τουλάχιστον ένα σημαντικό μέρος τους σε ένα ειδικό κοινό με μεγάλες γνώσεις και να κερδίσει και την επιθυμία τους για περισσότερες λεπτομέρειες μέσα από την ακαταμάχητη δύναμη της δια ζώσης ερμηνείας βυζαντινών ύμνων.

Με την ολοκλήρωση της διαδικασίας έπρεπε να κινηθούμε γρήγορα διότι όλοι οι υπόλοιποι μας περίμεναν ήδη στο χώρο της συναυλίας για την τελική πρόβα, λίγες ώρες πριν από τη συναυλία. Ευτυχώς, δεν μας πήρε παρά 15 λεπτά για να προσεγγίσουμε το χώρο, παρότι συναντήσαμε σχετικές δυσκολίες, αφού οι κάτοικοι της Βουδαπέστης είχαν βγει μαζικά στους δρόμους με τα αυτοκίνητά τους, προκειμένου να κάνουν τα Χριστουγεννιάτικα ψώνια τους. Η πρώτη οπτική επαφή με την επιβλητική Βασιλική του St. Istvan υπήρξε ένα μικρό σοκ για τη Νεκταρία Καραντζή, αλλά αυτό δεν ήταν τίποτε μπροστά στο δέος της από αυτό που αντίκρισε στον εσωτερικό χώρο του ναού. Πρόκειται, για ένα από τους πιο ιερούς χώρους για τους Ούγγρους, εκπληκτικά διακοσμημένος με τοιχογραφίες μέχρι και Ορθόδοξων Αγίων, ενώ στη μέση περίπου του χώρου δεσπόζουν δύο αναπαραστάσεις, η μία αφιερωμένη στη Γέννηση του Χριστού και η άλλη στη Σταύρωσή Του. Ωστόσο, αυτό που κλέβει το μάτι αμέσως και κυριαρχεί στο Ναό είναι το εντυπωσιακό άγαλμα του Αγίου Στεφάνου στη θέση όπου οι Ορθόδοξοι Ναοί έχουν το Ιερό τους, με πλήθος από μικρότερα αγάλματα Αγγέλων και μπρούτζινες αναπαραστάσεις της ζωής του. Ο St. Istvan είναι για τους Ούγγρους ο σπουδαιότερος βασιλιάς της ιστορίας τους, αυτός που έφερε τον λαό του σε επαφή με τον Χριστιανισμό (και πάλεψε γι’ αυτό), έγινε ο ίδιος ο πρώτος Χριστιανός βασιλιάς των Ούγγρων και ουσιαστικά προσέδωσε οντότητα στο Ουγγρικό κράτος με τη διοίκησή του. Καθώς παρατηρούσα τις λεπτομέρειες του Ναού, η Πρόβα είχε ξεκινήσει και η Νεκταρία μία με τα μάτια πάνω στο αναλόγιο και μία στραμμένα προς την οροφή, προσπαθώντας θαρρείς να αγγίξει με το βλέμμα τις εικόνες των Αγίων είχε ήδη εισέλθει στο μομέντουμ της σπουδαίας –και για την ίδια- ημέρας. Από τις πρώτες δοκιμές ήχου η φωνή της διαχύθηκε στον τεράστιο χώρο και χάιδεψε τα τοιχώματα από άκρο σε άκρο. Τα μέλη της Χορωδίας του Αγίου Εφρέμ σαφώς πιο εξοικειωμένα με τον ιδιαίτερο αυτό τόπο κανόνιζαν τις τελευταίες λεπτομέρειες για τον συντονισμό τους με τις δύο επίτιμες προσκεκλημένες τους.

altΛίγο αργότερα κατέφθασε και η Marta Sebestyen χαμογελαστή και ήρεμη, πήρε τη θέση της πίσω από το δικό της αναλόγιο. Το μοιρολόι από την παράδοση των Csangos που ξεκίνησε να τραγουδάει, αφού πρώτα του αφιέρωσε μία μικρή εισαγωγή με τη φλογέρα της, γλύκανε την ατμόσφαιρα και φώτισε την ίδια που λατρεύει αυτού του είδους τα πεντατονικής φύσης ακούσματα. Λίγη ώρα αργότερα, εκτυλίχτηκε μπροστά στα μάτια μου μία από τις συγκινητικές στιγμές αυτού του ταξιδιού. Στο υπόγειο του Ναού, στο χώρο όπου είχε παραχωρηθεί για αποδυτήρια, η Νεκταρία με δάκρυα χαράς και ευγνωμοσύνης αγκάλιασε τη Marta, που ανταπέδωσε και οι δυο τους έδωσαν την υπόσχεση για μία πολύ όμορφη συναυλία. Όλα ήταν πλέον έτοιμα.

Είχα αφήσει την κάμερά μου στα μπροστινά καθίσματα, ώστε να κατοχυρώσω τη θέση λήψης και όταν βγήκα στο χώρο γύρω στις 8 παρά 10 αντίκρισα έναν ήδη κατάμεστο Ναό (αυτό πρακτικά σημαίνει παρουσία περί των 900-1000 ανθρώπων) που περίμεναν καρτερικά την έναρξη της συναυλίας. Δίπλα στη θέση μου καθόταν μία κυρία από το Ισραήλ που μου είπε με σημασία «Δεν είμαι από εδώ. Με φιλοξενούν κάποιοι φίλοι μου και όταν τους ρώτησα σε ποια συναυλία να πάω για να ακούσω κάτι καλό, μου υπέδειξαν τη συγκεκριμένη, το δίχως άλλο…». Στις 8.10μ.μ. (επιτέλους), η Marta Sebestyen, η Νεκταρία Καραντζή και ο Tamas Bubno πήραν θέσει στο πλατύσκαλο του χώρου κάτω από το άγαλμα του St. Istvan η Νεκταρία ξεκίνησε να ψάλλει το Τρισάγιο «Άγιος ο Θεός», η Marta συνέχισε με έναν ανάλογο ύμνο προς τον Άγιο Στέφανο και λίγα δευτερόλεπτα αργότερα ένα μελωδικό νέφος ανυψώθηκε (θαρρείς) στην ατμόσφαιρα με την είσοδο της Χορωδίας από τα βάθη του Ναού, που κατευθυνόμενη προς το χώρο πίσω από τις δύο ερμηνεύτριες έψαλλαν (και αυτοί για τον προστάτη Άγιό τους) περνώντας ανάμεσα στο πλήθος. Επιβλητικό! Η τεράστια συνάθροιση διατήρησε πειθαρχημένα την μυσταγωγική ησυχία εκ μέρους της (δηλαδή, το κοινό…), παρότι πολλοί δυσκολεύτηκαν για να κρατήσουν τα χέρια τους κολλημένα, δίχως να χειροκροτήσουν. Σαν πίνακας ζωγραφικής εν εξελίξει μπροστά στα μάτια μας, σαν σε ταξίδι σε μία άλλη εποχή, ακούστηκαν θαύματα. Η Marta Sebestyen απέδειξε για μία ακόμη φορά γιατί είναι μία τόσο μεγάλη προσωπικότητα της Τέχνης και ερμήνευσε με πολύ μεγάλη ακρίβεια και κυρίως βαθύ συναισθηματισμό τις «γέφυρές» που η ίδια χτίζει τόσα χρόνια ανάμεσα σε στοιχεία διαφορετικών παραδόσεων. Αυτή τη φορά της έριξε στην απέναντι όχθη του θρησκευτικού υμνολογίου. Μία από τις καλύτερες στιγμές, υπήρξε η από κοινού ερμηνεία της με τη Νεκταρία Καραντζή σε ένα συνδυασμό από σκωπτικά κάλαντα και το «Σήμερα τα Φώτα». Η Ελληνίδα ψάλτρια, από την πλευρά της, απέδωσε μία σπουδαία ερμηνεία βυζαντινών ύμνων και ορισμένων παραδοσιακών τραγουδιών σε κοντινό ύφος («Αλαλάξατε, Τεριρέμ», «Χριστός γεννάται», «Αγνή Παρθένε», το τραγούδι του Άη Γιώργη) προκαλώντας τη συναισθηματική φόρτιση και συγκίνηση του κοινού, που πρώτη φορά ερχόταν σε επαφή με τη φωνή της. Ειδικά, τα μέλη της ελληνικής κοινότητας που έσπευσαν να δώσουν το παρόν ένιωσαν ξεχωριστή περηφάνια για την παρουσία και ερμηνεία της συμπατριώτισσάς του και φυσικά για το άκουσμα βυζαντινών ύμνων μέσα στην Βασιλική του Αγίου Στεφάνου.

Όπως μας τόνισαν μερικοί από τους Έλληνες συμπατριώτες μας στην ουγγρική διασπορά, μετά το πέρας της συναυλίας, το συγκεκριμένο γεγονός αποτελεί αναφορά στην τοπική κοινωνία ευρύτερα, διότι δεν είναι πολλοί αυτοί που έχουν την ευκαιρία να δεχτούν πρόσκληση για τον συγκεκριμένο χώρο. Πόσο μάλλον, για τους ίδιους, που θα έχουν να το λένε πως είναι συμπατριώτες της ερμηνεύτριας που έκανε δεκάδες αλλοεθνής να θέλουν να ανταλλάξουν μία κουβέντα μαζί της ή να πάρουν ένα αυτόγραφο, μετά την ολοκλήρωση της συναυλίας! Πραγματικά, η ανταπόκριση του κοινού υπήρξε ολόθερμη και ενώ (όπως άκουσα ο ίδιος από τον Tamas Bubno) το πρόγραμμα επέβαλε αυστηρά τη μη πραγματοποίηση ανκόρ, παρόλα αυτά η αντίδραση του κοινού που ξέσπασε σε μεγάλες επιδοκιμασίες ανάγκασε όλους τους καλλιτέχνες να παραμείνουν στις θέσεις τους και τον κ. Bubno να δώσει το πρόσταγμα για να ακουστεί ακόμη μία φορά το «Αγνή Παρθένε»… Η μεγάλη αγκαλιά της Marta Sebestyen προς τη Νεκταρία Καραντζή στην (οριστική) αυλαία του προγράμματος υπήρξε το πιο όμορφο επιστέγασμα…

altΗ διακεκριμένη δημοσιογράφος, Ελληνίδα δεύτερης γενιάς, Ilektra Agardi περίμενε υπομονετικά τις δύο τους για μία συνέντευξη προς το τηλεοπτικό κανάλι MT1, ενώ και μέλη της ελληνικής κοινότητας (εκτός των άλλων) στη Βουδαπέστη ήθελαν να πλησιάσουν και να μιλήσουν στη Νεκταρία Καραντζή. Ένας από αυτούς, ο ζωγράφος και μέλος της εξαιρετικής electro/folk μπάντας, Balkan Fanatik, Γιώργος Τζώρτζογλου, ενώ επίσης το παρόν έδωσαν ο Έλληνας πρόξενος στην Ουγγαρία, Νίκος Βλαχάκης, όπως και ο Ούγγρος ομόλογός του στην Αθήνα, Janos Berenyi. Το vertigo μετά από μία τέτοια συναυλία επέβαλε την πόση μερικών ποτηριών palinka (το ουγγρικό τσίπουρο) και η ευκαιρία μας δόθηκε στο ζεστό σπιτικό της οικογένειας Bubno, που μας υποδέχτηκε σύσσωμη για ένα γιορτινό δείπνο προς τιμήν μας. Οι αφηγήσεις της Marta και τα αστεία όλων έδιναν κι έπαιρναν, όμως την παράσταση έκλεψε ο Mark Bubno, έτερος γιος του Tamas και επίσης μέλος της Χορωδίας, που πρόλαβε αμέσως μετά τη συναυλία να κάνει 1,5 ώρα προπόνηση με mountain bike! Η 2α πρωινή μας βρήκε και πάλι να ανεβαίνουμε τα σκαλοπάτια στο κάστρο της Βουδαπέστης, χωρίς όμως το ταξίδι να ολοκληρώνεται αυτό. Αύριο, έρχεται το… προτελευταίο μέρος του ταξιδιού, καθώς απόψε η Νεκταρία Καραντζή θα τραγουδήσει μερικά τραγούδια στο πλευρό της Marta, σε προγραμματισμένη συναυλία στα ανατολικά της χώρας…


1 H Νεκταρία Καραντζή στην Ακαδημία Ferenc Liszt
2 Η στιγμή της επιβράβευσης...
3 ...και το επιστέγασμα μιας μεγάλης προσπάθειας. Marta Sebestyen, Νεκταρία Καραντζή St. Ephraim Choir
4 Ο Γιώργος Τζώρτζογλου των Balkan Fanatik με το αυτόγραφό του από τη Νεκταρία Καραντζή