Μιλώντας με τον Δημήτρη Παπαδημητρίου διαπιστώνει κανείς αυτό που ακούγεται για εκείνον. Είναι ένας σκεπτόμενος άνθρωπος. Θα μπορούσε να πει κανείς και πνευματικός ή ακόμα και λόγιος, παρότι πια αυτό μπορεί να ακούγεται βαρύ και απόμακρο. Δημιουργικός και υπερδραστήριος τα τελευταία χρόνια μιλάει ήδη για τα επόμενα έργα του. Το πεδίο δράσης του ελεύθερο και ανοιχτό σε πειραματισμούς. Το φάσμα των ηχητικού και αισθηματικού του κόσμου εντυπωσιακά ευρύ. Μουσικές για την τηλεόραση, τον κινηματογράφο, τη δισκογραφία, συμφωνικά έργα, μουσική δωματίου... Τραγούδια παιδικά, λαϊκά, έντεχνα... Έχει περάσει από διοικητικές θέσεις, είναι εμπνευστής και “εργάτης” του Ελληνικού Σχεδίου και αν θέλει κάποιος να δει αναλυτικά το βιογραφικό του θα πρέπει να αφιερώσει αρκετή ώρα διαβάζοντας... Μίλησε για τις προσωπικές του ανησυχίες. Για τις σκέψεις του για την εποχή και την πολιτική θέση των καλλιτεχνών και φυσικά για το νέο του συμφωνικό έργο που είναι εμπνευσμένο από τη ζωγραφική. Θα παρουσιαστεί στη Στέγη για πρώτη φορά, σε δύο συναυλίες στις 6 και 7 Μαρτίου με την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών υπό τη διεύθυνση του Γιώργου Πέτρου.

 

Ας ξεκινήσουμε από την αφορμή της συνάντησής μας που είναι το νέο σας συμφωνικό έργο. Ένα έργο εμπνευσμένο από τη ζωγραφική...

Συνολικά είναι επτά κομμάτια. Τα πέντε είναι πορτραίτα ζωγράφων και τα δύο είναι πίνακες. Υπάρχει μια σοβαρή διαφορά ότι στα μεν παίρνω τον πίνακα ως αφετηρία, στα δε παίρνω συνολικά τον ποιητικό κόσμο του ζωγράφου.

 

Τι μουσική μπορεί να αντιστοιχεί σε ένα ζωγράφο. Πως είναι η μουσική του;

Έχουν έναν ποιητικό κόσμο πάρα πολύ συγκεκριμένο και από τη στιγμή που κάτι έχει ποιητικό κόσμο και φιλοσοφικό, αυτομάτως μπορεί να περάσει σε μια άλλη τέχνη με άνεση. Όπως δεχόμαστε με μεγάλη ευκολία τη μουσική σε ένα ποίημα, σε μια ταινία ή σε ένα θεατρικό έργο, με τον ίδιο τρόπο πιστεύω μπορεί να γίνει και για τη ζωγραφική.

 

Είναι ένας είδος μετάφρασης;

Δεν μεταφράζεις αυτολεξεί γιατί αυτό δεν είναι δυνατόν να συμβεί. Δεν υπάρχει αυτό. Δεν παίρνεις το υποδεκάμετρο και μετράς τα σχέδια και τα σχήματα αλλά μεταφέρεις την εμπειρία. Μεταφέρεις τον φιλοσοφικό κόσμο, μεταφέρεις τον ποιητικό κόσμο και τον ανακατασκευάζεις στη μουσική. Βέβαια, πρέπει να πω ότι τον μεταφέρει ο συνθέτης με τον τρόπο που αυτός τον κατανόησε.

 

Αυτό δεν γίνεται όμως κάθε φορά που μετασχηματίζεται ένα έργο Τέχνης;

Άμα ο μεταφραστής έχει ολοκληρωμένο ποιητικό κόσμο και τον χρησιμοποιεί είναι βέβαιο ότι το νέο καλλιτεχνικό έργο κατοικείται πλήρως από τον προσωπικό του κόσμο. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι οι ζωγράφοι αυτοί με το έργο τους αποτέλεσαν ένα έναυσμα για να αναδημιουργηθεί μέσα μου ένα μουσικό έργο αυτόνομο, που έχει αυτούς σαν ινδάλματα, σαν αφορμές και σας στόχο, αλλά ταυτόχρονα θα μπορούσα να πω ότι κάποιος άλλος μπορεί να γράψει ένα τελείως διαφορετικό μουσικό έργο που πάλι να άπτεται του ιδίου θέματος με την ίδια -ίσως και περισσότερη- επιτυχία.

 

Επιμένετε στην έμπνευση και τις αφορμές που σας δίνουν οι Τέχνες εκτός μουσικής...

Η δικιά μου εμπειρία από το σινεμά και το θέατρο μου λέει ότι θα ήμουν το 1/100 από ότι έχω γίνει μέσα στα χρόνια αν δεν είχα υποχρεωθεί να συναντήσω τον εαυτό μου σε περιοχές που δεν πίστευα πως θα τον βρω. Όταν πρωτοέκανα τη “Λυσιστράτη”, τα προηγούμενα έργα μου ήταν τα “Τοπία”. Ο “Αρχάγγελος” ήταν τέτοιου είδους μουσική, καμία σχέση με την ελληνική κωμωδία.

 

Υποχρεώθηκα να βρω τον εαυτό μου σε μια διαφορετική συνθήκη και έκπληκτος βρήκα ότι και εκεί υπήρχα.

Λειτουργεί ψυχαναλυτικά για εσάς η τέχνη και οι ανακαλύψεις μέσα σε αυτή;

Ναι! Είναι πάρα πολύ σημαντικό αυτό για μένα. Άμα έχω πολύ καιρό να γράψω διαταράσσομαι. Δεν είμαι καλά! Οι διαδικασίες που αφορούν μετά τη σύνθεση είναι χρονοβόρες. Τώρα, ας πούμε, θα βγει σε δίσκο ο "Ερωτικός Λόγος" που τον έγραψα πριν ενάμιση χρόνο. Όλο αυτό το μεσοδιάστημα υπήρχε μια ενασχόληση με τον “Ερωτικό Λόγο”, ένα πράγμα δηλαδή το οποίο έχει ήδη γίνει. Αν εγώ δεν έγραφα παράλληλα τα επόμενα και ασχολούμουν μόνο με αυτό, όπως έκανα παλιά, θα ήταν ένας χρόνος μακριά από την αμιγή σύνθεση. Ένας χρόνος δημιουργικός με πράγματα που δεν είναι η δουλειά μου. Που είναι το πως θα είναι το lay out, η μίξη, το μοντάζ... Πράγματα που μπορεί να σε καταστρέψουν αν δεν γίνουν σωστά, αλλά δεν είναι η δουλειά μου. Έτσι λοιπόν, αν απέχω από την σύνθεση 10 μέρες ας πούμε, νιώθω μεγάλη εσωτερική διαταραχή. Δεν είμαι καθόλου καλά.

 

Το αντίστροφο συμβαίνει; Όταν κατά περιόδους γράφετε πολύ επιζητάτε ύστερα τη σιωπή;

Δεν είναι πιο καλά όταν γράφω πολύ... Απλά είναι διαφορετικό είδος διαταραχής. Μέχρι να υπάρξει η γέννηση ενός έργου, είναι μια περίοδος κύησης που δημιουργεί κι αυτή ένα είδος διαταραχής -αντικοινωνικότητας θα έλεγα- την οποία δεν την παίρνω χαμπάρι, αλλά την παίρνουν οι γύρω μου. Υπάρχει μια απομόνωση, μια σιωπή και γενικά είμαι δύσκολος στο να ευχαριστηθώ το οτιδήποτε. Βγαίνω με μια παρέα και δεν πολυμιλάω. Μόλις αυτή η γέννηση πραγματοποιηθεί, ξαφνικά ανοίγομαι, κοινωνικοποιούμαι ξανά, αρχίζω τα μαγειρέματα, τα πάρτι με καλεσμένους και μόλις περάσουν 10 μέρες αισθάνομαι πολύ αμήχανα γιατί δεν γράφω κι αναρωτιέμαι "μπορώ να γράψω;". Είναι πάρα πολύ περίεργο. Δηλαδή είμαι ενοχλημένος κι όταν δεν έχω γράψει και στη διάρκεια που γράφω.

 

Δεν υπάρχει ωραία περίοδος μέσα σε αυτό;

Υπάρχει μόνο μια χαρούμενη εποχή που είναι όταν έχω γράψει το έργο.

 

Όχι όταν παρουσιάζεται;

Όταν παρουσιάζεται είναι κι αυτό μια χαρά αλλά τελείως διαφορετική. Γιατί εκείνη την ώρα νιώθω πως καπηλεύομαι το έργο ενός άλλου.

 

 

Έχετε ανακαλύψει τι είναι αυτό που σας κινητοποιεί;

Τελευταία με ρώτησε κάποιος σε μια συνέντευξη αν υπάρχει κάποιο μεγάλο μυστικό μέσα μου και τί αφορά. Απάντησα ότι θεωρώ βέβαιο πως υπάρχει αλλά είναι μυστικό κι από μένα τον ίδιο κι είναι κάτι το οποίο έχει να κάνει με τον γενεσιουργό λόγο για τον οποίο κάθομαι και γράφω, είναι κάτι που σε κάνει να απέχεις από τη ζωή πολλές φορές τη μέρα.

 

 

Αυτό που κάνατε το αντιλαμβάνομαι ως μια πρόκληση προς τον εαυτό σας. Πολλοί ζωγράφοι αντίστοιχα έχουν φτιάξει πίνακες ακούγοντας μουσικά έργα. Η κοινωνικοπολιτική συγκυρία που ζούμε ευνοεί τους πειραματισμούς ή είναι μια πολυτέλεια ο πειραματισμός δεδομένης της οικονομικής δυσπραγίας αλλά και της δυσκολίας παρουσίασης ενός έργου;
Σαφέστατα δεν ευνοείται τίποτε από όλα αυτά. Γενικότερα δεν ευνοείται η Τέχνη στην παραγωγή της. Αλλά όχι στη δημιουργία της. Οι δυσκολίες της ζωής είναι λόγος για να γράφει κανείς. Όσο είναι και για τον ακροατή κάποιας μουσικής ή το θεατή μιας παράστασης η -σχεδόν μεταφυσική- παρηγοριά, άλλο τόσο είναι και για αυτόν που τη δημιουργεί. Νιώθει ότι μπορεί να εξαφανιστεί από τον κόσμο και να μπει σε έναν άλλο. Νιώθει μια αφασία... Μια νιρβάνα... Ένα ζεν θα το έλεγα. Ούτε καλά, ούτε άσχημα. Απλά ζεν! Το οποίο όμως είναι μη διαφυγή. Θα έλεγα λοιπόν ότι η περίοδος της μεγάλης αλήθειας, μιας κρίσης, είναι μια περίοδος που δημιουργούνται μεγάλα έργα. Άλλο είναι το πότε παρουσιάζονται κι άλλο το πότε γράφονται ή και το πότε συλλαμβάνονται, που είναι επίσης σημαντικό.

 

Ο κόσμος μπορεί να τα αφομοιώσει ή είναι αμήχανος σε τέτοιες εποχές;
Σήμερα, ο κόσμος είναι σαν μια γυναίκα η οποία έχει παραμεγαλώσει κι ασχημύνει κι αποφεύγει τους καθρέφτες. Δεν θέλει με τίποτα η τέχνη να του θυμίσει κάτι από αυτόν. Θέλει ένα παράθυρο να βλέπει έξω, αλλά όχι καθρέφτη. Η τέχνη λοιπόν σήμερα είναι παράθυρο. Όχι καθρέφτης. Ακόμα και η πολιτική σάτιρα, όπως μου λένε φίλοι που ασχολούνται με αυτό το είδος και οι οποίοι κατεξοχήν είχαν επιτυχία σατιρίζοντας τις κυβερνήσεις, τώρα ο κόσμος δεν θέλει καθόλου να χαρεί. Δεν χαίρεται καθόλου με αυτά. Θα ήθελε η σάτιρα να είναι άλλα λόγια να αγαπιόμαστε. Έτσι και στην Τέχνη. Αν παρουσιάσεις ένα έργο που αφορά στα προβλήματα που περνάμε, την ανέχεια, μπορεί αυτοί που είναι πραγματικά στο σημείο μηδέν, που είναι ένα σημαντικό ποσοστό ανθρώπων, να το απορρίψει ή να το αγνοήσει.

 

Να επανέλθουμε λίγο στο νέο σας έργο... Θα βλέπει το κοινό τους πίνακες και τα έργα ζωγράφων την ώρα που θα ακούγεται το έργο;

Θα τους βλέπουμε στη σιωπή. Δηλαδή πριν από κάθε μουσική θα βλέπουμε τον πίνακα. Αυτό θα γίνει γιατί μιλώντας για soundtracks θέλω να χρησιμοποιήσω τη φαντασία του ακροατή, ο οποίος θα θυμάται τον πίνακα που μόλις είδε και μετά θα τον "περιέχει"...

 

Περιέχουμε τα έργα Τέχνης με τα οποία ήρθαμε σε επαφή σε ανύποπτο χρόνο;

Τα έργα τέχνης είναι σαν τα ωραία αγάλματα σε μια πόλη. Στην πλατεία Κολοκοτρώνη υπάρχει το άγαλμα. Το ξέρουμε. Άραγε το βλέπουμε ποτέ όταν πηγαίνουμε στην πλατεία αυτή; Δεν το βλέπει κανείς. Υπάρχει όμως. Η πόλη δηλαδή περιέχει τα αγάλματά της ακόμη κι όταν δεν ασχολούμαστε με αυτά. Έτσι λοιπόν, οι πίνακες αυτοί θα υπάρχουν στην ανάμνησή μας. Όταν μιλάμε τώρα για ζωγράφους, υπάρχει ο υπότιτλος που δηλώνει την οπτική που ήταν ο ζωγράφος. Δηλαδή από τον Τουλούζ Λoτρέκ υπάρχουν οι “Χορεύτριες και οι Ακροβάτισσες”.

 

Στον Τουλούζ Λοτρέκ, ας πούμε, τι σας συγκίνησε;

Ήταν πολύ κοντός ενάμιση μέτρο κι είχε πρόβλημα σκελετικό. Ήταν στραβά τα πόδια του και εύθραυστα, έσπαγαν πολύ εύκολα. Αυτός ο άνθρωπος που ζούσε μέσα στα πορνεία, άραγε γιατί; Ως υιοθετημένος; Ως ένας άντρας που δεν μπορούσε παρά να ζήσει εκεί μέσα γιατί ήταν το μόνο μέρος στο οποίο μπορούσε πραγματικά να "υπάρξει"; Πως τον έβλεπαν οι πόρνες; Τον είχαν υιοθετήσει; Τον έβλεπαν ως τον μοναδικό άντρα που δεν φοβούνταν; Ήταν και θαυμαστής τους με έναν τρόπο αφού τις ζωγράφιζε. Αλλά τις ζωγράφιζε όλες άσχημες, μερικές φορές εφιαλτικές. Ποτέ δεν είναι καλλωπιστές αυτές οι γυναίκες, ενώ ζωγράφιζε κι άλλες γυναίκες, αρχόντισσες κανονικά, χωρίς βέβαια να τις ωραιοποιεί, αλλά χωρίς και να τις ασχημαίνει. Σπάνια ομόρφαινε κάτι. Και συνήθως τον τραβούσε μια αλλόκοτη όψη. Όλο αυτό το ψυχογράφημα είναι το μουσικό κομμάτι. Αντίθετα, σε άλλα έργα, όπως αυτά του Μονέ, με ενδιέφερε πως μπόρεσε να περάσει μέσα στον αντικατοπτρισμό του ιμπρεσιονισμού κάθε μία αντανάκλαση και μέσα σε αυτό νιώθω να υπάρχει μια απίστευτη γαλήνη. Μια ειρηνική συνύπαρξη της στιγμής με την αιωνιότητα.

 

Είναι ζητούμενο για εσάς η γαλήνη;

Η γαλήνη είναι ο στόχος για μένα. Η γαλήνη είναι και το κεντρικό θέμα στο "Νησί των Νεκρών" του Arnold Böcklin. Λέγεται μάλιστα ότι η έμπνευση προήλθε από το Ποντικονήσι. Θα προσπαθήσω να δώσω μία άλλη οπτική σε αυτό το έργο από αυτές που υπάρχουν μέχρι σήμερα από εκείνους που εμπνεύστηκαν από αυτό και το μετασχημάτισαν σε μουσικό έργο.

 

Να πούμε λίγο και για το Ελληνικό Σχέδιο. Ποιός είναι ο στόχος του; Ποια είναι η εμπειρία που έχετε μέχρι σήμερα από αυτό;

Κάναμε αρκετές δραστηριότητες και προσπαθήσαμε να τις κάνουμε καλά. Να μην κάνουμε δηλαδή αυτό που λένε οι Γάλλοι "καλό για την Ανατολή", που χώριζαν τα προϊόντα σε δυο κατηγορίες και τα καλά τα κρατούσαν για τους ίδιους και τα υπόλοιπα τα έκαναν εξαγωγή στην Ανατολή. Εγώ εδώ προσπάθησα με τους συνεργάτες μου να δώσουμε ένα πράγμα καλής ποιότητας. Όχι μόνο στους ακροατές αλλά και στους ίδιους τους συνεργάτες μου. Στηρίξαμε νέα πρόσωπα παρουσιάζοντας τη δουλειά της με τις καλύτερες δυνατές συνθήκες. Κι αυτούς τους στηρίξαμε κι εν συνεχεία. Τους παραγγείλαμε έργα, τους πληρώσαμε ξανά.

 

 

Κάποια τραγούδια έγιναν επιτυχίες από τα νεότερα παιδιά, όπως του Καραντωνίου "Τα μεροκάματα", "Τα Κλειδιά" του Κοτονιά, η Νεφέλη Λιούτα σε κάτι πολύ ιδιαίτερο που κάνει, η Φένια Χρήστου... Αυτή τη στιγμή μιλάμε για καμιά 10αριά-15αριά ονόματα τα οποία δεν θα ξέραμε καν. Κι αυτά τα παιδιά γνωρίζονται μεταξύ τους και δουλεύουν. Αυτό λοιπόν που σιγοβράζει, θα παράξει κάτι στο μέλλον πολύ σπουδαίο. Μην ξεχνάμε ότι οι Αγώνες που έκανε ο Μάνος Χατζιδάκις στην Κέρκυρα είχαν τους νικητές, αλλά εκείνοι ήταν μόνο το πρόσχημα και αναδείχθηκαν μέσα από αυτούς οι Κατσιμιχαίοι, ο Μάλαμας και άλλοι πολλοί και αρκετά διαφορετικοί μεταξύ τους. Όλο αυτό λοιπόν είναι πολύ σημαντικό. Είναι μια άλλη διαδικασία.

 

Η φωτιά που ανάβει επειδή κάποιος ανακάλυψε κάτι, δεν σβήνει. Η φωτιά που ανάβει με τη διαφήμιση σβήνει αμέσως. Για να διατηρηθεί θέλει κι άλλη διαφήμιση κι άλλη κι άλλη. Εμείς δουλεύουμε σε βάθος. Το ίδιο κάνω και με τον εαυτό μου.

Ποια είναι η εικόνα που έχει ο Δημήτρης Παπαδημητρίου για τον εαυτό του;

Δεν ξέρω. Είχα μια πολύ πιο συγκεκριμένη εικόνα για τον εαυτό μου όταν ξεκινούσα που όσο προχωράει γίνεται πιο διάσπαρτη.  

 

Έχω την αίσθηση ότι νιώθετε ακόμη την ανασφάλεια στη δημόσια έκθεση εκτός μουσικής... 

Ισχύει αυτό. Ενοχλούμε πάρα πολύ για παράδειγμα όταν ακούω συναδέλφους, ακόμα και ιστορικά πρόσωπα εντός ή εκτός εισαγωγικών, να μιλάνε για τον εαυτό τους στον υπερθετικό βαθμό, αναφερόμενοι στους εαυτούς τους με το επώνυμο ή σε τρίτο πρόσωπο. Ή να μιλάνε με ένα μαγικό τρόπο για τον εαυτό τους, με τόσο καλά λόγια, λέγοντας πόσο πολυδιάστατοι είναι, πόσο σπουδαίοι! Με κάνουν να νιώθω αμηχανία, με κάνουν να θέλω να φύγω. Ντρέπομαι για λογαριασμό τους! Αλλά δεν είναι ότι δεν πιστεύω πως αξίζουν. Απλά δεν μου αρέσει αυτό το πράγμα.  

 

Πρόσφατα είδαμε το Μίκη Θεοδωράκη να παίρνει δημόσια θέση για το Μακεδονικό. Κι άλλοι καλλιτέχνες κατά καιρούς παίρνουν δημόσια θέση στα πράγματα, την πολιτική επικαιρότητα κλπ. Σας έχει προβληματίσει αυτό; Υπήρξαν φορές που θα θέλατε κι εσείς να βγείτε να το κάνετε;  

Ο καλλιτέχνης μπορεί να μιλάει ως καλλιτέχνης και μπορεί να μιλάει και ως απλός πολίτης. Όταν μιλάς ως καλλιτέχνης χρησιμοποιείς το άρμα μάχης που σου έδωσε η Τέχνη, για άλλο λόγο. Κι αυτός ο άλλος λόγος δεν είναι υποχρεωτικά ανώτερος. Πρέπει να σκεφτείς αν ο λόγος που κατεβαίνεις στους δρόμους της Αθήνας με το τανκ που λέγεται «μουσική» και η ονοματάρα που έφτιαξες εξαιτίας αυτής, είναι αντάξιος. Στην περίπτωση του Μίκη ο λόγος ήταν αντάξιος. Άλλες φορές, παλαιότερα, μπορεί να μην ήταν κι επίσης το να γίνεις ένας μάχιμος, καθημερινός πολιτικάντης όταν σου έχει δοθεί το άρμα το μεγάλο της Τέχνης κι αυτό νομίζω είναι έκπτωση. Άρα λοιπόν έχει πολύ μεγάλη σημασία για τι μιλάς. Ο Σεφέρης μίλησε άπαξ κι είπε: «ελπίζω να μην υποχρεωθώ να ξαναμιλήσω». Το έκανε ακριβώς για αυτό το λόγο. Γιατί κατάλαβε ότι βάζει ένα μικρό πράγμα, σε ένα μεγάλο μπουκάλι. Κι εκείνη την ώρα μίλησε για τη Χούντα, δεν μίλησε για κάτι μικρό, αλλά για κάτι πολύ σπουδαίο. Εγώ θα έλεγα ότι αυτό δεν πρέπει να γίνεται του συρμού. Αν χρειαστεί να μιλήσεις, όχι κομματικά αλλά συνενωτικά και με βάση τις ανθρώπινες αξίες ή έστω τις πατριωτικές.

Η πολιτική είναι εφαρμοσμένη Φιλοσοφία και εφαρμοσμένη Τέχνη. Η Τέχνη είναι μια ανώτερη έννοια -όπως και η Φιλοσοφία- από την Πολιτική. Αν ξαφνικά δούμε τον φιλόσοφο να γίνεται κομματικός, όπως και τον καλλιτέχνη, έχουμε μια έκπτωση. 

 

Παίζετε στο σπίτι μουσικές σε φίλους, σε παρέες, σε κλειστούς κύκλους, πριν βγουν προς τα έξω τα έργα σας;
Αυτό μου κάνει παλιομοδίτικο και μεγαλοαστικό. Παρόλο που θα είχε ένα ενδιαφέρον να γίνει. Θα μπορούσε να ήταν ωραίο αν ήταν εμφανής η Χούντα γύρω μας, αλλά μιας που δεν είναι, απλά τους χαρίζω τους δίσκους και τους ακούν την ώρα που θέλουν ή τους καλώ στις συναυλίες. Αυτό που στο τέλος καταλήγουμε όλοι στο πιάνο και παίζουμε δεν μου αρέσει. Μου φαίνεται και λίγο καταδίκη και για τον επισκέπτη που ξέρει ότι θα έρθει και στο τέλος θα ακούσει και κάτι στο πιάνο. Ας πούμε όταν ξαφνικά βρεθώ σε καμιά παρέα να παίζω, δεν θα παίξω ποτέ δικό μου κομμάτι γιατί αισθάνομαι πως υπάρχει μια επίδειξη σε αυτό. Ένα καπέλωμα. Άμα ήθελαν ας έπαιζαν όση ώρα ήμουν εκεί. Εγώ θα το παίξω; Ακόμα και σε ταβέρνες παίζω. Όταν πάω και υπάρχουν μουσικοί που καλούν, πάω και παίζω. 

 

Νομίζω ότι είναι η εποχή που έχουμε τα πιο πολλά ραδιόφωνα που παίζουν ελληνικό τραγούδι και το εύρος του ρεπερτορίου είναι πιο περιορισμένο από ποτέ. Δεν είναι ιδιαίτερα οξύμωρο;
Νομίζω το θέμα με τα ραδιόφωνα χρειάζεται ένα reset. Θέλει πολύ έντονο έλεγχο από το κράτος τι συμβαίνει με τις άδειες που δίνει. Όχι αν θα τις πάρει κάποιος που θα μας υποστηρίξει ή όχι, γιατί εκεί καταλήγει το πράγμα, αλλά τι θα κάνουν στον πολιτισμό αυτοί που τις πήραν. Χαρίζεις το νερό της λίμνης του Μαραθώνα που πίνει όλη η Αθήνα και το παίρνουν κάποιοι και το μολύνουν με ακαθαρσίες. Επειδή είναι τζάμπα, το παίρνει ο άλλος, το μολύνει με βρωμόνερα και το πουλάει. Και το πίνουμε εμείς. Επειδή είναι πνευματικό το δηλητήριο νομίζουμε ότι δεν μας αφορά. Μα αυτό είναι βλακώδες! Μας αφορά. Στα εγκλήματα, στις δολοφονίες, στην απόγνωση, στην παιδεία. Κάποια στιγμή φτάνει το κράτος, οι διαδοχικές κυβερνήσεις των τελευταίων 50 ετών, θέλουν από εμάς ωριμότητα, πολιτική και ιστορική σκέψη, συνείδηση αλλά μας έχουν κάνει ζώα. Παιδεία είναι αυτή που μας δίνουν; Πολιτισμός είναι αυτός που μας δίνουν; Και για ποιο λόγο σήμερα μιλάς στον Έλληνα για προοπτική και δεν τη βλέπει;

Δεν τον αφορά η πολιτική! Αυτός κοιτάζει μήπως και διασωθεί κάνα-δυο μέρες ακόμη. Αυτή είναι η ψυχολογία του. Θες να μην τσιμπάει στο φασισμό. Αφού τον έχεις κάνει αμόρφωτο και γάιδαρο γιατί να μην τσιμπήσει; Εσύ φταις!

 

Τι θα θέλατε σε αυτό το κομμάτι;

Ένα πιο ενεργητικό και παρεμβατικό –ουδέτερα πολιτικά- υπουργείο Πολιτισμού, το οποίο να ελέγχει μερικά πράγματα που οφείλουν να περιέχουν το πολιτιστικό κομμάτι. Κάντε ότι θέλετε με τις ειδήσεις. Θέλετε να χειραγωγείτε πολιτικά την Κυβέρνηση; Θέλετε να είστε με το ένα κόμμα ή με το άλλο; Κάντε το! Για τους ιδιώτες μιλώ. Η ΕΡΤ δεν πρέπει να έχει καμία πολιτική χροιά, αλλά δυστυχώς δεν το κάνει κανείς. Αφού θέλετε να δίνετε σε ιδιώτες το πολιτιστικό κομμάτι θα πρέπει να έχουν και υποχρεώσεις. Δεν είναι δυνατόν να είναι ΜΟΝΟ στο βωμό του κέρδους. Μα ΜΟΝΟ στο βωμό του κέρδους; Απ΄τη μια το κέρδος και από την άλλη η χειραγώγηση. Αυτό θα πρέπει κάποια στιγμή να σταματήσει. Για τη χειραγώγηση δεν μου πέφτει λόγος αυτή τη στιγμή. Μου πέφτει λόγος για τον πολιτισμό. Δώσατε τη συχνότητα σε κάποιους και σου μοιράζουν δηλητηριώδη πολιτιστικά προϊόντα. Το πιο αστείο, το πιο σύντομο ανέκδοτο πλέον είναι ο «πολύτιμος τηλεοπτικός χρόνος», που περνούν ώρες και δεν υπάρχει ούτε ένα δευτερόλεπτο σημαντικό. Ποιος είναι ο πολύτιμος τηλεοπτικός χρόνος; Σε τι είναι πολύτιμος;

 

Τι θα θέλατε να σας ρωτήσουν σε μια συνέντευξη που δεν σας έχουν ρωτήσει ποτέ;
Αν σου πω ότι δεν το έχω σκεφτεί αυτό ποτέ. Κάποτε θυμάμαι ότι κάτι είχα σκεφτεί. Νομίζω ότι αυτά που δεν πρέπει να λέγονται είναι αυτά που θα ήθελα να βγω να τα φωνάξω. Αλλά δεν πρέπει να λέγονται. Σήμερα είμαστε στη χρυσή εποχή, θα έλεγα ότι είμαστε στην εποχή της μαϊμούς, που είναι όλα σικέ και όλα μαϊμού. Διεθνώς. Γιατί βρισκόμαστε σε ένα διεθνές πολιτικό σκηνικό όπου οι ηγέτες έχουν εκπέσει.