Τελειώνοντας αυτή η συνέντευξη είχα 50 άλλες ερωτήσεις να κάνω στον Νίκο Ανδρίκο. Λόγος ουσιαστικός, μεστός, καίριος, γεμάτος Γνώση και βαθιά πείρα. Με όχημα τη μουσική που τόσο αγαπάμε και οι δύο και με αφορμή το πρώτο του δίσκο που κυκλοφόρησε πριν από λίγους μήνες, το MOTIVASYON, ο Νίκος αναδύει μέσα από τα λεγόμενά του έναν σύγχρονο άνθρωπο, που κουβαλάει όλο το dna της ευρύτερης περιοχής της Νοτιοανατολικής Μεσογείου, μέσα από το Μουσικό Κέντρο που άνοιξε στον θρυλικό χώρο του Αναγνωστηρίου της Αγιάσου και ασχολείται με την εκμάθηση της ανατολικής μουσικής. Ταυτόχρονα σου δίνει την εντύπωση ενός ασκητή της μουσικής πράξης, στον οποίο οι λέξεις (όσο και οι μουσικές του φράσεις) έχουν, μία προς μία, ιδιαίτερη σπουδή και σημασία. 

Πώς περνάτε στην επαρχία και πιο συγκεκριμένα στο νησί της Λέσβου την κρίση που έχει ενσκήψει στη χώρα;

Μάλλον ξώφαλτσα. Επειδή δεν είναι δυνατόν να γίνουν πολλά πράγματα, αναλογικά γίνονται λιγότερα κακά. Επίσης είναι μια καλή εποχή να τολμήσεις, να μη φοβηθείς, με κόστος και υπομονή, χωρίς αυτή τη κλασσική ελληνική βιασύνη που χαρακτηρίζει πολλά πράγματα.

 

Στο Αναγνωστήριο της Αγιάσου, ανέλαβες ένα τμήμα που υπήρχε ή έφτιαξες ένα νέο;

Εντελώς νέο. Με δική μου πρόταση το στήσαμε όλο αυτό. Ουσιαστικά λειτουργεί το τρίπτυχο διδακτικό, εκτελεστικό και ερευνητικό. Το ερευνητικό έχει να κάνει περισσότερο με τη θεωρία και την πράξη της ανατολικής μουσικής, τη διαχείρηση του αρχείου του Αναγνωστηρίου που αφορά στην τοπική μουσική της Λέσβου και άλλα projects που κατά καιρούς προκύπτουν και τρέχουν.

 

Όσον αφορά στο διδακτικό, φέτος ήδη για 4η χρονιά θα λειτουργήσει η σχολή του Κέντρου Σπουδών με παράρτημα και στη πόλη της Μυτιλήνης και τρέχει ένας ετήσιος κύκλος σπουδών σε διακριτά γνωστικά αντικείμενα ο οποίος αφορά και ήδη ασχολούμενους με την ανατολική μουσική και αρχάριους με βασικές γνώσεις για την ανατολική μουσική θεωρητικά και πρακτικά και δυνατότητα κατόπιν επιλογής τομέα. Επίσης βρίσκεται και λίγο μακριά από την λογική του ωδείου.  

 

Ανάλογα κέντρα θα υπάρχουν και στην Τουρκία φυσικά. Ποιες είναι οι διαφορές μ’ αυτά;

Οι διαφορές έχουν να κάνουν με την προσέγγιση. Και εγώ στην Τουρκία έχω σπουδάσει, τρία χρόνια στην Πόλη (2004 -2007), ωστόσο τότε η Τουρκία ήταν αρκετά κλειστή και εσωστρεφής στο τι συμβαίνει έξω απ’ αυτήν μουσικά. Ακόμα και οι μεγάλοι μουσικοί όταν τους έλεγες για Ελλάδα ο νους τους πήγαινε στην τουριστική εικόνα του Ζορμπά.

 

Παρ’ όλ’ αυτά είχαν γίνει μουσικές συνευρέσεις και ανταλλαγές, τουλάχιστον με δισκογραφικές αναφορές, σωστά;

Αν εξαιρέσεις μια γενιά που συμμετείχε στο Βόσπορο, που σήμερα τα μέλη του συγκροτήματος αγγίζουν τα 75 χρόνια, η σημερινή γενιά 40-50 χρόνων και νεότεροι δεν έχουν σχεδόν καμία επαφή μ’ αυτό το πράγμα. Οι εκπρόσωποι του γκρουπ Βόσπορος είχαν και βιωματική εμπειρία γιατί είχαν συναναστροφές με τους Ρωμιούς, είχαν προλάβει μουσικούς ρωμαίϊκης καταγωγής και τους ήταν πολύ οικείο αυτό το γεγονός. Μετά τη δεκαετία του 1990 υπήρξε ένα πάγωμα και τα τελευταία 4-5 χρόνια κάπως ξανανοίγει αυτή η δίοδος επικοινωνίας με σεμινάρια, ανταλλαγές φοιτητών κλπ. Είναι λίγο καλύτερα και πιο ώριμα τα πράγματα.

 

Μιλάμε για μια μουσική που προήλθε από ένα κράμα ανθρώπων και πολιτισμών. Τώρα πια που όλο αυτό, σ’ ένα πολύ μεγάλο μέρος είναι ιστορία και όχι τόσο ζώσα πραγματικότητα και ως εκ τούτου κάποια βασικά χαρακτηριστικά έχουν αποκρυσταλλωθεί, υπάρχουν περισσότερες διαφορές ή ομοιότητες στο τρόπο που εμείς και οι δίπλα προσλαμβάνουμε, ακούμε και διδάσκουμε αυτή τη μουσική;

 

Ίσως όμως και να είναι και οι μόνοι – δυστυχώς – άμεσοι μουσικοί απόγονοι και της βυζαντινής μουσικής….

Σίγουρα, ωστόσο δεν είναι τόσο μονομερές όλο αυτό το πράγμα γιατί κανείς μπορεί να βγάλει το συμπέρασμα ότι αυτοί βασίστηκαν στη βυζαντινή μουσική και εκεί όλα τελείωσαν. Όλο αυτό πήρε μια δική του τροπή μετά και για πολλούς αιώνες, επηρεασμένο όχι μόνο από τη θρησκευτική μουσική της Βυζαντινής περιόδου, γιατί γι’ αυτό μιλάμε, αλλά και από άλλα μουσικά συστήματα της Ανατολής, όπως η αραβική ή η περσική. Επίσης για πολλούς αιώνες αναπτύχθηκε κάπως αυτόνομα όλο αυτό το σύστημα και μάλιστα στα τέλη του 18ου – αρχές 19ου αι είχε και πολύ έντονη επιρροή από τη Δύση το οθωμανικό τροπικό σύστημα και είναι τότε που η αλληλεπίδραση αλλάζει φορά. Η κλασσική οθωμανική μουσική φαίνεται ολοφάνερα πια να επηρεάζει την ελληνόφωνη – κυρίως εκκλησιαστική – βυζαντινή μουσική του 19ου αι και μετά, αυτή που σήμερα είναι η κυρίαρχη στην ορθοδοξία.

 

Πόσο σχέση έχει αυτό με τους επονομαζόμενους «Ρωμιούς συνθέτες της Πόλης»;

Έχει και μ’ αυτό, απλά ακόμα κι αυτοί είναι ένα κεφάλαιο πάρα πολύ κρίσιμο και ιδιαίτερο και θέλει μεγάλη προσοχή γιατί από μόνο του όλο αυτό δεν είναι τόσο μεγάλο όσο φαίνεται μιας και η μουσική τότε εμπεριείχε πολυπολιτισμικά δεδομένα. Δηλ όπως υπήρχαν Ρωμιοί έτσι υπήρχαν και Αρμένιοι, Εβραίοι, Αραβόφωνοι συνθέτες κλπ. Πολλοί από τους Ρωμιούς ήταν μεν Ρωμιοί ορθόδοξοι ελληνόφωνοι αλλά ήταν π.χ Ρομά από την Ανατολική Θράκη όπως όλο το σόι του Μπατζανού. Ήταν σαν την σημερινή Νέα Υόρκη, ένα τέτοιο περιβάλλον με τα δεδομένα του 19ου αι. όπως και σήμερα στην Νέα Υόρκη το ότι είσαι Μεξικάνος δε σημαίνει ότι παίζεις μεξικάνικη μουσική έτσι και οι Ρωμιοί δεν έγραφαν Ρωμαίϊκη μουσική. Έπαιζαν τη μουσική που παιζόταν στην περιοχή.

Υπάρχουν κάποιοι εδώ που παίζουν μόνο αυτούς τους Ρωμιούς πράγμα που είναι ιδεολογικό ατόπημα επιστημονικά πολύ άκυρο.     

 

Παρ’ όλ’ αυτά μπορείς να την ονομάσεις Τούρκικη μουσική; Τι μέρος από την τούρκικη, οθωμανική, βυζαντινή ή και ελληνική υπερτερεί, έρχεται στον αφρό;

Ο όρος «οθωμανική» μουσική νομίζω ότι είναι ο πιο δόκιμος με την έννοια ότι προσδιορίζει αυτό το είδος και χρονικά και γεωγραφικά. Μιλάμε για την αστική λόγια μουσική που αναπτύχθηκε στον οθωμανικό χώρο, τα χρόνια της οθωμανικής κυριαρχίας δηλ από το 1453 (ίσως και δύο – τρεις αιώνες πριν) ως την ίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας. Σε μια δεύτερη τώρα ερμηνεία του όρου, «οθωμανικός» μέσα από το πρίσμα της πολυπολιτισμικότητας αυτής της εποχής ας μην το ταυτίζουμε με το τούρκικο. Αλλά αυτό δε σημαίνει ότι θα είναι και ελληνική. Μεθοδολογικά το πιο κρίσιμο είναι να μην κρίνουμε έναν χώρο, που σε επίπεδο κοσμοθεωρίας δούλεψε πάνω στην πολυπολιτισμικότητα, με τις αρχές που επικρατούν σήμερα στα πλαίσια των εθνικών κρατών. Εμείς το αντιλαμβανόμαστε ως ένα τούρκικο κράτος που δανείζεται από παντού. Συμβαίνει κι αυτό αλλά από τη φύση του έχει αυτή τη πολυμορφία. Οι Ρωμιοί δεν ήταν ξένοι που προσέφεραν, ήταν κοινότητα όχι μειονότητα. Ήταν άλλο πράγμα από τη σημερινή Ρωμαίικη μειονότητα στη Τουρκική Δημοκρατία.

  

Η εκκλησιαστική μουσική θεωρείς ότι έχει κάνει το κύκλο της; Γράφονται σήμερα ανάλογα έργα ή όλο αυτό έχει παγιωθεί, είναι μια τελειωμένη υπόθεση;

Αν με ρωτάς για το σύστημα αυτής της μουσικής ως μουσικό και ιστορικό υλικό μπορεί να αποτελέσει σήμερα αφορμή δημιουργίας. Είναι μια μουσική που μπορεί να δώσει καινούρια πράγματα. Γράφονται άλλωστε και κάποια λίγα καινούρια. Ωστόσο ιδεολογικά ο χώρος είναι πάρα πολύ συντηρητικός κι αυτό σου δίνει δικαιωματικά την αίσθηση της στασιμότητας, του απόκοσμου και του μουσειακού. Είναι θέμα προσέγγισης. Δεν φταίει η μουσική. Οι πιο πολλοί τη βλέπουν μέσα από τη διασωστική ρητορική της παράδοσης, το προσεγγίζουν λίγο μουσειακά και παγιωμένα και δεν το επικαιροποιούν στο σήμερα. Φοβούνται την καινοτομία ή όταν αυτή υπάρχει είναι πάρα πολύ αβασάνιστη.

 

Στην καθολική παράδοση γράφονται ακόμη όμως νέα πράγματα. Αν γραφτεί σύγχρονη ορθόδοξη εκκλησιαστική μουσική οι purists ή το εκκλησιαστικό ιερατείο θα το αντιμετωπίσει ως αυθάδεια ή προσβολή;

Όχι τόσο ακραία, με την έννοια ότι κάποια πράγματα γράφονται σήμερα αλλά λίγα σε σχέση με τη μεγάλη δυναμική αυτής της μουσικής. Γενικότερα οι μουσικοί της Ανατολής έχουν τεράστιο υλικό με το οποίο μπορούν να τροφοδοτήσουν τη σύγχρονη μουσική δημιουργία και πράξη και μάλιστα κάτι το οποίο δεν είναι ευρέως γνωστό είναι ότι στην παράδοση, με τη κλασική, συντηρητική έννοια του όρου αυτών των μουσικών ειδών εμπεριέχεται η έννοια της δημιουργίας και της καινοτομίας. Παραδοσιακός είναι αυτός που δημιουργεί, που καινοτομεί.

 

Υπάρχει ακόμα ο διχασμός ανάμεσα στους υπέρμαχους και τους πολέμιους της ύπαρξης μουσικών οργάνων μέσα στην εκκλησία; Ποια η δική σου θέση; 

Υπήρξε εποχή που στα πλαίσια του εκδυτικισμού του νεοσύστατου Ελληνικού κράτους υπήρξε γενικότερη προσπάθεια ιδεολογικού χαρακτήρα της εναρμόνισης της μουσικής με την είσοδο του εκκλησιαστικού οργάνου, του πιάνου, της τετραφωνίας κλπ. Αυτό έχει πλέον κοπάσει σαν διάλογος και απ’ την άλλη είναι αρκετά ώριμες οι συνθήκες ώστε κι αυτό που αναφύεται κατά καιρούς ως προβληματισμός να αντιμετωπιστεί πολύ ψύχραιμα. Η δική μου άποψη είναι ότι μουσικά θα είχε ενδιαφέρον αν γράφονταν καινούρια πράγματα. Το ήδη υπάρχον ρεπερτόριο δε νομίζω ότι έχει να συμβάλλει προς αυτή την κατεύθυνση γιατί είναι γραμμένο για φωνή. Αυτή είναι η ομορφιά και ο πλούτος του.

 

Υπάρχει παράλληλη έρευνα για τη μουσική της Λέσβου ή εντάσσεται μέσα στο δικό σας κύκλο σπουδών;

Για τη μουσική της Λέσβου υπάρχει ένα κομμάτι που αφορά εμένα προσωπικά και ξεκινά από παλαιότερα, από τότε που έκανα το διδακτορικό μου στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο. Ωστόσο και τώρα στα πλαίσια του ΚΕ.Σ.Α.Μ (Κέντρο Σπουδών Ανατολικής Μουσικής) υπάρχει ένα ερευνητικό κομμάτι που μας ενδιαφέρει πολύ και έχει να κάνει με το μυτιληνιό ρεπερτόριο και αφορά και στις καταγραφές που σώζονται στο Αναγνωστήριο – παρτιτούρες και ηχογραφήσεις -   αλλά και μας αφορά στη πράξη το πώς μπορούμε να το διαχειριστούμε. Ο ένας τρόπος είναι να παίξουμε με μια αισθητική όπως εκείνη των παλαιών (σαντουροβιόλια, κιθάρες, αλα φράνκα στοιχεία, εναρμόνιση κλπ) ή κάτι άλλο. Το πρώτο δε ξέρουμε πόσο δημιουργικό είναι γιατί στη καλύτερη περίπτωση θα τα παίξεις όπως και εκείνοι. Να το κάνεις καλύτερο πολύ δύσκολο. Οποιαδήποτε άλλη πρόταση τίθεται φυσικά υπό κρίση. Οτιδήποτε καινούριο κάνουμε σε σχέση μ’ αυτό το υλικό προϋποθέτει πολύ καλή γνώση της ήδη υπάρχουσας προσέγγισης.

 

Γράφεται σήμερα μυτιληνιά μουσική;

Είναι πολύ δύσκολο, ούτως ή άλλως να ορίσεις κάτι σήμερα ως μυτιληνιό. Ο πιο σωστός όρος που θα χρησιμοποιούσα είναι μουσική της Λέσβου, δηλ μουσική που παίχτηκε και παίζεται εδώ. Αυτό δε σημαίνει ότι δεν υπάρχουν κομμάτια αυτόχθονα αλλά κι αυτά που υπάρχουν εντάσσονται σ’ ένα ευρύτερο ιδίωμα που έχει πολλά χαρακτηριστικά από τη μουσική των Zeybekκαι στοιχεία από αστική μουσική.

 

Παρ’ όλ’ αυτά έχει περάσει ο ήχος ως μυτιληνιός στους γνώστες και ακροατές παραδοσιακής μουσικής.

Ναι, αυτό αφορά και στο ρεπερτόριο το οποίο επειδή έχει αποκτήσει πανελλήνιο χαρακτήρα (είναι όλα κι όλα καμιά 15αριά κομμάτια άλλωστε) έμμεσα καθιέρωσε και μια αισθητική αντίστοιχη με το μυτιληνιό ιδίωμα. Σωστός ο όρος, ωστόσο δύο πράγματα θέλουν μεγάλη προσοχή. Το ένα είναι το ρεπερτόριο που εμείς αντιλαμβανόμαστε ως μυτιληνιό είναι πολύ μικρό σε σχέση με αυτό που τραγουδιόταν ως το 1950 και ενδεχομένως να μην είναι και το πιο ενδεικτικό. Απλά έτυχε αυτό να καταγραφεί, να αναπαραχθεί και να γίνει πανελληνίως γνωστό. Δεύτερον είναι ότι την εποχή που καταγράφονταν κάποια πράγματα εδώ στη Λέσβο και αναπαράγονταν την ίδια εποχή υπάρχουν και πολλά διαφορετικά ιδιώματα τα οποία τυχαίνει να μην καταγραφούν και σήμερα να είναι άγνωστα ενώ κι αυτά αποτελούν, με εξαιρέσεις, κομμάτια με μεγάλο ενδιαφέρον.

 

Πριν το 1922, πριν την εισροή των Μικρασιατών προσφύγων, υπήρχε αναγνωρισμένη μουσική της Λέσβου;

Όχι γιατί όλο το πράγμα και γεωγραφικά ανήκε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και αισθητικά νομίζω ότι είναι πολύ ολοφάνερη η ένταξη του ιδιώματος του μυτιληνιού σ’ αυτό που λέμε αστικό χώρο της Μικράς Ασίας, σμυρναίϊκο κλπ. Επίσης οι πιο σημαντικές οικογένειες μυτιληνιών μουσικών όπως οι Σουσαμλήδες είχαν σπουδάσει στις Εστουδιαντίνες της Σμύρνης. Αντίστοιχα Σμυρνιοί συνθέτες έρχονταν στη Λέσβο για περιοδείες, υπήρχε πολύ έντονη μετακίνηση πληροφορίας μέσα από δίκτυα. Λειτουργούσε σαν προάστιο της Σμύρνης.

Ένας κύριος λόγος ήταν η αστική κουλτούρα που υπήρχε κυρίως στη πόλη της Μυτιλήνης. Το 1870 η πόλη είχε συγκεκριμένη ελίτ κουλτούρα αστών, σπουδασμένων στη Σμύρνη και είχαν αντίστοιχα αισθητικά γούστα και κριτήρια για τη μουσική.

 

Υπήρχαν καταγραφές στη Λέσβο μετά το 1912 ή μετά το 1922 με μουσικό υλικό που να θύμιζε υπόλοιπη Ελλάδα;

Όχι πάρα πολύ αξιόλογα πράγματα. Είναι στεριανά τραγούδια, καθιστικά, τσάμικα, καλαματιανά τα οποία τα έφεραν εδώ Αρβανίτες μάστοροι τους οποίους είχε φέρει εδώ ο Σουλτάνος για να φτιάξουν διάφορα έργα και οι οποίοι έμειναν εδώ.

 

Τότε μπήκαν και τα χάλκινα;

Η αίσθηση που έχω είναι ότι μπήκαν λίγο νωρίτερα και είναι επιρροή της Οθωμανικής στρατιωτικής μπάντας από την Αγία Παρασκευή της Λέσβου που ήταν το κέντρο της Οθωμανικής διοίκησης στο κέντρο του νησιού.

 

Ποια είναι η γνώμη σου για την ελληνική μουσική μετά την μεταπολίτευση; Ποιο είναι το παρόν και ποιο το μέλλον της;

Αν το δω λίγο πιο αποστασιοποιημένα θα σου έλεγα ότι θα περίμενα λίγο καλύτερα πράγματα. Δεν θα μπορούσα να καλυφθώ μουσικά και εσωτερικά γνωρίζοντας και παρακολουθώντας μόνο αυτό το κομμάτι. Χωρίς να θέλω να το υποτιμήσω μιας και υπάρχουν λαμπρές εξαιρέσεις, όπως αυτή του Μάνου Χατζιδάκι, κάποια πράγματα έχουν μάλλον υπερεκτιμηθεί και πολλά έχουν δημιουργηθεί για να υπηρετήσουν άλλους στόχους, πολιτικούς, κοινωνικούς κλπ. Και αυτός ο χώρος έπεσε στη λούμπα της εμπορευματοποίησης που στο όνομα του εναλλακτικού δημιουργήθηκε μια διαφορετική πιάτσα με την ίδια νοοτροπία.

 

Παρόλα αυτά υπάρχουν καινούρια σχήματα και προτάσεις όπως η δική σου.

 Όπως και άλλες με πιο μοντέρνα στοιχεία. Όσο όμως αυτό που κυριαρχεί ως ποιοτική μουσική είναι εκείνο που ο κόσμος καταλαβαίνει ως έντεχνο, όλ’ αυτά είναι πολύ δύσκολο να γίνουν προσβάσιμα. Παρ’ όλο που η προσβασιμότητα σε πρώτο επίπεδο είναι εύκολη πια, όταν ο ακροατής δεν έχει την καλλιέργεια και τα ποιοτικά χαρακτηριστικά για να το αντιληφθεί σε βάθος αυτό, πάει στράφι. Όταν έχεις ένα κοινό το οποίο δε μπορεί να ακούσει με τίποτα κλασσική μουσική, ανατολίτικη μουσική, jazz, θα θα αναγκαστείς να υπεραπλουστεύσεις το προσφερόμενο είδος.

 

Πές μας λίγα λόγια για το μουσικό σου σχήμα.

Μετράμε αρκετά χρόνια ζωής. Το έφτιαξα μόλις ήρθα από Τουρκία, το 2007 και λέγεται MOTIVASYON.  Στα πλαίσια αυτά προέκυψαν και οι πρώτες μου συνθέσεις. Το σχήμα λειτούργησε με την πρώτη του σύνθεση δύο χρόνια, μετά άλλα δύο χρόνια στην Άρτα με ντόπιους μουσικούς και το 2013 αποφάσισα να μαζέψω τα κομμάτια της τελευταίας πενταετίας, μαζί με δύο πρόσφατα και να κάνω την ηχογράφηση στην οποία είχα τη μεγάλη τιμή να συμμετάσχουν πολύ σημαντικοί μουσικοί. Σαν δίσκος έρχεται να πιστοποιήσει ότι αυτό το είδος μουσικής μπορεί να παράγει πολύ φρέσκα πράγματα σήμερα τα οποία να είναι προσβάσιμα. Σε μια πρώτη ακρόαση ο δίσκος σου δίνει την αίσθηση των καταβολών της οθωμανικής μουσικής, αλλά μια προσεκτικότερη βοηθάει στο να απομονώσεις πολλά μυτιληνιά στοιχεία, ιδιώματα zeybek, μεσοπολεμικό αστικό τραγούδι, τούρκικη λαϊκή μουσική και πολλά άλλα. Δεν είναι καθόλου σε μια στρατευμένη λογική.

 

Είχες συνεργασία με την τούρκικη ραδιοφωνία;

Εκεί κυρίως παρακολούθησα τις συναυλίες και κάποιες πρόβες στα στούντιο των τμημάτων της τούρκικης λαϊκής μουσικής γιατί δάσκαλός μου ήταν ο Mehmet Erenler (κορυφαίος δεξιοτέχνης στο σάζι), διευθυντής ορχήστρας και υπεύθυνος του τμήματος αυτού της τούρκικης ραδιοφωνίας. Εκεί πήγαινα κάθε εβδομάδα.

 

Τι γεύση πήρες, τι εντύπωση αποκόμισες από τον τρόπο και το σκοπό της γενικά για τον πολιτισμό; Έχει έναν βαρύ εκπαιδευτικό χαρακτήρα;

Ναι, αλλά όχι τόσο βαρύ όσο παλαιότερα. Το καλό είναι ότι έχουν ανοίξει τα αρχεία τους και τα εκδίδουν, μουσικά και ιστορικά, ενώ μέχρι πριν λίγα χρόνια δεν ήταν εύκολα προσβάσιμα. Έχει λοιπόν παιδαγωγικό χαρακτήρα με τη διάθεση ακόμη και να χειραγωγήσει το κοινό, αν σκεφτούμε ότι

η τούρκικη ραδιοφωνία ιδρύθηκε λίγο μετά την ίδρυση της Τούρκικης Δημοκρατίας, σ’ ένα πλήρως εθνικό κράτος που κυρίαρχο μέλημά του ήταν η εθνική ομοιογένεια και το ραδιόφωνο έπαιξε σ’ αυτό έναν πολύ σημαντικό ρόλο. Η μουσική ήταν ένα πολύ βασικό όπλο αυτής της ιδεολογίας

 

Όπως ακριβώς συνέβη και με την περίπτωση του Σίμωνα Καρά στην Ελληνική Ραδιοφωνία;

Ακριβώς το ίδιο πράγμα. Η διαφορά ήταν ότι ενώ τα ιδεολογικά παιχνίδια στην Τουρκία ήταν παρόμοια, ήταν αρκετά επίπεδα υψηλότερα γιατί αυτοί οι οποίοι κλήθηκαν να στήσουν αυτό το πράγμα τη πρώτη περίοδο ήταν οι ίδιοι οι φορείς αυτού του πολιτισμού και όχι διανοούμενοι ή λαογράφοι. Υπήρχαν και τέτοιοι αλλά αυτοί που έπαιξαν το παιχνίδι ήταν οι ίδιοι οι φορείς αυτής της μουσικής. Ο Σίμων Καράς δεν ήταν φορέας ενός τοπικού ιδιώματος της επαρχίας, είχε αστικό προφίλ.      Δεν ηχογράφησε ας πούμε σλαβόφωνα τραγούδια στη Μακεδονία, ούτε φυσερά στη Λέσβο γιατί το κίνητρο ήταν καθαρά εθνοκεντρικό. Αυτό ήταν το ιδεολόγημα της εποχής. Αυτό όμως δεν πρέπει να μας σκανδαλίζει τόσο πολύ.

 

 Ποια είναι η άποψή σου για το κλείσιμο της ΕΡΤ τον Ιούνιο του 2013;

 Το γεγονός με είχε σοκάρει αρκετά. Δεν μπορούσα να αποδεχτώ το αναίσχυντο της υπόθεσης. Δεν είμαι ιδεολογικά αντίθετος στο να εξορθολογιστούν κάποια πράγματα ή να γίνει μια κάποια αξιολόγηση. Δεν κατάλαβα γιατί έπρεπε να γίνει έτσι και σε μια νύχτα. Το θεωρώ μια κραυγαλέα περίπτωση σύγχρονης πολιτικής βαρβαρότητας που η ιστορία θα το καταδείξει με πολύ μελανά γράμματα. Σαν κίνηση ήταν τόσο ηθικά άστοχη και αισθητικά χοντροκομμένη που μου άφησε μια πολύ κακή γεύση. Ευτυχώς αυτά τα πράγματα κρίνονται σε βάθος χρόνου.

 

Πως επιδρά σε σένα και στους ακροατές ψυχικά και πνευματικά το είδος της μουσικής που ακούς και παίζεις;

 Αυτές οι μουσικές διακρίνονται από βαθιά πνευματικότητα και εσωτερικότητα.

Ακόμη και στις λαϊκές της εκφάνσεις αυτή η μουσική έχει πολύ ουσιαστικά χαρακτηριστικά ανατολίτικης πνευματικότητας, που καλύπτει ένα μεγάλο φάσμα από τον ορθόδοξο μυστικισμό, τα τάγματα των Μεβλεβί Δερβίσηδων ως τη θρησκευτική μουσική της Ινδίας κλπ.

Δύσκολα μπορεί κανείς να μείνει ανεπηρέαστος απ’ αυτό. Έχω την αίσθηση ότι δημιουργεί σ’ ένα βάθος χρόνου μια ειδική ευαισθησία που καμιά φορά ίσως να χρειάζεται να προϋπάρχει για να δεχτείς την επίδραση. Είναι μια μουσική που διαχειρίζεται πολύ διαφορετικά το χρόνο απ’ ότι τον αντιλαμβανόμαστε στη σύγχρονη ζωή. Είναι μουσική που για να λειτουργήσει μέσα σου χρειάζεται το χρόνο της. Οι επιρροές και οι μεταβολές οι οποίες θα επέλθουν γίνονται αργά και σταδιακά. Άρα χρειάζεται κανείς κάπως να προετοιμαστεί πνευματικά για να δεχτεί όλη αυτή την επιρροή, η οποία έχει να κάνει με την ατμόσφαιρα, με τη χρήση όλων αυτών των διαστημάτων, των ηχοχρωμάτων κλπ.

 

Tι θα συμβούλευες έναν νέο άνθρωπο να κάνει για να αρχίσει να ακούει τέτοια μουσική και κατά συνέπεια να λειτουργεί μέσα του αυτό που ακούει;

 Να καλλιεργήσει αυτή τη δεξιότητα να απομονώνεται από το χρόνο, να ζήσει και σε μια δεύτερη διάσταση. Με τη σύγχρονη ματιά μπορεί να πεί κάποιος ότι πρόκειται για μια αυτιστική πρακτική, αλλά πρόκειται για μια μορφή εκστατικότητας. Αυτή τη μία ώρα που διαρκεί ένας δίσκος είμαι έξω από τον συμβατικό χρόνο. Το δεύτερο είναι να μην ταυτιστεί ιδεολογικά με κάτι που να θέλει τη μουσική ως εργαλείο. Είναι μεγάλος πειρασμός το τελευταίο. Επίσης να μην βιαστεί. Να μην τον νοιάξει τόσο πολύ η αναγνώριση. Είναι δύσκολο αυτό και όλοι το παλεύουμε. Να πιστέψει πως ό,τι κι αν κανει είναι πολύ μικρός σε σχέση με το μέγεθος το οποίο υπηρετεί, το ιστορικό μέγεθος. Σ’ εμένα είναι πιο σωματοποιημένο πράγμα. Ωστόσο νομίζω ότι λειτουργεί θεραπευτικά σ’ ένα βάθος χρόνου. Παίζει πολλές φορές το ρόλο μιας εναλλακτικής θεραπείας, ένα πνευματικό βάλσαμο, όπως όταν ακούω και Μπαχ.

 

Με ποιους μουσικούς θα ήθελες να συνεργαστείς;

 Πιο πολύ μ’ ενδιαφέρει το πλαίσιο, γιατί μέσα εκεί περιμένω να δω πώς θα λειτουργήσει παρά εκ των προτέρων. Με Σκαλκώτα και Χατζιδάκι σίγουρα, αν μιλήσω γι’ αυτούς που δεν είναι κοντά μας. Από τους σύγχρονους μουσικούς μ’ αρέσει ο Αντώνης Απέργης. Θαυμάζω τη στάση του μέσα στο χώρο. Από Τούρκους θαυμάζω πολύ τον Derya Turkan (πολίτικη λύρα) γιατί βγάζει μιαν αξιοθαύμαστη ωριμότητα σε σχέση με τη γενιά του. Είναι 45 χρονών και παράγει καλλιτεχνικό αποτέλεσμα που το έβγαζαν παλαιότεροι σε μεγαλύτερες ηλικίες. Είτε παίζει οθωμανική μουσική, είτε με συμφωνική ορχήστρα, είτε σε πιο πειραματικά πράγματα είναι άνθρωπος με πολύ υψηλή αισθητική, ακούει πολύ βαθιά τη μουσική και βρίσκεται μακριά από στερεότυπα και περίσσεια κόμπλεξ. Επειδή τα τελευταία χρόνια μαθαίνω κλασσικό τσέλο γνώρισα μουσικούς που σίγουρα θαυμάζω όπως ο Yo Yo Ma ή ο Paolo Panolfo. Δόξα τω θεώ ακόμα ακούω μουσική και γοητεύομαι και καμαρώνω για πράγματα που γίνονται πάντα με μια διάθεση μαθητείας.

 

Ποιο είδος δεν θεωρείς μουσική;

Σε νοοτροπία οποιαδήποτε έρχεται μόνο και μόνο για να σε κολακεύσει. Αυτή που έχει έντονα στοιχεία λαϊκισμού, όπως ο φασισμός που έρχεται να σου χαϊδέψει τα αυτιά λέγοντας αυτό που περιμένεις να ακούσεις.

 

                                                                                          

https://www.facebook.com/nikos.andrikos

https://ionio.academia.edu/NikosAndrikos

https://www.youtube.com/watch?v=yLYSxY2iOKs