alkinoos01Από την αρχή, σχεδόν, της καριέρας του Αλκίνοου Ιωαννίδη  η αναφορά των δημοσιογράφων στην καλλιτεχνική του οικογένεια τον ακολουθούσε σταθερά. Ο πατέρας ζωγράφος, η μητέρα σπούδασε θέατρο και ο αδελφός ποιητής. Από το 1997, όταν και κυκλοφόρησε ο πρώτος δίσκος με δικές του δημιουργίες, «Ο Δρόμος ο Χρόνος και ο Πόνος», οι πίνακες του πατέρα του στα εξώφυλλα και τα σχέδια εντός των δίσκων έγιναν κάτι σαν προέκταση των τραγουδιών, απόλυτα εναρμονισμένα με το πνεύμα και την αισθητική τους. Η συνεργασία τους επεκτάθηκε και στις ζωντανές συναυλίες όπου τα σκηνικά και οι κινούμενες εικόνες ήταν σταθερές αναφορές των παραστάσεων. Πριν λίγους μήνες κυκλοφόρησε η «Συγκομιδή», μια συλλεκτική κασετίνα με το σύνολο των δίσκων στους οποίους συνεργάστηκαν ως εκπρόσωποι δυο διαφορετικών μορφών τέχνης αλλά ως εκφραστές μιας κοινής «αφομοιωμένης» σχέσης. Μιας σχέσης ζωής.

Αλκίνοε, όταν κυκλοφόρησε ο πρώτος σου προσωπικός δίσκος, είχες δηλώσει στο περιοδικό «Δίφωνο»: «Βλέποντας το εξώφυλλο του πατέρα μου, ακούω όλο το δίσκο. Είναι πέρα από το αν είναι ωραίο για τους άλλους ή όχι. Έχω μεγαλώσει μέσα σ’ αυτή την τέχνη και για μένα είναι μέρος και των ίδιων των τραγουδιών ακόμη». Ας ξεκινήσουμε με αυτό το «μεγάλωμα μέσα σ' αυτή την τέχνη».
Αλκίνοος.Ι.:
Το εργαστήρι του πατέρα μου ήταν μέσα στο σπίτι μας, οπότε ουσιαστικά μεγάλωνα μέσα στην ίδια του τη δημιουργία. Τον έβλεπα με τα υλικά του, να φτιάχνει τα χρώματα από πέτρες που μάζευε, να διαλέγει τα πινέλα τ ου, να αρχίζει με ένα προσχέδιο και τελικά να δίνει ζωή σε μια νεκρή, άδεια επιφάνεια. Ταυτόχρονα, στο σπίτι υπήρχε πάντα μουσική, κυρίως κλασσική, αλλά και το ελληνικό τραγούδι από τη δεκαετία του '60 και μετά. Οι πίνακες του πατέρα μου ήταν ουσιαστικό και καθημερινό μέρος του τοπίου της ζωής μου και τους έβλεπα να αλλάζουν, όπως οι εποχές. Με τον ίδιο λοιπόν τρόπο, δουλεύω και εγώ τα τραγούδια μου. Όπως μέσα από τη ζωγραφική, η επίπεδη επιφάνεια αποκτά βάθος, έτσι και η μουσική δίνει ήχο και διάρκεια στη σιωπή. 

 

alkinoos0232


Η μουσική όμως είναι μια νοησιαρχική τέχνη που απευθύνεται στις αισθήσεις ενώ η ζωγραφική είναι μια αισθησιακή τέχνη που απευθύνεται στη νόηση. Πού πιστεύετε οτι συγκλίνουν;
Αλκίνοος:
Όλες οι τέχνες, ακόμα και οι εικαστικές, είναι άυλες, ασχολούνται με το αόρατο. Ένα άγαλμα δεν το θαυμάζεις γιατί υπάρχει ύλη σε αυτό, αλλά γιατί υπάρχει πνεύμα.
Άντης:
Η μουσική είναι μια τέχνη των ήχων ενώ η εικόνα μια τέχνη για τη σιωπή. Φαίνονται να έχουν μια τεράστια απόσταση αυτές οι δύο περιοχές. Ίσως γι’ αυτό και πολλές φορές συναντώ ανθρώπους της μουσικής που δεν έχουν καμιά απολύτως ευαισθησία στη λειτουργία της όρασης. Κι όμως, όλες οι πηγές της τέχνης κατακλύζουν τον άνθρωπο.

 

Ο Αλκίνοος «βλέποντας το εξώφυλλο ακούει όλο το δίσκο». Εσείς, κε Άντη, επιδιώκετε στα εξώφυλλα των δίσκων να υπάρχει συνειδητά και ο «ήχος», όπως έκαναν άλλοι ζωγράφοι π.χ. ο Γερμανός εξπρεσιονιστής ζωγράφος Μάκε, ο οποίος υποστήριζε οτι: «Τα χρώματα, σαν τη μουσική, έχουν την αντίστιξή τους, τις υψηλές και χαμηλές νότες τους, τις υφέσεις και τις διέσεις τους».
Αντ.
Καλό είναι να τα αντιλαμβάνεται έτσι κανείς, καλό είναι και να τα ξεχνά όταν εργάζεται. Αυτό που κάνω δεν έχει απευθείας την αναφορά του στον ήχο. Σα δομή τα εξώφυλλα έρχονται βασικά από την όραση. Δουλεύω την αντίληψη της εικόνας με την απαραίτητη αίσθηση του ήχου παρά με την ουσία του, την οποία κατανοώ. Λαμβάνω βέβαια υπ’ όψη και τον στίχο, χωρίς να τον εικονογραφώ ή να τον περιγράφω. Έπειτα, γι αυτά φτιάχνονται.
Αλκ.
Η μουσική είναι μια τέχνη του χρόνου, ζει μέσα του, χωρίς αυτόν δεν υπάρχει. Είναι και μια τέχνη της μνήμης: Αντιλαμβάνεσαι την ολοκληρωμένη μουσική φράση μόλις έχει τελειώσει, αφού έχει ακουστεί. Αντίθετα η ζωγραφική δεν έχει σχέση με το χρόνο. Ο πίνακας στέκεται εκεί για πάντα.
Αντ.
Στέκεται γιατί σωπαίνει.

 

alkinoos0285Οι πίνακες προυπήρχαν των δίσκων ή ήταν παράλληλη δημιουργία; Αν δεν κάνω λάθος μόνο για τον «Φλεγόμενο ποδηλάτη», στο δίσκο «Οι περιπέτειες ενός προσκυνητή», υπάρχει το σημείωμα οτι «γράφτηκε με βάση το ζωγραφικό πίνακα του εξωφύλλου».
Αντ.
Θυμούμαι το πώς δημιουργήθηκε αυτός ο πίνακας. Ήμουνα πάνω στο βουνό, στη Δίρφυ, ένα φλεγόμενο δειλινό. Όταν κατέβηκα, έτσι πύρινος που ήμουνα, ήρθε ο Αλκίνοος όλο χαρά και μου λέει: «Πήρα ποδήλατο και τρέχω πάνω στα νερά». Είδα αμέσως τον Φλεγόμενο Ποδηλάτη και τον ονόμασα. Έκανα τον πίνακα για το εξώφυλλο του δίσκου, ο Αλκίνοος έγραψε στη συνέχεια το ομώνυμο ποίημα και τη μουσική. Το απάγγειλε ο αδερφός του, ο Λίνος, και μπήκε στον δίσκο, που ήταν ήδη στη διαδικασία της ηχογράφησης. Η εικόνα στην περίπτωση οδήγησε τον ήχο. Πιστεύω ότι μεταξύ των καλλιτεχνών υπάρχει μια συγγενής καταγωγή και αυτήν την καταγωγή τόσο με τον Αλκίνοο όσο και με τον Λίνο, τη βιώνουμε με μια πληρέστερη έννοια, λόγω και της φυσικής μας συγγένειας, παρά τις διαφορές μας. Όταν ο Αλκίνοος έφυγε από νωρίς για την Αθήνα κι ερχόταν καμιά φορά στη Λευκωσία, καθόμασταν θυμούμαι και οι τρεις μας στο εργαστήρι και ο καθένας ασχολείτο ήσυχα με τα δικά του. Ακούγονταν κάποια σιγανά αγγίγματα στην κιθάρα από τον Αλκίνοο, ενώ εμείς ήμασταν ο καθένας στην περιοχή του, ο Λίνος στη «σιωπή των γραμμάτων» κι εγώ στα σχήματα. Κατά συνέπεια, δεν χρειάστηκε πολύς κόπος κάποτε να φιλοτεχνηθούν οι δίσκοι, οι ζωντανές παραστάσεις, τα σκηνικά, να προκύψουν οι εικόνες για τη μουσική. Δεν θυμάμαι λοιπόν πραγματικά, το πώς ήρθαν. Σαν αυτόματη γραφή. Πάντως, ναι, άλλοι πίνακες προϋπήρχαν σε μικρά προσχέδια πριν έρθω καν στην Ελλάδα, όπως η πρόσφατη εικόνα για τη «Συγκομιδή». Η μουσική όμως μού έδωσε την ευκαιρία της εφαρμογής. Άλλες δημιουργήθηκαν από το ίδιο το μουσικό έργο. Όμως όλα τόσο κοντινά και γνώριμα.

 

alkinoos_0163Γι' αυτό και συγκρίνοντας τους πίνακες με τους στίχους θα βρει κανείς πολλές αντιστοιχίες και σύμβολα όπως τα χέρια, τα φύλλα, τα φτερά, τα πουλιά...
Αντ.
Αυτά ήταν στις αναφορές της ζωής μας. Για παράδειγμα, είχαμε στην αυλή ένα μεγάλο ανοικτό δωμάτιο-κλουβί, γεμάτο ελεύθερα πουλιά που μπαινόβγαιναν κι ανεβοκατέβαιναν στα δέντρα. Μέσα στο κλουβί μπαινοβγαίναμε κι εμείς, τα ζούσαμε από κοντά, διαβάζαμε εφημερίδες, λέγαμε ιστορίες και γελούσαμε.
Αλκ.
Θυμάμαι πως όταν ήμασταν παιδιά, ο πατέρας μου, ανάμεσα σε άλλα, ανέθρεψε και τέσσερα σπουργίτια που βρήκε νεογέννητα και πεσμένα στη γη, όταν κάηκε το δέντρο τους. Τα μεγάλωσε και τα έμαθε να πετάνε ελεύθερα μέσα στο σπίτι αλλά και έξω. Πήγαιναν στο γειτονικό δάσος και επέστρεφαν σε εμάς το απόγευμα.
Αντ.
Αυτές, λοιπόν, οι κοινές αναφορές πέρασαν και σ’ αυτά που κάνουμε μαζί με άλλες αναφορές του καθενός μας. Στα κείμενα, τις ζωγραφιές, τη στιχουργική και τον τρόπο σκέψης της ζωής μας. Με τους σπουργίτες τρώγαμε από το ίδιο πιάτο.

 

«Επεμβαίνει» ο ένας στη δουλειά του άλλου;
Αλκ.
Άλλες φορές μου λέει τη γνώμη του για κάποιο στίχο. Άλλες φορές, δεν λέει τίποτα.
Αντ.
Καταλαβαίνουμε τις τέχνες όπως κι ο ένας τον άλλο. Γι’ αυτό κι έχουμε τόση αφοσίωση σ’ αυτό που κάνουμε. Κοινό χαρακτηριστικό και στους τρείς μας. Γι αυτό και η συναντίληψη, χωρίς καμιά προσπάθεια ή επέμβαση. Έχουμε ανάλογες καταβολές. Ο δικός μου πατέρας, που έφυγε νέος, τραγουδούσε, ζωγράφιζε κι έγραφε. Όλα σ’ εμάς έρχονται από κοινή πηγή. Σαν ένα.

 

alkinoos0203Ο Γιώργος Σταθόπουλος ενθυμούμενος τη συνεργασία του με τον Μάνο Χατζιδάκι έχει πει: «Σου έδινε τη σύνθεση και τους στίχους και ήθελε να μπεις στην ατμόσφαιρα (...). Δεν τον ενδιέφερε ν’ ακολουθήσεις τη θεματολογία, δεν υποδείκνυε τι να ζωγραφίσεις, αλλά να δώσεις την ιδιαίτερη αίσθηση». Έχεις δώσει, Αλκίνοε, τέτοιες «κατευθύνσεις»;
Αλκ.
Όχι, ποτέ, γιατί γνωρίζοντας ο πατέρας μου τα τραγούδια πολύ πριν ηχογραφηθούν – το στούντιό μου είναι στο υπόγειο και ο χώρος του στο ισόγειο- έχει εικόνα του τι ακριβώς πάω να φτιάξω και είναι ούτως ή άλλως εντός πνεύματος και αίσθησης. Η καθημερινή σχέση και η σιωπή της, καταργεί την ανάγκη λοιπών διευκρινήσεων.

 

Υπάρχει κάποιο εξώφυλλο δίσκου που να το θεωρείτε πιο επιτυχημένο ως προς τη συνάφειά του με το μουσ έργο;
Αντ.
Ίσως. Όμως η κάθε συνεργασία είχε να κάνει και με τη ζωή μας. Με το αν ήμασταν καλά, με το πώς νιώθαμε. Μαζί πήγαιναν όλα και η κάθε μια δουλειά απηχεί την κάθε μας εποχή.

 

Έχετε ζωγραφίσει εμπνεόμενος από μουσικά έργα άλλων εκτός του γιού σας;
Αντ.
Όχι. Μόνο κάποτε χρησιμοποιήθηκε ένα έργο μου για έναν δίσκο με μουσική του Σκαλκώτα.

 

Εσύ, Αλκίνοε, έχεις γράψει κάποιο τραγούδι με αφορμή έναν πίνακα άλλου ζωγράφου;
Αλκ.
Όχι.

 

Έχεις ασχοληθεί με τη ζωγραφική; Ο Λίνος, από όσο ξέρω είναι και εξαίρετος ζωγράφος.
Αλκ.
Είχαμε ξεκινήσει μαζί με τον Λίνο, όταν ήμασταν μικροί, κάποια μαθήματα ζωγραφικής αλλά ήταν τόσο εξωφρενικά καλός ο Λίνος που δεν είχα λόγο να συνεχίσω την προσπάθεια. Από την άλλη με τραβούσε τόσο πολύ η μουσική... Είναι ένας κόσμος που σε απορροφά ολοκληρωτικά. Γι' αυτό και βλέπουμε τους μουσικούς, τους οργανοπαίκτες, να έχουν συχνά ελάχιστη σχέση με τις υπόλοιπες τέχνες.

 

alkinoos02Υπάρχει μια γενικότερη έλλειψη του λεγόμενου «αναγεννησιακού ανθρώπου».
Αλκ.
Ναι, αυτό συμβαίνει και με τους μουσικούς. Οι περισσότεροι κάνουμε παρέα μόνο με ομότεχνους και έχουμε ελάχιστους φίλους από άλλους καλλιτεχνικούς χώρους. Όταν ο μουσικός αφοσιωθεί σε ένα όργανο, γίνεται το σύμπαν του, το οποίο συχνά δεν χωράει τις άλλες τέχνες, συχνά ούτε ακόμα και τα άλλα είδη μουσικής. Βεβαίως υπάρχουν και οι εξαιρέσεις όπως ο Γιώργος Καλούδης που γνωρίζει πολύ καλά το θέατρο ή τη φωτογραφία, ή ο Γιώργος Κοντραφούρης, που γνωρίζει τη φιλοσοφία, την ποίηση, το μυθιστόρημα, τη ζωγραφική, τον κινηματογράφο κ.ά. Αλλά ο κανόνας είναι αυτός που ανέφερα.
Αντ.
Για να είσαι σφαιρικός, πρέπει και οι ανάγκες σου να είναι σφαιρικές. Όπως και στις περιπτώσεις των φίλων Μιχάλη Σιγανίδη και Μιλτιάδη Παπαστάμου, όπου η αντίληψη δεν είναι μόνο γνωσιολογική. Μερικές ευρωπαϊκές σχολές τέχνης, αναγνωρίζουν τη σημασία της σφαιρικής αντίληψης και την εφαρμόζουν, εμπλουτίζοντας έτσι την περιοχή τους. Η γνώση και η έκφραση έρχονται από απέραντο περιβόλι με δέντρα.
Αλκ.Ι.:
Όταν ο πατέρας μου ήταν εικοσιενός χρονών, είχε πάει στο Λονδίνο για να εργαστεί. Κι ενώ κυριολεκτικά δεν είχε να φάει, έδωσε όλα του τα χρήματα για να βγάλει ετήσιο εισιτήριο διαρκείας για τους συναυλιακούς χώρους της πόλης. Το αποτέλεσμα ήταν να μείνει σε κώμα εικοσιεννιά μέρες από ασιτία. Αυτό το έκανε ένας ζωγράφος, για τη μουσική. Ένας μουσικός ποτέ δεν θα έμενε νηστικός για ένα εισιτήριο διαρκείας σε μια πινακοθήκη.

 

Έχετε ένα ακόμα κοινό γνώρισμα. Και οι δυο αναφέρετε στο βιογραφικό σας οτι είστε αυτοδίδακτοι. Γιατί; Αισθάνομαι οτι το αναφέρετε λίγο ειρωνικά σε σχέση με το έργο που έχετε.
Αλκ.
Το αν σπούδασε κανείς, και πού, είναι πολύ σημαντικό για την πορεία του. Όπως είναι σημαντικό που ο Βαμβακάρης σπούδασε τον κόσμο στη Σύρο και στον Πειραιά, και όχι στο Παρίσι. Το αν πέρασες ή δεν πέρασες μέσα από την ακαδημαϊκή διαδικασία, το αν έχεις δεχτεί για χρόνια ή όχι την επίδραση μιας σχολής, ή ενός δασκάλου, είναι και αυτό βασικό χαρακτηριστικό της ύπαρξής σου. Το ότι δεν σε ανάγκασε καμία εξεταστική περίοδος να κάτσεις να μελετήσεις αντίστιξη, αλλά μελετούσες μόνος γιατί το είχες ανάγκη, γιατί το ήθελες και το χρειαζόσουν, αυτό έχει τη δική του σημασία. Δεν την έμαθα τέλεια, όπως θα τη μάθαινα σε ένα κοσνερβατόριο, αλλά έμαθα να τη χρησιμοποιώ σαν εργαλείο, με τον τρόπο που εγώ την αντιλαμβάνομαι και τη θέλω. Αυτό αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα της δουλειάς αλλά και της ύπαρξής μου. Γι’ αυτό και το αναφέρω στο βιογραφικό μου. Δεν το λέω σαν προσόν, ούτε καυχιέμαι γι’ αυτό. Ούτε ποτέ συμβούλεψα κανέναν να μη σπουδάσει. Κάθε άλλο.

 

Εδώ να σου θυμήσω το τραγελαφικό των δημοσιογράφων οι οποίοι παρουσίασαν τις τρίμηνες σπουδές σου στην Ρωσία σαν κάτι άξιο συνεχούς και ξεχωριστής αναφοράς.
Αλκ.
Ναι, τι ήθελα και το είπα; Έκτοτε απολογούμαι σε όσους έφαγαν τα χρόνια τους σπουδάζοντας. Εγώ πήγαινα ανά διαστήματα στη Ρωσία, επέστρεφα και έγραφα στο σπίτι, μέχρι πέρσι, που ο δάσκαλός μου, ο Μπορίς Τίσιενκο, έφυγε από τη ζωή. Δεν ακολούθησα πιστά το ακαδημαϊκό πρόγραμμα, ούτε έκατσα πέντε συνεχόμενα χρόνια στη Ρωσία μελετώντας μέρα νύχτα...

 

Τους φάνηκε παράξενο που κάποιος καλλιτέχνης Α' Εθνικής αφήνει για λίγο την καριέρα του και πηγαίνει για σπουδές κλασικής μουσικής στη Ρωσία...
Αλκ.
Ένας τραπεζικός υπάλληλος κάνει κάθε τόσο σεμινάρια και επιμορφώνεται, γιατί σε εμάς να θεωρείται κάτι το παράξενο;

 

alkinoos0211Κε Άντη, πιστεύετε οτι θα γινόσασταν κάποιος άλλος αν σπουδάζατε;
Αντ.
Η χρήση του χρόνου θα ήταν πιο σωστή. Τότε στην Κύπρο, για όσους έζησαν από νωρίς τα δύσκολα πέραν ακόμα και των προβλημάτων του τόπου, τα πράγματα ήσαν τόσο απρόσιτα. Αν ήσαν όλα αλλιώς τον καιρό που πλαθόμουν, η φυσική μου εξέλιξη θα ήταν άμεση. Θα ζούσα φαντάζομαι σε μια μικρή κοινωνία με πολλές αναφορές και πληροφορίες που θα ήταν και για μένα. Αντίθετα, ότι είχα τότε για ζωή ήταν κλειστό για ότι με αφορούσε, με αποτέλεσμα να μείνουν κενά και να αργοπορήσω. Έμαθα αλλά ξοδεύτηκα.

 

Για πολλά χρόνια η βασική σας επαγγελματική ενασχόληση ήταν οι γραφικές τέχνες στις οποίες και διακριθήκατε. Πόσο αυτή περιόρισε τη ζωγραφική σας πλευρά;
Αντ.
Ήταν βιοποριστική μου ανάγκη αυτή η ενασχόληση. Δύσκολη δουλειά γιατί στον τόπο δεν υπήρχαν βασικές υποδομές κι αυτό ήταν δύσκολο. Από αυτή τη σχέση κέρδισαν οι γραφικές τέχνες αφού η βασική μου περιοχή από όπου ξεκίνησα, η ζωγραφική, ήταν σημαντικότερη μορφή τέχνης. Κι όμως ετέθη σε αναστολή γι' αυτό και όσο περνούσε ο καιρός μεγάλωνε και η αγωνία της. Παρ'ολα αυτά υπηρέτησα ευσυνείδητα τις γραφικές τέχνες παράλληλα με άλλες δραστηριότητες γιατί είναι στη φύση μου να ακολουθώ το επίπεδο σε ό,τι κάνω. Φιλοτέχνησα κατά καιρούς κυπριακά κέρματα και γραμματόσημα, τα οποία επέδρασαν στο τόπο κι έτυχαν διεθνούς αναγνώρισης. Σαν αποτέλεσμα κατόρθωσα να επιτύχω εκεί που δε με ενδιέφερε. Η εκπαίδευση, όποτε ήρθα σε σχέση μαζί της, ήταν δημιουργική.

 

 Αλκίνοε, αληθεύει οτι την ημέρα που πέθανε ο Λοίζος ο πατέρας σας δεν σας άφησε να πάτε σχολείο;
Αλκ.
Η αλήθεια είναι ότι έβρισκε συνεχώς δικαιολογίες για να μην μας πάει στο σχολείο, δεν του πολυάρεσε που πηγαίναμε (γέλια). Πράγματι, εκείνη την ημέρα δεν πήγαμε. Μας είπε ότι ήταν ημέρα πένθους.

 

alkinoos0332Ως πατέρας θα έχεις αντίστοιχες περιπτώσεις στο μέλλον ώστε να μην αφήσεις τα δικά σου παιδιά να πάνε σχολείο;
Αλκ.
Οπωσδήποτε υπάρχουν παλαιότεροι που ευτύχησαν να γεράσουν και αρκετοί νεώτεροι από αυτούς. Και όχι μόνο μουσικοί αλλά και λογοτέχνες, ποιητές κ.τ.λ.

 

 Η διαφορά σας όμως είναι πως ο πατέρας σου τιμούσε τους ανθρώπους από το έργο τους. Εσύ που πιθανόν να τους γνωρίζεις και προσωπικά, διατηρείς ακόμη τη «μυθοποίησή» τους;
Αλκ.
Βεβαίως. Ούτε κατά διάνοια δεν έχει αλλάξει η γνώμη μου για το έργο τους επειδή τους γνώρισα από κοντά. Υπάρχουν δίσκοι που είναι τόσο καθοριστικοί για την ύπαρξή μου που δεν με νοιάζει καν ποιος τους έγραψε και τι ήταν. Ούτε τι ψηφίζει ούτε αν είναι καλόκαρδος ή τσιγκούνης. Με ποιο δικαίωμα απαιτείς από κάποιον να συμπεριφέρεται όπως αρέσει σ’ εσένα; Ας κάνει ό,τι θέλει. Ό,τι θέλει. Του φιλάμε το χέρι για το έργο που μας χάρισε. Από εκεί και πέρα ας κάνει ό,τι καταλαβαίνει.
Αντ.
Είναι ένα ζητούμενο το έργο και ο δημιουργός να υπάρχουν χωρίς την απόσταση και το κενό των αξιών τους. Θα ήταν ευχή, ότι αφορά την τέχνη ν’ αφορούσε και τον ίδιο. Κι αντίθετα. Όμως, τα όρια του δημιουργού, πολύ συχνά, δεν είναι και δικά της.
Η τέχνη δεν είναι πρόσωπο, ενώ ο καλλιτέχνης είναι. Ο ίδιος είναι περιορισμένος στα όρια της δυνατότητας της προσωπικότητας του. Αν μέσα στη δημιουργία, το «εγώ» του αποκτά πρόσβαση στην απέραντη περιοχή της, αυτή είναι και η ευλογία που του δίνεται. Να βρίσκεται εκεί από όπου ο ίδιος είναι εξόριστος. Μας κοστίζει να δεχτούμε τις αποστάσεις. Όμως, δεν είναι δίκαιο να περιμένουμε από τον καλλιτέχνη τα όσα δεν είναι. Έπειτα, ο χαρακτήρας του έργου του θα προκύψει και μέσα από τις ελλείψεις του. Πρέπει να διακρίνουμε τις περιοχές. Να βλέπουμε καθαρά την τέχνη για το άπιαστο που είναι, όπως και τον δημιουργό για το ελάχιστο που της μοιάζει. Να τη σεβόμαστε γιατί μας υπερβαίνει. Γι’ αυτό και μας χαρίζεται πλούσια στο μέτρο του καθενός μας.

 

cdcover-02
Πιστεύετε οτι ο καλλιτέχνης δικαιολογεί το ρόλο του και τον προορισμό της τέχνης του αν έχει ως βασικό άξονά της την κοινωνικοπολιτική επικαιρότητα;
Αντ.
Στη περίπτωση θα δούμε το έργο. Αν δηλαδή το περιεχόμενο του έχει μετασχηματιστεί σε ένα καινούργιο σχήμα. Η τέχνη έχει τη φύση της δικής της καταγωγής, να είναι κοντινή και μακρινή. Γι’ αυτό και μας συνεπαίρνει. Ότι στάθηκε ως τώρα, από πάνω της κρατήθηκε. Κατά τα άλλα ο καλλιτέχνης κάνει αυτό που κάνει πάντα. Με πολλούς τρόπους παίρνει από τις περιοχές της δικής του συνείδησης ή και γύρω του. Αν μπορέσει, σαν συνεκτική ουσία που είναι ο ίδιος, να βάλει όλες αυτές τις πληροφορίες κι αφορμές σε νέα δημιουργική σχέση ανασυντάσσοντας τες εκ νέου, τότε θα προκύψει το έργο. Βέβαια, η βασική θέση του καλλιτέχνη βρίσκεται πάντα μέσα του και όχι απ’ έξω.

 

Αλκίνοε, είσαι από τους ελάχιστους καλλιτέχνες που δεν έχεις παίξει ποτέ σε κομματικές διοργανώσεις ενώ στις συνεντεύξεις σου τα τελευταία χρόνια είσαι βαθύτατα πολιτικοποιημένος. Αισθάνεσαι περιορισμό μέσα στα κόμματα ως άνθρωπος ή ως καλλιτέχνης; Με άλλα λόγια φοβάσαι μήπως στιγματιστεί η ανθρώπινή σου πλευρά ή το έργο σου;

cdcover-sygomidiΑλκ. Δεν έχω αγωνία μήπως στιγματιστώ προσωπικά ή καλλιτεχνικά. Ούτε και σνομπάρω. Δεν βρήκα όμως ποτέ τον τρόπο να ενταχθώ ψυχή τε και σώματι σε ένα σύνολο, ιδεολογικό, θρησκευτικό, εθνικό, κομματικό, ή ποδοσφαιρικό. Επίσης, πιστεύω πως η συνειδητή έλλειψη εξουσίας είναι μεγαλύτερη δύναμη από την εξουσία. Πάντως, για να συμπορευτώ με ο,τιδήποτε, έστω και προσωρινά, πρέπει να το ερωτευτώ. Και τα κόμματα δεν προσφέρονται. Λένε πως η πολιτική είναι η τέχνη του εφικτού. Αυτάρεσκα, προτιμώ το ανέφικτο της τέχνης.

 

Κε Άντη, την εποχή της πρώτης μεγάλης επιτυχίας του Αλκίνοου, θυμάστε να τον συμβουλεύσατε κάτι, να εντοπίσατε κάποια «παρέκκλιση»;
Αντ.
Όχι, δεν τον συμβούλευσα κάτι, παρά μόνο κοίταξα αν ήταν ικανοποιημένος από τον δρόμο που έπαιρνε. Για να είμαι ειλικρινής, μερικές φορές –κι αυτό στη συνέχεια- του υπέδειξα πως τα προτερήματα και οι ψυχικές του λειτουργίες ήταν πάνω cdcover-03από αυτό που έκανε και ότι θα ήταν ίσως καλά αν υπηρετούσε και άλλες περιοχές της μουσικής. Έδωσε νομίζω αρκετά χρόνια σε μια μουσική περιοχή σεβαστή, όπου ίσως δεν έπρεπε να μείνει τόσο. Βέβαια, ακολουθεί την εσωτερική του λειτουργία κι αυτό τελικά το εμπιστεύομαι πιο πολύ.

 

Εσύ, Αλκίνοε, θυμάσαι κάποια συμβουλή του στο ξεκίνημά σου;
Αλκ.
Τηλεφωνούσα από την Αθήνα στους γονείς μου, στην Κύπρο, κάθε Σάββατο, δεν υπήρχαν ακόμα τα κινητά. Είχε βγει ο πρώτος δίσκος με τα τραγούδια του Νίκου Ζούδιαρη, και στην Ελλάδα είχε γίνει από τον πρώτο μήνα χρυσός, ενώ στην Κύπρο δεν είχε προλάβει να ακουστεί. Πέρασαν δυο-τρία Σάββατα και ντρεπόμουν να πω τι συμβαίνει. Τελικά του είπα «Πατέρα, πάει πολύ καλά ο δίσκος εδώ και έχω μεγάλη επιτυχία». «Μπράβο παιδί μου, μού λέει, και να θυμάσαι οτι η επιτυχία είναι να είσαι σύμφωνος με τον εαυτό σου». cdcover-11Είναι ένας άνθρωπος που δεν καταλαβαίνει από νούμερα, ποτέ δεν ρώτησε για τις πωλήσεις των δίσκων ή των εισιτηρίων μιας συναυλίας. Ποτέ του δεν κατάλαβε πώς γίνεται να πωλείται κάτι που έχει να κάνει με την ίδια τη μοναξιά του ανθρώπου, που βγαίνει μέσα από αυτήν και ανθίζει.

Αισθάνεσαι οτι έχεις πάντα ένα «μάτι» που σε κοιτάζει;
Αλκ.Ι.:
Ναι, όχι κατασκοπευτικά, αλλά όπως κι εγώ τον κοιτάζω. Ποτέ δεν ζήτησε αυτό το βλέμμα να γίνω επιτυχημένος, πλούσιος ή σημαντικός. Ούτε και ζήτησε να κάνω έργο. Με τον αδερφό μου, δεν νοιώσαμε ποτέ την υποχρέωση “να τον κάνουμε περήφανο”. Σαν ανέκδοτο μάς ακούγεται. Αισθάνομαι ότι δεν θα μπορούσα να σταθώ με τέτοια άνεση σε αυτό που έπεσε πάνω μου στα εικοσιτρία μου, αν δεν είχα αυτό το ήσυχο, χωρίς κριτική βλέμμα, που υπάρχει από την πρώτη μου μέρα. Με έμαθε τι είναι σημαντικό και τι δεν είναι. Όπως και το να κάνω την τέχνη και τη ζωή ένα. Αυτό, το έμαθα από τον πατέρα μου. cdcover-anemodeiktisΑν τον δεις να ζωγραφίζει, να βράζει όσπρια, ή να ποτίζει τα αγριόχορτα, θα καταλάβεις. Τα κάνει όλα με την ίδια αφοσίωση και τους δίνει ίδια αξία. Και από την μητέρα μου πήρα τη χαρά της ζωής. Έτσι, όταν έσκασε σαν βόμβα η επιτυχία του πρώτου δίσκου και στις αρχές με δυσκόλεψε, ξαφνικά μετά από λίγο καιρό ένιωσα οτι δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα και με ένα μαγικό τρόπο συνέχισα να ζω με ησυχία, σαν να μη συνέβη τίποτα. Να περπατώ στο δρόμο με ένα φίλο και να μου λέει «κοίτα πώς σε κοιτάνε». Δεν έχω καταλάβει οτι με κοιτάνε επειδή είμαι γνωστός, ούτε θυμάμαι οτι είμαι γνωστός. Δεν υπάρχει αυτό το θέμα. Και δεν υπάρχει γιατί μεγάλωσα έτσι.

Η σχέση πάντως πατέρα-γιου με όρους ψυχολογικούς θα λέγαμε οτι είναι μια ανταγωνιστική σχέση. Για να ξεπεράσει ο γιος τον πατέρα και να δημιουργήσει μια αυτόνομη πορεία θα πρέπει να τον «σκοτώσει».
Αλκ.Ι.:
Στην εφηβεία μου, πράγματι ήθελα να τον «σκοτώσω». Είναι φυσιολογικό. Παρ’ όλο που ο ίδιος δεν ανταγωνίστηκε ποτέ κανέναν. Ευτυχώς, εγώ έχω κόρες, cdcover-neropontiοπότε ελπίζω να τη γλυτώσω... Έχει τον τρόπο να μη σε καταπιέζει και να μη σε κρίνει σαν πατέρας. Η καθοδήγηση που είχαμε δεν ήταν συγκεκριμένη, «κάνε αυτό ή εκείνο». Ήταν η στάση της ζωής του όλες τις ώρες του 24ωρου, όλα μας τα χρόνια. Πάντως σαφή συμβουλή, όπως ρώτησες και νωρίτερα, δεν μας έδωσε ποτέ. Μόνο θυμάμαι ότι όταν ξεκίνησαν στο σχολείο τα μαθήματα Σχολικού Επαγγελματικού Προσανατολισμού, πήγα στο σπίτι και με πραγματική απορία -γιατί ποτέ δεν με είχαν ρωτήσει οι γονείς μου τι θα γίνω- του λέω: «τι θα κάνω εγώ στη ζωή μου;» και μου απάντησε: «Να σου πω, επειδή είσαι και λίγο τεμπέλης, βρες να παντρευτείς μια πλούσια και να κάθεσαι» (γέλια). Επίσης, καμιά φορά μας έλεγε: «Κάντε ότι θέλετε, μη γίνετε όμως υπάλληλοι και μην έχετε ποτέ υπαλλήλους». Και πράγματι, πάντα είχα συνεργάτες, ποτέ δεν είχα υπαλλήλους.
Αντ.
Όταν έφερνα στο σπίτι τους δίσκους και τα βιβλία, κάποτε μάλιστα με δυσκολίες, δεν τους είπα ποτέ να ανοίξουν το ένα ή το άλλο, γιατί σκεφτόμουν πως cdcover-peripetiesμπορεί από μόνοι τους μια μέρα να το κάνουν. Κι έτσι, μόνοι τους πράγματι, ανακάλυψαν τα βιβλία, το χρώμα της ποίησης, τη μουσική που την είχαμε πάντα αθόρυβη στο φόντο. Δεν τους ήταν ξένα. Ήσαν όλα γύρω τους, στις βιβλιοθήκες, στους καναπέδες, στον αέρα και στην όψη των έργων. Παιδί, ο Λίνος άνοιξε στο σπίτι για τους μικρούς φίλους της γειτονιάς δανειστική βιβλιοθήκη, με κατάλογο και ωράριο μελέτης, όπου με πολλά γέλια και συχνά χωρίς πολλή ησυχία, διάβαζαν Αστερίξ, Μικρό Νικόλα, Λούκυ Λουκ και Ιζνογκούντ. Κάναμε αστεία, είχαμε δυσκολίες, ελευθερίες κι αδιέξοδα. Έλειψαν πολλά. Όμως είχαμε κι αρκετά. Το παιχνίδι,τα λογοπαίγνια, οι συνειρμοί, η συμμετοχή, η σημασία και η αφοσίωση όπως και ο χώρος της δικής τους πρωτοβουλίας και επινόησης, ήσαν ανοιχτά. Σαν παιδιά μάθαιναν διάφορα. Όπως το να έχουν και να μην έχουν. Και βέβαια μάθαιναν πως τα πιο σπουδαία της ζωής ήσαν δωρεάν. Όπως η ομορφιά των δέντρων, η συγκίνηση της βροχής, το λευκό της μέρας. Από την άλλη, παρατηρούσαμε κι εκτιμούσαμε το ασήμαντο γύρω μας. Συχνά τουςcdcover-pou-dysin προέτρεπα να ασχοληθούν, σαν μεγαλώσουν, πιο πολύ με τα παιδιά, παρά με τους μεγάλους.

Σας απασχολεί ότι στο κοντινό μέλλον δεν θα υπάρχει σε έντυπη μορφή η συνεργασία σας, δηλαδή, δεν θα βγαίνουν πια ούτε τα cd συνεπώς ούτε και τα εξώφυλλά τους;
Αλκ.
Έχουμε συνδέσει τον υλικό φορέα, το βινύλιο, την κασέτα ή το cd, με την πιο άυλη τέχνη, τη μουσική. Πριν από 100 χρόνια, αν έλεγες σε κάποιον άνθρωπο πως η μουσική θα «κλείνεται» σε έναν δίσκο, θα σε έλεγε τρελό. Σήμερα, μας είναι δύσκολο να το καταλάβουμε αλλιώς. Το να πάψει να υπάρχει το cd ως αντικείμενο νομίζω οτι δεν θα πρέπει να μας απασχολεί. Ίσως θα έπρεπε να στενοχωρηθούμε γιατί δύσκολα πια θα μπορούμε να κάνουμε έναν δίσκο concept, καθώς τα τραγούδια θα πουλιούνται με το κομμάτι. Σε περιπτώσεις σαν τη δική μου, ακούγοντας στην αρχή οι ακροατές ένα-δυο τραγούδια από το ραδιόφωνο, cdcover-08έπαιρναν το album και συνδέονταν και με το υπόλοιπο υλικό του δίσκου, το ανακάλυπταν και το ξεκλείδωναν. Συνεπώς, όταν θα αγοράζουν τα τραγούδια χωριστά, κρίνοντάς τα από τα πρώτα “δωρεάν” τριάντα τους δευτερόλεπτα, αυτό θα είναι πρόβλημα. Στα δικά μου τραγούδια, συχνά, τα τριάντα πρώτα δευτερόλεπτα δεν φανερώνουν τίποτα από αυτό που θα ακολουθήσει. Επίσης, τα τραγούδια που δεν είναι πρώτης ακρόασης, δεν θα έχουν καμιά τύχη. Παρ' όλα αυτά δεν με απασχολεί ούτε αυτό. Εγώ το ίδιο πράγμα θα συνεχίσω να κάνω. Και το εικαστικό μέρος θα υπάρχει ιντερνετικά.

Ανησυχείς για τους νέους καλλιτέχνες;
Αλκ.
Εκεί υπάρχουν μεγάλα ζητήματα. Η νέα γενιά, που περιμένουμε εμείς οι παλαιότεροι, καθώς όλοι μας αισθανόμαστε την ανάγκη επιτέλους να “γεράσουμε”, ή να πάψουμε έστω να ονομαζόμαστε “νέοι τραγουδοποιοί”, δεν φαίνεται προς το παρόν να βρίσκει τον μπούσουλα. Και είναι απολύτως δικαιολογημένη. Μεγαλωμένη σε μια εποχή σύγχυσης, χωρίς σαφή χαρακτήρα, με τεράστιο, αναφομοίωτο όγκο πληροφοριών, ζει σήμερα σε μια εποχή που δεν ζητά, και άρα δεν παράγει, το σπουδαίο. Δεν έχει να κάνει με το ταλέντο των εκπροσώπων της, κάθε άλλο. Ούτε και η δική μου γεννιά έβγαλε το αριστούργημα. Όχι γιατί δεν θα μπορούσαν να βρεθούν οι άνθρωποι να το γεννήσουν, ούτε γιατί έμεινε καπελομένη από τα παλαιότερα “ιερά τέρατα”, αλλά ίσως γιατί η ίδια η εποχή δεν το είχε ανάγκη. Ακόμη και οι παλιοί, οι σπουδαίοι, αυτοί που αποδεδειγμένα έχουν την ικανότητα να δώσουν μεγάλο έργο, ενώ βρίσκονται εν ζωή και είναι δημιουργικοί, δεν μας δίνουν τις τελευταίες δυο-τρεις δεκαετίες κάτι που να θυμίζει σε αξία το παλιότερο έργο τους. Μπαίνουμε σε άλλη εποχή όμως. Και είμαι σίγουρος πως θα βρει τους εκπροσώπους της, μέσα στη νέα γενιά, για να μιλήσει με έναν τρόπο βαθύ και μεγάλο.

Για ένα ακόμα καλοκαίρι έχεις ξεκινήσει περιοδεία στην Ελλάδα. Πώς βλέπεις το κοινό; Αισθάνεται περισσότερο την ανάγκη να τραγουδήσει ή να αισθανθεί και να «διαπαιδαγωγηθεί» μέσα από τα τραγούδια σου;
Αλκ.
Δεν θέλω να διαπαιδαγωγήσω κανέναν μέσα από τις συναυλίες και τους δίσκους μου. Αν ένιωθα τέτοιο βάρος στις πλάτες μου, δεν θα είχα κάνει τίποτα στη ζωή μου. Να μοιραστώ θέλω πράγματα. Και οι άνθρωποι που έρχονται, θέλουν και αυτοί να μοιραστούν. Νιώθω, δηλαδή, οτι μετά τα πρώτα χρόνια τουλάχιστον, το κοινό μου έχει αλλάξει. Δεν έρχεται ούτε για να διασκεδάσει ή να ψυχαγωγηθεί ή να μάθει κάτι, ούτε να συναντήσει τον πολλά υποσχόμενο σταρ, ή τον πνευματικό καθοδηγητή. Αυτή η βαθιά, αβίαστη, συχνά απλοϊκή μοιρασιά, είναι και ο λόγος που ευγνωμονώ το τραγούδι.

alkinoos0366Σε απασχολεί το τι προβλήματα και άγχη θα φέρουν οι ακροατές σου σε μια φετινή συναυλία;
Αλκ.
Στη συναυλία πρέπει να πηγαίνεις όπως είσαι. Και ο ακροατής και ο καλλιτέχνης. Όποτε είχα ένα σοβαρό οικογενειακό ή άλλο πρόβλημα, δεν ακύρωσα τη συναυλία, έβγαινα στη σκηνή δυστυχισμένος και έπαιζα. Όπως και όταν είμαι άρρωστος, παίζω άρρωστος. Έπαιξα σε συναυλία τρεις μέρες μετά από εγχείρηση στο λαιμό, κατευθείαν από το νοσοκομείο, με την πεταλούδα στο χέρι. Όταν σκότωσαν τον Γρηγορόπουλο, είχα συναυλία και ήθελα να παίξω -αν και τελικά ακυρώθηκε γιατί ο χώρος ήταν στον κέντρο-. Η μουσική είναι εκεί πάντα, για να μιλήσει για ό,τι και αν μας συμβαίνει. Αν θέλω, λοιπόν, να είμαι ειλικρινής με τους ακροατές, όταν έχω άρρωστο το παιδί μου, θα βγω και θα είμαι χάλια. Και θα πρέπει να το δεχτούν, γιατί αλλιώς θα ήμουν υποκριτής. Το ίδιο και οι ακροατές, πρέπει να φέρνουν στη συναυλία όσα τους συμβαίνουν.

Παρουσιάζεις το ίδιο πρόγραμμα με τις χειμερινές σου παραστάσεις στον «Ελληνικό Κόσμο»;
Αλκ.
Σε έναν βαθμό, ναι. Αν και ποτέ δεν καταφέρνω να μείνω για πολύ στο ίδιο πράγμα, κάτι με τρώει από μέσα και όλο αλλάζω. Αλλά και οι μουσικοί που συνεργάζομαι, πάντα ζητάνε και αυτοί την εξέλιξη, ή έστω την αλλαγή.

Κε Άντη, ποια είναι η ευχή σας για τον Αλκίνοο και τον Λίνο ως πατέρας αλλά και συνεργάτης τους;
Αντ.
Να συνεχίσουν όπως ξεκίνησαν, να είναι, δηλαδή, συνεπείς με τον εαυτό τους και με τους γύρω τους και ό,τι όμορφο κάνουν, να το μοιράζονται. Κι ας έχουν και για μένα -όπως πάντα- μια θέση κοντά τους.

 


* Φωτογραφίες για το musicpaper Γιάννης Μαργετουσάκης (εκτός από την πρώτη που είναι από το αρχείο της οικογένειας)
*
Θερμές ευχαριστίες στον ποιητή Λίνο Ιωαννίδη για τη συμβολή του στην πραγματοποίηση αυτής της συνέντευξης.

* Ο Αλκίνοος Ιωαννίδης 3 Σεπτεμβρίου στην "Τεχνόπολις" του Δήμου Αθηναίων
*
Περισσότερα για τον καλλιτέχνη στο
www.alkinoos.gr