nikosgatsos3Ένα δρώμενο οργανωμένο από την Μάνια Παπαδημητρίου αφιερωμένο στον πατριάρχη των ελλήνων στιχουργών παρουσιάζεται στην μικρή Επίδαυρο στις 22-23 Ιουλίου

Πριν ξεθωριάσουν οι εντυπώσεις από την «Ρέιτσελ Kόρι»,  παράσταση που κέρδισε κοινό και κριτική η Μάνια Παπαδημητρίου ετοιμάζεται να επανέρθει στο παλαιστινιακό και στη Γάζα σκηνοθετώντας μια παράσταση που θα βασίζεται σε γράμματα Παλαιστινίων μαθητών. Πριν και από αυτό όμως μεσολαβεί ένα δρώμενο - αφιέρωμα στον Νίκο Γκάτσο το οποίο η ίδια έχει επιμεληθεί και στο οποίο συμμετέχει σαν ηθοποιός- τραγουδίστρια.
«Και στην Παλαιστίνη καίγονται μονάχοι» 1έγραφε ο Γκάτσος για τα «Παράλογα» του Μάνου Χατζιδάκι και αυτό είναι ένα από τα πολλά νήματα που μπορεί κανείς να ακολουθήσει για να βρεθεί στο θορυβώδες και πυρακτωμένο χυτήριο που συγχωνεύεται η στιχουργία του Γκάτσου με το τώρα. Ο στίχος είναι από το τραγούδι Cuntu luna vini ( “βγαίνει το φεγγάρι” στο γλωσσικό ιδίωμα των Βλάχων ) που συγκαταλέγεται στη συλλογή τραγουδιών «Τα παράλογα».

Στην πραγματικότητα μια συλλογή μελοποιημένων με αδιάπτωτο οίστρο από τον Χατζιδάκι έμμετρων χρησμών του Γκάτσου, χρησμών που καλύπτουν όλο το φάσμα μιας ειδησεογραφίας που από το 1976, χρονιά κυκλοφορίας του δίσκου,  φαίνεται νάναι παγωμένη και παγιωμένη. Δίσκος μνημόσυνο για τις μυθολογίες που εξέθρεψαν γενιές Ελλήνων,  για το ελληνικό τοπίο που απαλλοτριώθηκε δίκην μιας «πνευματικά καθυστερημένης» οικονομικοτεχνικής Ανάπτυξης,  μνημόσυνο για το όραμα εκείνου του ποιητικού εκσυγχρονισμού που θα βασίζονταν στην επαναδιαπραγμάτευση της παράδοσης [όπως ευαγγελίζονταν η λογοτεχνική γενιά του ’30,  οι ευμεγέθεις ποιητές (Ελύτης,  Εγγονόπουλος, Νάνος Βαλαωρίτης κ.α ) – κάποιοι από αυτούς σύντροφοι στο καφεδάκι και στην επί παντός επιστητού λοξή ματιά του κυρίου Νίκου. Δίσκος που μου ‘ρχεται πριν κι απ΄ το μνημειώδες «Ρεμπέτικο» του Ξαρχάκου στον νου όποτε ακούω ή διάβάζω : «Γκάτσος»,  εξαιτίας του τίτλου του που ανακεφαλαιώνει και ρίχνει μια πυκνόφυλλη τελεία ριζωμένη στην κωμικοτραγική κακοδαιμονία των ηρώων,  ασθενών και οδοιπόρων έτσι όπως παρελαύνουν ακατάπαυστα μπροστά μας και στήνονται να φωτογραφηθούν στις χάρτινες μετώπες των στίχων του Γκάτσου.
Κατηφορίζουμε μετά την πρόβα τους με τη Μάνια και τον Αγαπητό Μανδαλιό – εξαιρετική η επιλογή του καλού ηθοποιού για να αποδοθεί σκηνικά το φλέγμα του Γκάτσου – την βασιλίσσης Σοφίας για να ανταμώσουμε φίλους και γνωστούς στο Σύνταγμα,  ξεσκαρτάροντας την πολιτική και καλλιτεχνική ύλη του Ιουνίου και δεν μπορώ παρά να σκέπτομαι πόσα μας χωρίζουν από την εποχή και τον τρόπο του Γκάτσου. Μόνο οι ειδήσεις παραμένουν ίδιες και χειρότερες όπως εξάλλου είχε προβλεφθεί. nikosgatsos2Η γραφή του Γκάτσου σέβεται τις καταστροφές, σχεδόν τις περιθάλπει, βλέπει να έρχονται τα «παιδιά της καταιγίδας» σαν Θεοδικία, στέκεται στο κλείσιμο των μαντείων σαν μοιραίο γεγονός που εφάπτεται σε μια προκαθορισμένη μοίρα του κύκλου που θα ξαναγυρίσει και παρά την οξύτατη καταγγελία του ψευδεπίγραφου ελληνικού μεγαλοϊδεατισμού και των εθνοκεντρικών παραγώγων του, δεν παύει να ανιχνεύει τη σκοτεινή συγγένεια θυμάτων και θυτών. Στίχοι ομφάλιοι λώροι στην αιμομιξία θανάτου και ζωής,  σκαμμένοι για την επιβίωση στo γκρίζο χωράφι των θαμμένων θησαυρών που δεν είναι άλλοι από τις ψυχικές δυνάμεις που λανθάνουν περιμένοντας πρώτα την μανία καταστροφής να εξαντληθεί πάνω στα έργα της για να ανακάμψουν. Ο χρησμός το προεξοφλεί : «H αγάπη το γκρέμισμά της πάλι θ' αντικρύσει, θα δει να χάνονται όλα κι όμως πάντα με το σκοτάδι μπρος, σκοτάδι πίσω της, πάντα και πάλι, πάντα και ξανά, πάντα θα ζει και πάντα θά ‘ναι Αγάπη.»
Δύσκολο όμως να το πιστέψεις και να το φανταστείς αυτό σε μια Αθήνα ερειπωμένη ψυχικά και πνευματικά. Κι όμως η λέξη αγάπη κάθε άλλο παρά έχει διαγραφεί κι από την συζήτηση και από το τραγούδι μόνο που η εμβέλεια της καλύπτει πια το βεληνεκές από τον ευφημισμό,  στον κυνισμό, και από τη διαφήμιση στο προϊόν, και σίγουρα δεν είναι εκείνη η μπαλωμένη λαστιχένια βάρκα που πηγαινοέρχεται μπάζοντας νερά ανάμεσα πλούσιων και φτωχών.
Χαζεύω όταν η Μάνια μου λέει ότι σε γνωστή εφημερίδα,  σε στήλη τύπου «Υπέρ και κατά» σχολιάστηκαν ήδη και οι καλοκαιρινές παραστάσεις σύμφωνα με τις προδιαγραφές τους κατά την άποψη του συντάκτη. Υπερθεματίζοντας ο φλογερός δημοσιογράφος που υπέγραφε την εν λόγω δημοκρατική στήλη,  συμπεριλάμβανε στα κατά της παράστασης της Μάνιας για τον Γκάτσο. την προεξοφλημένα ποιοτική προδιαγραφή της! Το «κουλτουριαρικό» της να το πούμε έτσι, αφού η Παπαδημητρίου «φημίζεται» για πολιτικοκοινωνικές απόψεις που βρίσκουν τη σκηνική τους εφαρμογή στις παραστάσεις της...Άρα δεν είναι μόνο τα «μεγάλα λόγια» ψεύτικα κύριε Νίκο και σίγουρα δεν είναι όλα εδώ έτσι ακριβώς όπως τα άφησες. Η σήψη έχει περάσει και διαπεράσει τα πάντα τα μεγάλα και τα μικρά, παίρνοντας συχνά την μορφή του κουτοπόνηρου επαρχιώτικου κουτσομπολιού,  της «φαρμακογλωσσιάς» που όσο έζησες την απέφυγες με εκείνους τους ραφιναρισμένους αρχοντο-ρεμπέτικους τρόπους.
Mένουν ελάχιστες μέρες για την παράσταση του θεάματος «Νίκος Γκάτσος ο γνωστός μας άγνωστος» στο θέατρο της παλιάς Επιδαύρου. Η Μ. Παπαδημητρίου συνέλαβε τη δομή του θεάματος σαν θέατρο στο ραδιόφωνο με την παρεμβολή όμως εικόνων από ένα «μελετημένο» βίντεο αρτ που δημιούργησε η Ευαγγελία Χρηστάκου και φυσικά πολλά και αγαπημένα τραγούδια. Η μικρή ομάδα ηθοποιών είναι ταυτόχρονα τραγουδιστές, ορχήστρα και ομάδα μίμων.
Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι οι ευσυγκίνητοι των επαιτείων και των αναδρομών θα βρουν ιδεώδες το σκηνικό της μικρής Επιδαύρου για να σιγοψιθυρίσουν τα θρυλικά τραγούδια από το «Αν θυμηθείς το ονειρό μου» και το σε κάθε περίσταση «Χάρτινο φεγγαράκι» έως τον «Γιάννη το φονιά» και την «Αθανασία». Το στοίχημα όμως είναι άλλο και έχει ήδη τεθεί στα κεντρικά της Αθήνας. Θα μπορέσει και αυτή τη φορά ο Γκάτσος να κινητοποιήσει « τη ναρκοθετημένη νεοελληνική ευαισθησία, έτσι καθώς κοιμάται αναίσθητη μέσα στην απέραντη αισθηματολογία των στιχουργών και των επιθεωρησιογράφων» ;2.
Και δεν αναρωτιέμαι φυσικά για την αξία των στίχων του Γκάτσου δίπλα και πάνω από τους καλύτερους σημερινούς αλλά για τις δικές μας προσλαμβάνουσες αν εκτός από την ιεράρχηση στην πληροφορηση έχουμε ακόμα την δύναμη να προσγειωθούμε στο υπέδαφος του σημερινού «Μεγάλου Θανατικού» και να συναντηθούμε με τα νερά και τις φλέβες του ψυχισμού έτσι όπως αυτός εγκλωβίζεται στο υψηλό ποιητικό αισθητήριο του Γκάτσου. Υπάρχει μια αγωνία μέσα μου και γύρω που δεν θα φανεί στο χειροκρότημα.


Σημ.1: Όλοι οι στίχοι που παρατίθενται σε εισαγωγικά στο κείμενο είναι από τραγούδια του Νίκου Γκάτσου.
Σημ.2: απόσπασμα από κείμενο του Μάνου Χατζιδάκι που αναφέρεται στην προσφορά και την προσωπικότητα του Νίκου Γκάτσου. Συμπεριλαμβάνεται στον τόμο : «Ο καθρέφτης και το μαχαίρι» κείμενα του Μάνου Χατζιδάκι.


Οι συντελεστές του Θεάματος


«Ο Γνωστός μας Άγνωστος κύριος Γκάτσος»
Σκηνοθεσία: Μάνια Παπαδημητρίου., σκηνογραφία: Άρτεμις Θεοδωρίδη, Video Art: Ευαγγελία Χρηστάκου Επιμέλεια κειμένων: Μάνια Παπαδημητρίου, Αγαθή Δημητρούκα,  σύνθεση από το βιβλίο της Αγαθής Δημητρούκα «Πουλάμε τη ζωή χρεώνουμε τον θάνατο» με κείμενα των Γκάτσου Σεφέρη, Χατζιδάκι κ.α Μουσική επιμέλεια: Τάσος Αντωνίου, Σπύρος Παπαθεοδώρου, Μάνια Παπαδημητρίου
Επί σκηνής οι ηθοποιοί:
Τάσος Αντωνίου, τραγούδι, κιθάρα, μαντολίνο,Εβελίνα Αραπίδου, τραγούδι, Θεοδώρα Ευγενάκη τραγούδι, Αγαπητός ΜανδαλιόςΜάνια Παπαδημητρίου, τραγούδι.
Συνεργάζονται οι μουσικοί Βικτωρία Κυριακίδη, φλάουτο
Μαρίνα Χρονοπούλου, πιάνο, ηλεκτρικό πιάνο, ακορντεόν
Βοηθός Σκηνοθέτη: Άννα Τσαπάρα Βοηθός Σκηνογράφου: Έφη Μουτσιανά Φωτισμοί: Αλέκος Αναστασίου Κινησιολογική επιμέλεια: Πέρσα Σταματοπούλου