Το δάκρυ:
Από τον τόπο της μόνιμης εξορίας των ανθρώπων, που βρίσκεται από το 1994, ο Μάνος Χατζιδάκις παρακολουθεί σίγουρα με προσοχή όσα συμβαίνουν στην πολύπαθη χώρα μας και χώρα του! Η προσοχή του βεβαίως είναι αυξημένη όταν αυτό που συμβαίνει έχει σχέση με τον πολιτισμό, τον οποίο με περισσή αξιοσύνη υπηρέτησε, και ακόμη περισσότερο όταν έχει σχέση με ότι πολύτιμο μας κληροδότησε. Εκτός από το μουσικό του έργο, το οποίο είναι γνωστό και αγαπητό και πέραν των ορίων της Ελλάδας και του Ελληνισμού, ο Μάνος Χατζιδάκις δώρισε στους Έλληνες μια συμφωνική ορχήστρα προορισμένη να λειτουργεί με τις δικές του ιδιαίτερες προδιαγραφές: την Ορχήστρα των Χρωμάτων. Η Ορχήστρα αυτή, στα είκοσι ένα χρόνια της διαδρομής της, τίμησε τον εμπνευστή και δημιουργό της και συμπορεύτηκε με τα ακριβά οράματά του, μολονότι από την πρώτη σχεδόν στιγμή της δημιουργίας της ζει με την αβεβαιότητα του αύριο.

Όσο ζούσε ο Μάνος Χατζιδάκις κατόρθωνε με την προσωπικότητά του να εξασφαλίζει στην Ορχήστρα του τα προς το ζην. Μετά την αναχώρησή του οι συγκυρίες δημιούργησαν ευνοϊκές για την Ορχήστρα συνθήκες. Υπουργός Πολιτισμού ήταν τότε ο Θάνος Μικρούτσικος ο οποίος αποκατέστησε μια σταθερή οικονομική σχέση της με το κράτος, που εξασφάλιζε την επιβίωσή της, ενώ την καλλιτεχνική της διεύθυνση ανέλαβε ο Γιώργος Κουρουπός, ο πλέον κατάλληλος για να διατηρήσει τη, σύμφωνα με τις επιθυμίες και της επιταγές του Μάνου Χατζιδάκι, συνέχιση των καλλιτεχνικών δραστηριοτήτων της. Όπως πραγματικά συνέβη. Η σύγκριση των δραστηριοτήτων της με εκείνες των ομοειδών μουσικών συνόλων που δραστηριοποιούνται στην ελληνική επικράτεια είναι αποκαλυπτική. Αν μάλιστα σκεφτεί κανείς και συγκρίνει τις οικονομικές δυνατότητες της κάθε ορχήστρας, τότε ο θαυμασμός του θα περισσέψει για τα επιτεύγματα και τις αντοχές της Ορχήστρας των Χρωμάτων. Πραγματικά η Ορχήστρα αυτή είναι αξιοθαύμαστη γιατί:

 

Αντιμετωπίζει τη μουσική ως ζωντανό κύτταρο και όχι ως μουσειακό έκθεμα.
Παράγει
έργο που έχει δομηθεί από όλο το φάσμα του μουσικού πολιτισμού.
Προσφέρει
σε όλους και όχι σε κάποιους λίγους εκλεκτικούς και «εκλεκτούς».
Τιμά
όσο καμιά άλλη τους Έλληνες μουσικούς και μουσουργούς.
Πραγματώνει υποδειγματικά τα οράματα του εμπνευστή και ιδρυτή της.

Όλες οι δραστηριότητές της (βλέπετε στο τέλος του κειμένου) πραγματοποιούνται με τη διαρκή αγωνία του αύριο, μια και τα δεκατρία τελευταία χρόνια η ύπαρξη της Ορχήστρας των Χρωμάτων και η εύρυθμη λειτουργία της οφείλονται πρωτίστως στο φιλότιμο, τη γενναιοδωρία και την αυταπάρνηση των μουσικών της και δευτερευόντως στην επίδειξη… μεγαλοψυχίας του εκάστοτε Υπουργού Πολιτισμού (προσφάτως και Τουρισμού). Όλοι υπόσχονται τα χρήματα, τα οποία είναι αναγκαία για την επιβίωσή της και την παραγωγή του καλού και αγαθού έργου της, αλλά κανείς δεν τηρεί την υπόσχεσή του στο ακέραιο. Έτσι το μέλλον της είναι διαρκώς αόρατο, ενώ συχνά -    _dείναι ορατή η μη ύπαρξή της κάτι που έχει ενταθεί τον τελευταίο καιρό. Οι μουσικοί της δεν έχουν πληρωθεί τους τελευταίους εννέα μήνες. Ο καλλιτεχνικός της διευθυντής Γιώργος Κουρουπός αφού οδήγησε με σιγουριά την Ορχήστρα, όλα αυτά τα χρόνια, σε αλλεπάλληλες θύελλες, αποφάσισε να παραιτηθεί, τον Ιούλιο, χωρίς να την εγκαταλείψει, ωστόσο, στην τύχη της, αφού εξασφάλισε πρόσθετη επιχορήγηση, για αυτήν, από το ΥΠΠΟΤ και από τη νεότευκτη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών του Ιδρύματος Ωνάση. Παρατηρώντας από μακριά τις εξελίξεις ο Μάνος Χατζιδάκις δεν μπόρεσε να συγκρατήσει ένα δάκρυ.

Και το χαμόγελο

Η προγραμματισμένη, για τις 3 Νοεμβρίου, τελική φάση του Διεθνούς Διαγωνισμού Δημήτρης Μητρόπουλος είχε ιδιαίτερη βαρύτητα, γιατί την προηγούμενη ημέρα (2 Νοεμβρίου 2010) συμπληρώθηκαν πενήντα χρόνια από το τέλος της ζωής του σπουδαίου Έλληνα και οικουμενικού αρχιμουσικού, πιανίστα και συνθέτη. Οι μουσικοί της Ορχήστρας επιδεικνύοντας για μια ακόμη φορά την ευσυνειδησία τους, την αυταπάρνησή τους και την αφοσίωση στα οράματα του δημιουργού της, συμμετείχαν στο Διαγωνισμό, με επιδόσεις που επιδοκίμασε και εγκωμίασε σύσσωμη η κριτική.

Για την ιστορία μνημονεύουμε τα ακόλουθα σχετικά: Φέτος ο Διαγωνισμός αφορούσε τη διεύθυνση ορχήστρας - διεξάγεται εναλλάξ με τη σύνθεση. Δήλωσαν συμμετοχή 217 αρχιμουσικοί από 44 χώρες. Μετά τον βασικό έλεγχο έγιναν δεκτοί 171. Η κριτική επιτροπή, που συγκροτήθηκε, με πρόεδρο το διευθυντή ορχήστρας Κλάους Πέτερ Φλορ, επέλεξε 15, τους οποίους κάλεσε να δοκιμαστούν έμπρακτα, στην ημιτελική φάση του διαγωνισμού στην Αθήνα, διευθύνοντας την Ορχήστρα των Χρωμάτων. Τρεις από αυτούς προκρίθηκαν για την τελική φάση του διαγωνισμού που πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα Χρήστος Λαμπράκης του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών. Το επίπεδο τους ήταν οπωσδήποτε υψηλό. Ο Διαγωνισμός, πάντως, δεν ανέδειξε πρώτο νικητή. Το δεύτερη βραβείο δόθηκε, δίκαια κατά την ταπεινή μας γνώμη, στον τριανταπεντάχρονο Ρώσο Αλεξάντερ Σολόβιεφ. Το τρίτο μοιράστηκαν ο Τσέχος Τόμας Μπράουνερ και ο Βούλγαρος Στίλιαν Κίροφ – με την ευκαιρία αναφέρουμε ότι αυτός ο τελευταίος, διευθύνοντας το έργο Ταφή του Δημήτρη Μητρόπουλου, μας υπενθύμισε και τις σπουδαίες ικανότητες πρωτογενούς δημιουργίας του επιφανούς αρχιμουσικού.

 - _dΈνα χαμόγελο πήγε να εμφανιστεί στο πρόσωπό Του, αλλά η μεγάλη συγκίνηση που ένοιωσε το μετέτρεψε αυτοστιγμεί σε δάκρυ. Μεγαλύτερο μάλιστα από το πρώτο. Υπερήφανος για την Ορχήστρα που δημιούργησε, σίγουρα θα σκέφτηκε: «Τέτοια Ορχήστρα, πραγματικό σχολείο, και θέλουν να τη διαλύσουν; Δεν ξέρουν άραγε ότι “Όπου κλείνει ένα σχολείο, ανοίγει μια φυλακή;”».

Γιόρτασε λοιπόν με δάκρυα την ογδοηκοστή πέμπτη επέτειο της γέννησής του; Θυμίζουμε ότι στην Ξάνθη είχε γεννηθεί στις 23 Οκτωβρίου 1925. Όχι! τα γενέθλιά του τα γιόρτασε με ένα μεγάλο πλατύ χαμόγελο. Αφορμή γι’ αυτό ήταν η γιορτή που ετοίμασε ανήμερα των γενεθλίων του (23 Οκτωβρίου) το Δημοτικό Ωδείο Λάρισας. Εκεί μακριά στην «ξενιτιά» έσβησε τα 85 κεράκια της τούρτας του απολαμβάνοντας μια συναρπαστική ερμηνεία της καντάτας που προέκυψε από τη μουσική που ετοίμασε το 1959 για τις ιστορικές παραστάσεις της κωμωδίας του Αριστοφάνη Όρνιθες από το Θέατρο Τέχνης στο Ηρώδειο. Πόσο υπέροχη ακούγεται, ακόμη και σήμερα – και σίγουρα και αύριο -, τούτη η μουσική, που τότε είχε σκανδαλίσει και είχε χαρακτηριστεί ανίερη! Η απόδοση στα νεοελληνικά του Βασίλη Ρώτα, τα σκηνικά και τα κοστούμια του Γιάννη Τσαρούχη, η σκηνοθεσία του Κάρολου Κουν και η μουσική, βεβαίως, του Μάνου Χατζιδάκι έσμιξαν ιδανικά. Και οι συντελεστές της παράστασης δεν πτοήθηκαν από τις αρχικές αντιδράσεις αλλά επέμειναν και καθιέρωσαν την πρότασή τους, ως την καλύτερη αναβίωση αρχαίας ελληνικής κωμωδίας. Πόσο επίκαιρος ακούγεται ο σαρκαστικός λόγος του Αριστοφάνη – σήμερα που περισσότερο από ποτέ ο καθένας μας ονειρεύεται την Νεφελοκοκκυγία του. Πόσο σύγχρονη ακούγεται η μουσική του Μάνου Χατζιδάκι – σήμερα που το εφήμερο στο τραγούδι τείνει να γίνει αυτοσκοπός. Ο Μάνος Χατζιδάκις, πάντως, δεν επαναπαύτηκε στη δόξα που του απέφερε η καθιέρωση της παράστασης, αλλά συνέθεσε από τη μουσική της την καντάτα Όρνιθες (1964), η οποία χορογραφημένη, την επόμενη χρονιά, από τον Μορίς Μπεζάρ προκάλεσε και τα διεθνή εγκώμια.

Το έργο σε αυτή τη μορφή, της καντάτας, επέλεξε, λοιπόν, το Δημοτικό Ωδείο Λάρισας για να γιορτάσει τα 85 χρόνια από τη γέννηση του Μάνου Χατζιδάκι· και με πρωτεργάτη τον Δημήτρη Καρβούνη (διδασκαλία, προσαρμογή ενορχήστρωσης και μουσική διεύθυνση) την παρουσίασε με υποδειγματικό τρόπο στην κατάμεστη Αίθουσα Συναυλιών του. Το ωραιότερο δώρο για Εκείνον, το ωραιότερο δώρο για εμάς.

Για την ερμηνεία συνεργάστηκαν η Μικτή Χορωδία Δημοτικού Ωδείου Λάρισας, η Παιδική Χορωδία Δημοτικού Ωδείου Λάρισας και το Μουσικό Σύνολο Ενωδεία. Καταλυτική, όσο και απολαυστική, ήταν η συμμετοχή του Κώστα Τσιάνου. Οι πολυάριθμοι χορωδοί και οι δεκαεπτά νεαροί του μουσικού συνόλου, έκαναν την υπέρβασή τους έχοντας αφομοιώσει απολύτως το πνεύμα της μουσικής. Οι τρεις σολίστ-μονωδοί Μαρία Ρουκά, Θηρίμαχος Πάκας και Στέργιος Τσέτσιλας με μια ασυνήθιστη φωνητική ενέργεια, που πήγαζε από τον αυθορμητισμό και την αφοσίωση, κατέκτησαν τα υπέροχα τραγούδια του έργου (ποιος δεν έχει συγκινηθεί από την Άρια της Αηδόνας, το Ω! καλή μου ξανθιά, το Ω! μακάρια πετεινά, τον Σωκράτη…) μεταδίδοντας ευθέως τον παλμό τους στο ακροατήριο. Περισσότερο απ’ όλους όμως μόχθησε, αλλά και εποίησε, ο Δημήτρης Καρβούνης με τη γεμάτη σεβασμό και συνέπεια ενορχήστρωσή του, την άρτια προετοιμασία και την αρχοντική διεύθυνσή του. Και Αυτός από μακριά, από ψηλά, χαμογελούσε ευτυχισμένος, υπενθυμίζοντάς μας συνάμα ότι σ’ αυτούς τους δύσκολους καιρούς η «τέχνης παρηγορία» αποτελεί την καλύτερη απαντοχή.guitar

 


Ο Γιώργος Β. Μονεμβασίτης είναι κριτικός και ιστορικός Μουσικής

 


Πιο συγκεκριμένα οι δραστηριότητές της, πέρα των διάσπαρτων συναυλιών στην Αθήνα και την περιφέρεια, συνοψίζονται περιληπτικά στα ακόλουθα:

Πραγματοποίηση από το 1996, με την αρωγή του Μεγάρου Μουσικής και του Υπουργείου Πολιτισμού (προσφάτως και Τουρισμού) του ετήσιου Διεθνούς Διαγωνισμού Δημήτρης Μητρόπουλος, ενός διαγωνισμού με παγκόσμια καταξίωση και απήχηση.
Πραγματοποίηση, τα δώδεκα τελευταία χρόνια, κύκλων εκδηλώσεων στο Ίδρυμα Μερκούρη, στην Πλάκα, με μοναδικές σε ποιότητα στιγμές συνύπαρξης της μουσικής με τη λογοτεχνία.
Πραγματοποίηση, τα δέκα τελευταία χρόνια, κύκλων εκδηλώσεων στο Τριανόν, όπου συμπορεύεται, μετά λόγου και αιτίας, η τέχνη της μουσικής με την τέχνη του κινηματογράφου.
Πραγματοποίηση συναυλιών στο Μουσείο Μπενάκη, στην Πειραιώς, στις οποίες τιμώνται, όσο ποτέ άλλοτε, οργανωμένα οι Έλληνες συνθέτες.
Πραγματοποίηση, κατ’ έτος, συναυλίας στο Μέγαρο Μουσικής τον Ιούνιο, αφιερωμένης στη μνήμη του Μάνου Χατζιδάκι.
Πραγματοποίηση εξαιρετικών πολύχρωμων εκδηλώσεων για τα παιδιά, στο Τριανόν, την περίοδο των Χριστουγέννων.
Πραγματοποίηση υποδειγματικών δισκογραφικών εκδόσεων, στις οποίες αποτυπώνονται κυρίως έργα λόγιας ελληνικής μουσικής.