Για τους Ισπανούς το όνομα Enrique Granados (1867-1916) έχει να πει πολλά. Ο Μανώλης Καλομοίρης της Ισπανίας ήταν πιανίστας και συνθέτης κλασικής μουσικής, ο οποίος ενέπλεκε στο μουσικό του ιδίωμα πλείστα όσα φολκλορικά τοπικά στοιχεία. Εκτός από καθαρά πιανιστικά έργα (που εύκολα μεταγράφονται για κιθάρα) άφησε πίσω του και άλλα είδη μουσικής γραφής όπως έργα δωματίου καθώς και μία όπερα.

Η ιστορία πίσω από το αυθεντικό χειρόγραφο της όπερας «Mariadel Carmen» απασχόλησε πολλά χρόνια αργότερα έναν καθηγητή μουσικής ο οποίος ποτέ δεν πίστεψε ότι εκείνο είχε χαθεί μια για πάντα.

 

Ο Walter Clark ήταν ακόμα απόφοιτος όταν έκανε έρευνα για τη διατριβή του όταν σκόνταψε πάνω σ’ ένα μυστήριο που θα τον στοίχειωνε πάνω από δύο δεκαετίες. Ο Clark είναι πια καθηγητής μουσικής και διευθύνων του Κέντρου Ιβηρικής και Λατινοαμερικάνικης Μουσικής στο Πανεπιστήμιο Riverside της Καλιφόρνια. Από έφηβος λάτρευε και έπαιζε και ο ίδιος τη μουσική του Granados και φυσικά είχε μελετήσει και αυτή την όπερα παρ’ όλο που τα ακούσματά του προέρχονταν από κατοπινές διασκευές και μεταγραφές αφού η μελέτη και η παρουσίαση του πρωτότυπου δεν ήταν δυνατή. Ο μύθος ήθελε να έχει καταστραφεί το χειρόγραφο.

 

 Η όπερα είχε γραφτεί το 1898, χρονιά που ΗΠΑ και Ισπανία βρίσκονταν σε πόλεμο. Έκανε πρεμιέρα στη Μαδρίτη στις 12 Νοεμβρίου της ίδιας χρονιάς και είχε τέτοια απήχηση ώστε η Βασίλισσα Μαρία Χριστίνα παρασημοφόρησε τον συνθέτη με τον Σταυρό του Καρόλου του 3ου. Εκείνη θα ήταν η πρώτη και τελευταία παρουσίαση της αυθεντικής τρίπρακτης όπερας αφού επόμενα ανεβάσματα θα ήταν από διασκευές και μεταγραφές. Καθώς ο Clark ξεκινάει το 2006 την έρευνα για τη βιογραφία του Granados (“Enrique Granados: Poet of the Piano” - Oxford University Press) ανακαλύπτει οικογενειακή αλληλογραφία και άλλα ντοκουμέντα που τον βοηθούν να δέσει την ιστορία.

 

 Τον Ιανουάριο του 1916 ο Granadosκαι η γυναίκα του Amparoαφήνουν τα 6 παιδιά τους στη Βαρκελώνη και ταξιδεύουν για τη Νέα Υόρκη όπου επρόκειτο να ανέβει στην MetropolitanOperaη πρεμιέρα της όπεράς του «Goyescas». Παράλληλα ήθελε να προτείνει και το ανέβασμα της «Mariadel Carmen» αλλά η Όπερα αρνήθηκε. Εν τω μεταξύ ο Πρόεδρος της Αμερικής Woodrow Wilson καλεί το ζευγάρι για μια εμφάνιση στο Λευκό Οίκο και εκείνοι αναγκάζονται να μην επιβιβαστούν στο καράβι της επιστροφής κατ’ ευθείαν για Ισπανία αλλά σ΄ ένα άλλο με ενδιάμεσο σταθμό την Αγγλία. Το ταξίδι στον Ατλαντικό αποδείχτηκε ευκολότερο αφού κοντά στις Γαλλικές Ακτές το πλοίο εμβολίζεται από γερμανικό υποβρύχιο αλλά μεγάλο μέρος των επιβατών αλλά και το μοναδικό χειρόγραφο της όπερας που το είχε μαζί του ο συνθέτης.

walter clark

Το 1938 ένας από τους γιους του πουλάει αυτό το μοναδικό χειρόγραφο – παρτιτούρα για 300 δολάρια σ’ έναν μουσικό και εκδότη από την Νέα Υόρκη για να ενισχύσει τον αγώνα των Δημοκρατικών στον Ισπανικό Εμφύλιο παρά τις αντιρρήσεις των υπόλοιπων μελών της οικογένειας. Η υπόθεση λοιπόν της ιδιοκτησίας του χειρογράφου παραμένει ανοικτή σε δικαστικό επίπεδο ως το 1970 όταν γίνεται γνωστό ότι η αποθήκη όπου φυλασσόταν πήρε φωτιά και μαζί του και το μεγάλης πια αξίας ντοκουμέντο.

 

Την εκδοχή όμως αυτή δύσκολα ήθελε να την πιστέψει ο ερευνητής Clark αφού καμία αξιόπιστη καταγραφή δεν είχε γίνει μετά την φωτιά. Έτσι αποφασίζει να επικοινωνήσει με τον εγγονό του αγοραστή για να ερευνήσει τη τύχη του χειρογράφου. Το φθινόπωρο του 2009 η θετική απάντηση καταφθάνει. Και τα τρία κεφάλαια είχαν βρεθεί ατόφια. Ένα ειδικό τμήμα του Πανεπιστημίου Riverside αναλαμβάνει την απόκτηση και αποκατάστασή του από τον καπνό, τη σκόνη και την υγρασία του χρόνου ώστε να καταστεί δυνατή η σύγχρονη αποτύπωση και δημοσιοποίησή του στην Ισπανία.



«Κανείς δεν είχε ακούσει έκτοτε από εκείνη τη πρεμιέρα και μετά την αυθεντική μορφή της όπερας. Τώρα θα ηχογραφηθεί και θα εκδοθεί από την εταιρεία Tritoενώ προγραμματίζεται το ανέβασμά της αλλά και η παρουσίαση και του ντοκουμέντου σε πολλά μέρη της Ισπανίας για το 2015» λέει ο Clark. Μια 20ετή έρευνα με ευτυχές τέλος.

 


* Τον Μιχάλη Πολυχρόνη τον ακούτε και στο ραδιόφωνο κάθε Πέμπτη 18:00 20:00 στο Πρώτο Πρόγραμμα του www.ertopen.com