Υπάρχουν μερικά όργανα που στο πέρασμα των χρόνων βρίσκουν τον φύλακα άγγελό τους, εκείνον που θα τα νοιώσει, θα τα προστατεύσει από την αφάνεια ή ακόμα και την εξαφάνιση και θα θέσει σκοπό της ζωής του να τα εξελίξει και να τα κάνει γνωστά και προσιτά στις επερχόμενες γενιές ανθρώπων. Αυτή είναι και μάλιστα στον πιό απόλυτο τρόπο η σχέση ανάμεσα στην αφρικάνικη άρπα και τον Toumani Diabate.
Μια σχέση που κουβαλάει πίσω της μια ιστορία 72 ολόκληρων γενεών πιστής αφοσίωσης στη μουσική και γενικότερα στη διαφύλαξη μέσω αυτής των παραδοσιακών αξιών της περιοχής.

 


Μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του ’70 η αφρικάνικη άρπα kora (με 21 χορδές) ήταν μάλλον ένα συνοδευτικό όργανο αν και ιερό για ολόκληρη την Δυτική Αφρική όπου και εδράζεται η χρήση της. Το πρώτο επίσημο άλμπουμ που την έθεσε ως όργανο-πρωταγωνιστή ήταν το «Mali : cordes anciennes / Mali : Ancient Strings», Sidiki Diabate and Djelimadi Sissoko (1970). Ο τελευταίος ήταν ο πατέρας του Ballake Sissoko ενώ ο Sidiki ο πατέρας του Toumani. Η ιστορία θα επαναλαμβανόταν σχεδόν 30 χρόνια αργότερα.

Ο Toumani γεννήθηκε στις 10 Αυγούστου 1965 στο Μάλι. Μόλις πριν λίγα χρόνια η χώρα είχε αποκτήσει την ανεξαρτησία της και οι γονείς του ήταν οι αγαπημένοι μουσικοί του προέδρου της ο οποίος τους κάλεσε να συμμετάσχουν στην Εθνική Ορχήστρα που σκοπό είχε να αναδείξει το μουσικό πλούτο της χώρας. Ο Sidiki μαζί με τη γυναίκα του τραγουδίστρια Nene Koita διαμένουν ακόμα στο χώρο που τους δόθηκε απο τον πρώτο πρόεδρο, πολύ κοντά στο προεδρικό μέγαρο. Ο μικρός Toumani μεγαλώνει σ΄ένα μουσικό περιβάλλον και δεν αργεί να συνεχίσει τη παράδοση των προγόνων του. Δε μαθαίνει όμως μουσική κατ’ ευθείαν από τον πατέρα του, παρά μόνο εξ ακοής. Ήδη από τα μέσα των ‘60ς οι δυτικές επιρροές της soul, της funk και του rock είχαν ενθουσιάσει και μπολιάσει τη τοπική σκηνή της ολοένα και αναπτυσσόμενης πρωτεύουσας Bamako. Ξεκινά να παίζει kora από τα 5 του χρόνια ενώ στα 13 του κάνει τις πρώτες εμφανίσεις του με τοπικά συγκροτήματα. Το 1984 συμμετέχει μαζί με άλλους νέους μουσικούς στη περιοδεία της ντίβας του Μάλι τότε Kandia Kouyate.

Aπό τον πατέρα του παίρνει την ιδέα να αφοσιωθεί και να εξελίξει την kora καθιστώντας την solo όργανο σε συναυλιακό και δισκογραφικό επίπεδο. Η ευκαιρία να ανοίξει τα φτερά του έρχεται το 1986 όταν μαζί με τον συνάδελφό του Ousmane Sacko έρχονται στο Λονδίνο και αναμειγνύονται στον πάντα ανήσυχο μουσικό διάκοσμο της μητρόπολης. Στα 21 του ηχογραφεί το πρώτο solo kora δίσκο του «Kaira» ενώ δε περνάει καθόλου απαρατήρητος στο πρώτο WOMAD που εμφανίζεται. Παράλληλα αρχίζει να γνωρίζει μουσικούς από διαφορετικές κουλτούρες και να αναπτύσει μουσικούς διαλόγους με την kora καθιστώντας αυτή τη πρακτική σήμα κατατεθέν του.

Κάπως έτσι γεννιέται και η συνεργασία του με το ισπανόφωνο flamenco σχήμα Ketama, οι οποίοι ακούγοντας το παίξιμό του άρχισαν αμέσως να τον συνοδεύουν με τα πασίγνωστα palmas τους, συμπλέοντας με τις ρυθμικές πολυπλοκότητες της kora σαν οι δύο παραδόσεις να «γνωρίζονταν» από παλιά. Το αποτέλεσμα ήταν το άλμπουμ «Songhai» (1988) όπως και το «Songhai II» το 1994. «Ο ρόλος ενός griot (ιερός μουσικός) δεν είναι μόνο ιστορικός αλλά πρέπει να προωθεί την επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων. Στο Μάλι ενεργώ με πιο παραδοσιακό τρόπο, ενώ στο εξωτερικό με διαφορετικό» τονίζει ο ίδιος.

Άλλο ένα μοναδικό του επίτευγμα είναι η δημιουργία της «Symmetric Orchestra» εμπνεόμενος από την επιδιωκόμενη συμμετρία που πρέπει να υπάρχει ανάμεσα στη παράδοση και το σύγχρονο αλλά και στο αποτέλεσμα της συνεργασίας μεταξύ μουσικών από πολλές γειτονικές χώρες που γειτνίαζαν και ηχητικά και άλλοτε αποτελούσαν μέρος της μεγάλης Αυτοκρατορίας Mande. Το Bamako ανέκαθεν έπαιζε το ρόλο του χωνευτηριού όλων των παραδόσεων κι έτσι αυτή η ορχήστρα ερχόταν να παίξει τον ηγετικό – γεφυροποιό ρόλο που έπαιζε παλιά η πρωτεύουσα. Η kora ήταν το φίλτρο για παραδοσιακές και ηλεκτρικές κιθάρες, ντραμς ακι κρουστά, λαούτα και ύμνους. Πρώτο απτό παράδειγμα σε δίσκο ήταν το «Shake The Whole World» του 1992 που όμως κυκλοφόρησε μόνο σε Ιαπωνία και Μάλι, αλλά και στη διεθνή κυκλοφορία «Boulevard de l’ Independance» του 2005.

Από τα μέσα της δεκαετίας του ’90 ο Toumani συγκεντρώνει γύρω του μια ομάδα ταλαντούχων νέων μουσικών δημιουργώντας έναν ιδιότυπο jazz-jugalbandi-griot ορχηστρικό ήχο που αποτυπώνεται χαρακτηριστικά στο δίσκο «Djelika» του 1995. Τρία χρόνια αργότερα μαζί με τον Ballake Sissoko αποτείνουν φόρο τιμής στο άλμπουμ των πατεράδων τους κυκλοφορώντας με τη σειρά τους το «Νew Ancient Strings» που φέρνει τη σημερινή γενιά σε επαφή με τον ήχο της kora.

Ακολουθούν οι συνεργασίες του με τον αμερικάνο μπλουζίστα Taj Mahal, ο οποίος θέλησε να δείξει με το «Kulanjan» το 1999 ότι ίσως τα πρώτα μπλούζ στη Αφρική να παίζονταν με kora και ngomi (παραδοσιακή τέχνη τραγουδιού) αλλά και αυτή με τον αμερικάνο τρομπονίστα Roswell Rudd όπου στο «MaliCool» του 2002 φλερτάρει με τον τζαζ αυτοσχεδιασμό. Οι συνεργασίες συνεχίζονται στα στούντιο και τη σκηνή με τον Salif Keita, Damon Albarn, Kasse Mady Diabate αλλά και την Bjork. Εκείνη όμως που θα παραμείνει αξέχαστη είναι εκείνη με τον Ali Farka Toure στο «In The Heart Of The Moon» το 2005 αλλά και το «Ali and Toumani» του 2010 (με ηχογραφήσεις του 2005, ενα χρόνο πριν ο Toure φύγει από τη ζωή) οι οποίες πραγματοποιούνται κοντά στο ποταμό Νίγηρα και το Λονδίνο. Έξοχο πάντρεμα kora και βραζιλιάνικης μουσικής αποτελεί και το «A Curra da Cintura» με τους Arnaldo Antunes και Edgard Scandurra.

Αναμφίβολα όμως το άλμπουμ που φανερώνει ανάγλυφα όλη τη γκάμα της εκφραστικότητας της kora είναι το «Mande Variations» του 2008 στο οποίο ο Toumani, με δύο Γκράμμυ στο ενεργητικό του αναδεικνύει όλη τη τρυφεράδα και το εύρος των δυνατοτήτων του οργάνου. Ο ίδιος μοιράζει το χρόνο του ανάμεσα στο Bamako όπου διδάσκει τους νεαρούς μαθητές του και ζει με την οικογένειά του ως γνήσιος griot και στο εξωτερικό στο οποίο συνεχίζει να παρακολουθεί και να αναμειγνύεται στα νέα ρεύματα αλλά και να δείχνει το πολύπλευρο ταλέντο του. Στην ουσία να φροντίζει την άποψη που λέει ότι ο ήχος και η παράδοση της kora δεν είναι απλά αυτός ενός οργάνου αλλά είδος μουσικής από μόνος του που αντιπροσωπεύει γενιές μουσικών και ολόκληρη τη περιοχή της Δυτικής Αφρικής.

Αυτός ο ήχος ξεδιπλώνεται τη Κυριακή 2 Δεκεμβρίου στη Κεντρική Σκηνή της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών στις 20:30μμ με το κουαρτέτο του που αποτελείται από τον ίδιο στη kora και τους Fode Kouyate (drums), Fanta Mady Kouyate (guitar) και Mohamed Koita (bass).

Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών
Κυριακή 2 Δεκεμβρίου 2012 18:00-19:00 Αίθουσα χορού
www.toumani-diabate.com
www.myspace.com/toumanidiabate
Τιμές εισιτηρίων: 18, 25, 32€ | Μειωμένο 10, 12, 15 €  
Για πληροφορίες σχετικά με εισιτήρια Τηλ.: 210 9005800 | Δε-Κυρ: 9:00-21:00 | Λεωφόρος Συγγρού 107-109, Αθήνα 


* Ο Toumani Diabaté θα μιλήσει για την κόρα, την εξέλιξη αυτού του μουσικού οργάνου και τη μουσική παράδοση στο Μάλι, της οποίας η οικογένειά του είναι σημαντικός φορέας. Η παρουσίαση είναι ανοιχτή σε όλους όσους ενδιαφέρονται.
Γλώσσα: Γαλλικά με διαδοχική διερμηνεία. Λόγω περιορισμένων θέσεων, απαραίτητη προϋπόθεση είναι η κράτηση θέσης.