nikiforos vrettakos2Το 2012 έχει οριστεί ως «Έτος Νικηφόρου Βρεττάκου» με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη γέννηση του ποιητή. Στο χώρο της ελληνικής δισκογραφίας η παρουσία μελοποιημένων ποιημάτων του Βρεττάκου μπορεί να μην έχει την έκταση του έργου του, ωστόσο αρκετοί είναι οι συνθέτες που κατέθεσαν και συνεχίζουνν να παρουσιάζουν τις δικές τους μουσικές προσεγγίσεις.  Αρκετά, μάλιστα, νωρίς, στα 1946,  ο νεαρός Μίκης Θεοδωράκης, έπειτα από τη γνωριμία του με τον ποιητή, μελοποίησε το ποίημα «Η Μαργαρίτα»  για ορχήστρα, απαγγελία και χορωδία, το οποίο όμως παρουσιάστηκε για πρώτη φορά ζωντανά τριάντα χρόνια αργότερα, το 1977, στα πλαίσια του Μουσικού Αυγούστου, στο Θέατρο του Λυκαβηττού,  μαζί με το «Άξιον Εστί»,  με τον Νότη Περγιάλη στο ρόλο του αφηγητή.

Συνθέτες, λοιπόν, όπως ο Χρήστος Λεοντής (στην πρώτη κι όλας δισκογραφική του εμφάνιση το 1963, σε δίσκο 45 στροφών), ο Νίκος Κυπουργός (νεότατος, το 1970, στο δεύτερο δίσκο του «Νίκος Κυπουργός 2»), η Τερψιχόρη Παπαστεφάνου (το 1971, στη β' πλευρά του  δίσκου της «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι»), ο Νίκος Καλλίτσης (ο οποίος τον περασμένο Σεπτέμβρη, στο Ηρώδειο, παρουσίασε το ορατόριό του, «Γράμμα στον Ρόμπερτ Οπενχάιμερ» ['Α εκτέλεση του έργου το 1986] καθώς και το συμφωνικό ποίημα «Αν δεν μου δινες την ποίηση κύριε») και η Πηγή Λυκούδη (η ενότητα τραγουδιών της, «Χορεύοντας με τον Ταΰγετο» παρουσιάζεται από το 2010, στο Μέγαρο Μουσικής, στο Ίδρυμα Κακογιάννη κ.ά.) εμπνεύστηκαν και δημιούργησαν πάνω στο λόγο του Λάκωνα ποιητή. Αλλά και νεότεροι συνθέτες  φαίνεται να βρίσκουν πρόσφορο έδαφος στην ποίηση του Βρεττάκου,  όπως οι Γιώργος Καγιαλίκος και Πανος Κοσμίδης οι οποίοι ήταν μέσα στη δεκάδα των νικητών του Α΄Διαγωνισμού Μελοποιημένης Ποίησης που οργάνωσαν το 2011, τα περιοδικά Μετρονόμος, www.musicheaven.gr  και www.poiein.gr. Μάλιστα, σύμφωνα με πρόσφατη συνέντευξή στο www.e-orfeas.gr, ο Καγιαλίκος βρίσκεται στο στάδιο ηχογράφησης έξι ποιημάτων του Βρεττάκου για πιάνο – φλάουτο – φωνή,  από την συλλογή  «Το Βάθος του Κόσμου».

Ιδιαίτερη όμως μνεία πρέπει να γίνει στον συνθέτη Παναγιώτη Κωνσταντακόπουλο, ο οποίος όπως θα διαβάσετε και στο δικό του κείμενο-ενθύμιο μνήμης που ακολουθεί, είχε αναπτύξει μια ιδιαίτερη σχέση με τον Βρεττάκο και έχει μελοποιήσει, ήδη από τις αρχές του '80,  πολλά ποιήματά του, συνθέσεις που στην πλειοψηφία τους παραμένουν ανέκδοτες. Στον ίδιο όμως ανήκει ίσως ο πιο γνωστός κύκλος τραγουδιών σε ποίηση Βρεττάκου, καθώς στα 1992 ηχογραφείται ο δίσκος «Πικραμένος Αναχωρητής» με βασικό ερμηνευτή τον Βασίλη Σκουλά και τη φιλική συμμετοχή της  Μαρίας Δημητριάδη -σε δύο τραγούδια- . Στο δίσκο ακούγονται και δυο απαγγελίες του ίδιου του ποιητή ο οποίος είχε φύγει από τη ζωή ένα χρόνο νωρίτερα. Πιο γνωστό τραγούδι τόσο του δίσκου αλλά και γενικότερα μέχρι σήμερα,  ως μελοποιημένη ποίηση του Βρεττάκου, το ομώνυμο, Πικραμένος Αναχωρητής για το οποίο ο συνθέτης γράφει: «χρησιμοποίησα το ρυθμό (7/8), ελληνικότατο ρυθμό (Καλαματιανό). Όσο αφορά τη μελωδική γραμμή, είναι θέμα έμπνευσης. Ήταν μάλλον το πιο αγαπημένο του τραγούδι μας;».nikiforos vrettakos1

 

Το κείμενο του Παναγιώτη Κωνσταντακόπουλου με τίτλο Πως μελοποίησα τον Νικηφόρο Βρεττάκο αρχίζει ως εξής: "Έτυχε, από μαθητής, καθισμένος τα βράδια στο τζάκι του σπιτιού μου, στο χωριό μου, να θυμάμαι να ξεχωρίζω από τα σχολικά αναγνωστικά τα ποιήματα και ν΄αρχίζω, άλλοτε δυνατά και άλλοτε σιγανά να τα διαβάζω τραγουδιστά είτε με αυτοσχέδιο δικό μου μελωδικό και ρυθμικό σκοπό, είτε με κάποιο γνωστό μελωδικό σκοπό.
Έτυχε απ` ευθείας από τα τραγούδια του θέρους, των γάμων, των αρραβώνων μα και των μοιρολογιών που ηχούσαν στο μικρό μου χωριό, να πιάνω τον εαυτό μου να πάλλεται και να μετέχει μαζί με τους «κορυφαίους» τραγουδιστές και ταυτόχρονα να ψάχνει αυτό που λέμε μουσική του λόγου μα και ρυθμική του λόγου.
Έτυχε στα πρώτα μου φοιτητικά χρόνια (σπούδασα Μαθηματικά) να γνωρίσω από κοντά την ορχήστρα, τους μουσικούς, τη θεωρία της μουσικής. Άρχισα να διαβάζω ποιητές από εσωτερική ανάγκη, να βρίσκω χώρους που αναζητούσα, τρόπους έκφρασης και προσέγγισης απλών γεγονότων, καταστάσεων. Άρχισα να διαβάζω μουσικά τον ποιητικό λόγο του Διονυσίου Σολωμού και του Ανδρέα Κάλβου και να κάνω τις πρώτες μου συνθέσεις.
Ήτανε άραγε σύμπτωση η γνωριμία μου με τον Νικηφόρο Βρεττάκο; Θα σας γράψω δυό λόγια για την πρώτη μας γνωριμία, όσο γίνεται πιο σύντομα."

Ολόκληρο το κείμενο του Παναγιώτη Κωνσταντακόπουλου με τίτλο Πώς μελοποίησα τον Νικηφόρο Βρεττάκο εδώ