thanasis-papakonstantinou-texnopolis2012bygiannisanthoulis3Τον Παβέζε, τον Πόρτσα και τον Βανεγκέμ επικαλέστηκε πρόσφατα στην ανοιχτή επιστολή του ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου, απαντώντας στην διαμαρτυρία μίας ακροάτριάς του που πήγε στην πρόσφατη συναυλία του στο Γκάζι, αλλά, εξοργισμένη, αποχώρησε στο μέσον. Γιατί; Επειδή στη συναυλία παρενεβλήθη η, από μικροφώνου, καταγγελία μιας κοπέλας για τις συνθήκες κράτησης μίας «συντρόφου» της, κατηγορουμένης για συμμετοχή στους «Πυρήνες της Φωτιάς».  Έχει άλλωστε ξανασυμβεί αυτό στις συναυλίες του Θανάση, όταν εξωκοινοβουλευτικοί του ζητούν το μικρόφωνο για να καταγγείλουν επί δεκάλεπτο, να διαμαρτυρηθούν και να βρουν ό,τι συνήθως δεν έχουν: Ένα δημόσιο βήμα.

Για μένα, ένα ζήτημα κατεξοχήν ιδεολογικής βάσης (με ιδεολογικές αναφορές το χειρίστηκε άλλωστε κι ο Θανάσης στην απάντησή του) δεν είναι καταρχήν ιδεολογικό. Εν αντιθέσει με την διαμαρτυρόμενη «Άννα», θα έστηνα ευήκοον ους σε μία τέτοια σοβαρή καταγγελία που θα γινόταν στο πλαίσιο μίας ανάλογης εκδήλωσης. Όχι όμως σε μία συναυλία στην οποία για να πας, έχεις πληρώσει το εισιτήριό σου. Κι εκεί που συμφωνώ με την Άννα είναι όταν επισημαίνει: «Μα δεν ήρθαμε σε μια ανοιχτή συναυλία, που γίνεται για τις συνθήκες στις φυλακές, ούτε ήταν μια συναυλία δωρεάν... Τι υποκρισία είναι αυτή, πρώτα να πάρεις τα χρήματα, σαν καλός καπιταλιστής και μετά να κάνεις προπαγάνδα για μια τρομοκρατική οργάνωση;».

Αφαιρέστε ή κρατήστε κατ' επιλογήν τον χαρακτηρισμό «τρομοκρατική οργάνωση». Σ' αυτό άλλωστε κατά την άποψή μου απάντησε ολοκληρωμένα ο Παπακωνσταντίνου, με τη βοήθεια των ρήσεων τριών μείζονων λογοτεχνών και διανοητών που συνδέθηκαν με τους καταστασιακούς, αλλά και με τον αναρχικό χώρο. Ας μείνουμε στην επισήμανση ότι είναι άλλο να διοργανώνεις ή να λαμβάνεις μέρος σε μία συναυλία με προαποφασισμένο στόχο και ιδεολογικό πρόσημο κι άλλο να βάζεις τον ανυποψίαστο κόσμο που πλήρωσε το εισιτήριό του και ήρθε να ακούσει εσένα, να ακούει επί δεκάλεπτο οποιονδήποτε άλλον να τοποθετείται ακόμα και για ένα δίκαιο ζήτημα. Υπό αυτή την έννοια, έχω κι εγώ μεθαύριο το δικαίωμα να ζητήσω το μικρόφωνο στη συναυλία του Θανάση για να μιλήσω π.χ. για το αδιέξοδο των, επί μήνες, απλήρωτων εργαζομένων στην «Ελευθεροτυπία» ή  για το πρόβλημα του γείτονά μου που έχει δύο παιδιά, απολύθηκε πρόσφατα κι αυτός και η γυναίκα του, δεν έχει κοντινούς συγγενείς και αντιμετωπίζει άμεσο πρόβλημα επιβίωσης. Ένας άλλος μπορεί να μιλήσει για τον αγώνα στη «Χαλυβουργία». Αλλά μπορεί να εμφανιστεί κι ένας τρίτος για να υπερασπιστεί το... «δικαίωμα» του Κασιδιάρη να δέρνει όποιον γουστάρει.. Τί θα κάνει ο Θανάσης; Θα μας δώσει το μικρόφωνο; Προφανώς δεν θα το δώσει σε κανέναν από τους τρείς και καλά θα κάνει.

thanasis_papakonstantinou1_margetousakisΑπ' την άλλη το κάνει ήδη σε πολλές άλλες περιπτώσεις. Που διαφέρουν αυτές; Στο ιδεολογικό πρόσημο, στην επείγουσα κατάσταση ή στο γεγονός ότι οι καταγγέλλοντες δεν έχουν άλλο δημόσιο βήμα;  Πάντως κι ο γείτονάς μου, ένα καλό παιδί που δεν κρύβει ότι είναι εξωκοινοβουλευτικός, αντιμετωπίζει επείγον θέμα επιβίωσης και δεν έχει δημόσιο βήμα.  
Ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου είναι ένας πολύ σπουδαίος τραγουδοποιός. Ίσως ό,τι σπουδαιότερο έφερε η ελληνική μουσική σκηνή την τελευταία δεκαετία. Από τα τραγούδια του έγινε κοσμαγάπητος. Η δημοσιοποίηση των πολιτικών ή ιδεολογικών του πεποιθήσεων ήρθε μετά-αφού ο ίδιος δεν κάνει πολιτική καριέρα. Και δεν διέφερε από αυτήν άλλων συναδέλφων του που διακριτικά σπεύδουν να βοηθήσουν όπως μπορούν, ό,τι θεωρούν «δίκαιο αίτημα», χωρίς να βάζουν τους ακροατές των συναυλιών τους που πλήρωσαν το εισιτήριό τους κανονικά, στη διαδικασία να ακούν μία τοποθέτηση με την οποία οι τελευταίοι έχουν δικαίωμα να διαφωνούν. Μπορεί βέβαια να είναι κανείς τόσο ταυτισμένος με ένα «δίκαιο αίτημα» ώστε να θέλει οπωσδήποτε να το προβάλλει κατά τον καλύτερο τρόπο. Ωραία. Τότε γιατί δεν δίνει μία μεγάλη, δωρεάν συναυλία γι αυτό το σκοπό; Κι ακόμα περισσότερος κόσμος θα μαζευτεί κι «όλα θα ναι συνειδητά» που έλεγε κι ο Σαββόπουλος κάποτε.

Προσωπικά σέβομαι τους καλλιτέχνες που ακολουθούν την συνήθη οδό και ζουν από την δισκογραφία τους και τα live τους-ακόμα κι αν κάποτε υπερτιμούν και την μεν και τα δε. Σέβομαι τους καλλιτέχνες που ακολούθησαν την ανεξάρτητη οδό και προσπαθούν να επιβιώσουν με δικές τους παραγωγές, ιδίοις εξόδοις. Σέβομαι απέραντα όσους θαρραλέους παλεύουν να προβάλλουν την δουλειά τους, παραμένοντας ιδεολογικά συνεπείς, αποφεύγοντας δηλαδή κάθε «συστημική» έκθεση και κάθε εμπλοκή με την διαδικασία του εμπορίου. Καταλαβαίνω και εκείνους που κινούνται εντός των mainstream νόμων της Αγοράς και τους άλλους που από ανάγκη ή από ιδεολογία διαφοροποιούνται. Καταλαβαίνω ακόμα και την διαρκή αμφιθυμία κάποιου που ενώ αποδέχεται τους νόμους της Αγοράς  και κινείται πρακτικά λίγο-πολύ εντός αυτών, έχει την αγωνία να αποδείξει ότι διαφοροποιείται. Δεν καταλαβαίνω, όμως, την δημόσια έκφραση μίας αντίθεσης με ένα «σύστημα» το οποίο χρησιμοποιείς κι εσύ όπου σε βολεύει. Δεν καταλαβαίνω τη βολική ευκολία ενός συνδυασμού που καταλήγει να μην είναι δημοκρατικός. Την ευκολία που λέει, «για να με ακούσεις θα ακολουθήσεις τον κανόνα, θα πληρώσεις εισιτήριο και αν θέλω θα δώσω βήμα σε εκείνους με τους οποίους συμφωνώ ιδεολογικά».

Διατηρώντας ακέραιο τον θαυμασμό μου στην Τέχνη του Θανάση Παπακωνσταντίνου δεν με πείθουν τα τσιταρίσματα του Παβέζε και του Βανεγκέμ. Αν τα πιστεύεις στην ουσία τους, τα εφαρμόζεις παντού και σε  όλους. Και στον εαυτό σου πρώτα-πρώτα. Κι αν δεν τα εφαρμόζεις δεν αρκεί η «εξομολόγηση»: «Έχω πει ότι στην πράξη είμαι μικροαστός του κερατά. Οι αντιφάσεις μου είναι τέτοιες που θα γελούσε και το παρδαλό κατσίκι αν έλεγα ότι είμαι αναρχικός». Όλες οι επιλογές απαιτούν αν όχι συνέπεια πάντως την ανάληψη της ευθύνης. Δεν υπονοώ βέβαια ότι πρέπει ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου να δίνει δωρεάν συναυλίες: Φυσικά κάπως πρέπει να ζήσει.  
Ευθύνη, όμως, εν προκειμένω έχει κάθε καλλιτέχνης και απέναντι στην ιδεολογία που υποστηρίζει, αλλά πρωτίστως απέναντι στο κοινό του-όταν μάλιστα όπως συνέβη στην περίπτωση της Άννας, έστω τα 12 ευρώ του εισιτηρίου, είναι δυσεύρετα.

Πολύ δυσκολότερο είναι να βρει κάποιος την χρυσή τομή. Να είναι συνεπής στο κοινό του και συνεπής σε ό,τι πιστεύει ή με ό,τι συμφωνεί. Σ' αυτή την περίπτωση πρέπει να αποφασίσει ότι αναγκαστικά κάποιους θα δυσαρεστήσει. Έχω δει π.χ. τον Σωκράτη Μάλαμα που είναι γνωστά στην πιάτσα και το ήθος του και η οικονομική ευρυχωρία του προς τους μουσικούς του, αλλά και προς όποιον έχει ανάγκη, να βάζει με τον τρόπο του στην θέση τους όσους του ζητούν το μικρόφωνο ή όποιους επιχειρούν να υπερβούν τον άγραφο κανόνα που απαιτεί κι από το κοινό να σέβεται τους συναυλιακούς όρους. Είναι λιγότερο ιδεολόγος; Λιγότερο επιτυχημένος;

Μάλλον έχει αποφασίσει ότι μπορεί να αρνείται, χωρίς να χάνει την αγάπη όσων πραγματικά αποδέχονται την καλλιτεχνική του υπόσταση. Άλλωστε όπως έγραφε κι ο Πόρτσα: «Αν είσαι καλός με αυτόν, με εκείνον, αυτός, εκείνος θα έλεγαν πως είσαι καλός. Αν είσαι καλός με όλους, κανείς δεν θα πει πως είσαι καλός».


* Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο www.e-tetradio.gr
* H πρώτη φωτογραφία είναι του Γιάννη Ανθούλη και η δεύτερη του Γιάννη Μαργετουσάκη