lonely-christmasΕκ παραδόσεως τα Χριστούγεννα είναι μια γιορτή χαράς και αγαλλίασης, όπως, άλλωστε, κάθε επέτειος γέννησης. Το πνεύμα των Χριστουγέννων συνοψίζεται στη φράση «Και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία». Δεν είναι όμως γιορτή χαράς για όλους, αφού ο πόνος και η δυστυχία δεν γνωρίζουν τόπους, δεν γνωρίζουν εποχές. Και είναι εποχές, σαν και τη σημερινή, που η λύπη, η ανησυχία, η αβεβαιότητα και η αγωνία, σκεπάζουν τη χαρά. Έτσι η τέχνη, η οποία συχνά «απεικονίζει» συναισθήματα και βιώματα, δεν δοξάζει πάντα τη γέννηση του Θεανθρώπου, αλλά κάποτε αποτυπώνει τη θλίψη και τη δυστυχία των ανθρώπων, που τέτοιες ημέρες μοιάζουν να είναι πιο έντονες. Οι μεγάλοι μουσουργοί προτίμησαν, βεβαίως, να υμνήσουν τη γέννηση, παρά να εκφράσουν τα ίσως κάποτε αταίριαστα με τη γιορτή συναισθήματά τους. Ιδού όμως δυο διαφορετικά λόγια μουσικά τεχνουργήματα: Το μουσικόδραμα του ημέτερου Μανώλη Καλομοίρη (1883-1962) Το δαχτυλίδι της μάνας, διαδραματίζεται την παραμονή των Χριστουγέννων.

 

keri-xristougennaΣτην απόληξή του, πεθαίνει ο βασικός χαρακτήρας του, ο Γιαννάκης, και η μάνα του μοιρολογεί, καθώς η λειτουργία τελειώνει και οι εκκλησιαζόμενοι βγαίνουν τραγουδώντας τα κάλαντα. Και το μοιρολόγι του πόνου, αποδυναμώνει τα κάλαντα της χαράς. Το τελευταίο τραγούδι που συνέθεσε ο σπουδαίος γάλλος συνθέτης Claude Debussy (1862-1918), σε στίχους δικούς του, μάλιστα, αυτοχαρακτηρίζεται από το ίδιο το όνομά του: «Noël des enfants qui n’ont plus de maisons» - Χριστούγεννα των άστεγων παιδιών. Οι λαϊκοί τραγουδοποιοί, όμως, δρώντας πιο ελεύθερα και αυθόρμητα δεν διστάζουν να εκφράσουν τα φαιόχρωμα συναισθήματά τους. Είναι προφανές το περιεχόμενο τραγουδιών όπως «Blue Christmas» - Θλιμμένα Χριστούγεννα (που πρωτοτραγούδησε ο σπουδαίος τραγουδιστής της κάντρι Ernest Tubb και ανέδειξε ο Elvis Presley), «No Christmas in Kentucky» - Δεν υπάρχουν Χριστούγεννα στο Κεντάκι (του εξαιρετικά χαρισματικού, πλην όμως ελάχιστα γνωστού Phil Ochs [1940-1976]), «Christmas in the Trenches» - Χριστούγεννα στα χαρακώματα (τραγούδι του John McCutcheon, εμπνευσμένο από τη συγκινητική αυθόρμητη ανακωχή ανάμεσα σε άγγλους και γερμανούς στρατιώτες, τις μέρες των Χριστουγέννων του 1914, στα χαρακώματα του Δυτικού Μετώπου, στη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου).

lonely-christmas2Άλλα βασίζονται μόνο στη δύναμη της μουσικής, όπως το οργανικό «Ο μοναχικός Γκαούτσο προσμένει στην πάμπα την παραμονή των Χριστουγέννων» του βραζιλιάνου κιθαριστή Bola Sete, άλλα εκφράζουν και συγκρατημένη αισιοδοξία, όπως το, διαχρονικά επίκαιρο, «Who Took the Merry Out of Christmas?» - Ποιος πήρε τη χαρά απ’ τα Χριστούγεννα (που πρωτογνωρίσαμε από τους Staple Singers) και άλλα υπαινίσσονται. Όπως το «7 O’Clock News/Silent Night» - Τα νέα των 7/Άγια Νύχτα, στο οποίο ο Paul Simon και ο Art Garfunkel συνδυάζουν συγκλονιστικά τον αιώνιο, οικουμενικό ύμνο των Χριστουγέννων, που χάρισε στην ανθρωπότητα ο Franz Gruber, με τα τραγικά νέα που μεταδίδει στις 7 το βράδυ το ραδιόφωνο. Καθώς η κατανυκτική αρμονική διφωνία χαμηλώνει, η φωνή του εκφωνητή ραδιοφώνου αρχίζει να ακούγεται ολοένα και πιο δυνατά:

«…στο Λος Άντζελες σήμερα ο κωμικός Lenny Bruce, πέθανε από υπερβολική χρήση ναρκωτικών. Ο Bruce ήταν σαράντα δυο χρονών… στο Σικάγο, ο Richard Speck κατηγορούμενος για τη δολοφονία εννέα μαθητευόμενων νοσοκόμων, προσήχθη σήμερα στο δικαστήριο… στην Ουάσινγκτον, η αστυνομία διέλυσε βίαια την κατά του πολέμου στο Βιετνάμ συγκέντρωση, όταν οι διαδηλωτές άρχισαν να τραγουδούν αντιπολεμικά τραγούδια… Ήσαν οι ειδήσεις στις 7 το βράδυ. Καλή σας νύχτα».

 


15 μουσικές επιλογές του Γιώργου Β. Μονεμβασίτη για τα «άλλα» Χριστούγεννα

Το δαχτυλίδι της μάνας (Μανώλης Καλομοίρης, 1917)
Blue Christmas (Ernest Tubb, 1948)
Christmas in Cape Town (Randy Newman, 1982)
Do They Κnow it’s Christmas? (Band Aid, 1984)
Christmas Morning Blues (Victoria Spivey, 1927)
The Lonely Caucho in the Pampas awaiting the Advent of Christmas (Bola Sete, 1975)
Christmas in Prison (John Prine, 1973)
Christmas Eve in the East Side (Aunt Molly Jackson, 1939)
Christmas in the Trenches (John McCutcheon, 1984)
Christmas Will Be Just Another Lonely Day (Brenda Lee, 1964)
No Christmas in Kentucky (Phil Ochs, 1963)
Christmas In Jail (Ain’t That a Pain?) (Leroy Carr, 1929)
Who Took the Merry Out of Christmas? (Staple Singers, 1971)
7 O’Clock News/Silent Night (Simon & Garfunkel, 1966)
Noël des enfants qui n’ont plus de maisons (Claude Debussy, 1915)
Σημ.: Στο πρώτο και το τελευταίο οι χρονολογίες προσδιορίζουν τη σύνθεση. Στα λοιπά, τη δισκογράφηση.
(αξιοποιήθηκαν στο σχεδιασμό ραδιοακροάματος, που μεταδόθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 1985, το απόβραδο, από το Τρίτο Πρόγραμμα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας)

 

 Και ιδού, τέλος, πως «είδε» τα «άλλα» Χριστούγεννα, ο ποιητής

miltos_sahtourisΤα λυπημένα Χριστούγεννα των ποιητών
Στην Ελένη Θ. Κωνσταντινίδη

Είναι τα λυπημένα Χριστούγεννα 1987
είναι τα χαρούμενα Χριστούγεννα 1987
ναι, τα χαρούμενα Χριστούγεννα 1987!
Σκέπτομαι τόσα δυστυχισμένα Χριστούγεννα...
Α! ναι είναι πάρα πολλά.
Πόσα δυστυχισμένα Χριστούγεννα πέρασε
ο Διονύσιος Σολωμος
πόσα δυστυχισμένα Χριστούγεννα πέρασε
ο Νίκος Εγγονόπουλος
πόσα δυστυχισμένα Χριστούγεννα πέρασε
ο Μπουζιάνης
πόσα ο Σκλάβος
πόσα ο Καρυωτάκης
πόσα δυστυχισμένα Χριστούγεννα
πέρασε ο Σκαλκώτας
πόσα
πόσα
Δυστυχισμένα Χριστούγεννα Ποιητών.

Μίλτος Σαχτούρης
(1919-2005)