thanasis_papakonstantinoumargetousakisΉταν την άνοιξη του 2006 όταν ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου* παρουσίασε τον ένατο κατά σειρά δίσκο του Η βροχή από κάτω, συνοδευόμενος από μια νεοσύστατη ομάδα εκλεκτών μουσικών. Πριν δύο χρόνια είχαν προηγηθεί οι αξέχαστες συναυλίες με το σχήμα των “Λαϊκεδέλικα”, αληθινά πανηγύρια, απόρροια ιδέας και προσεκτικής σύνθεσης του εξαίρετου Μπάμπη Παπαδόπουλου. Μια μπάντα μοναδική τόσο σε συνολικό όσο και σε ατομικό επίπεδο αποτελούμενη από ένα συνονθύλευμα ετερόκλητων μουσικών, με διαφορετικές επιρροές και καταβολές. Αποτέλεσμα και ανάμνηση η ηχογράφηση ενός διπλού δίσκου, τα λεγόμενα «Ζωντανά», τα οποία ίσως να ήταν η αφορμή για πολλούς καινούριους ακροατές να μυηθούν στην τέχνη του Παπακωνσταντίνου. Το άλμπουμ περιείχε πολλά από τα πιο γνωστά κομμάτια του τραγουδοποιού, ορχηστρικά και μη, σε «πειραγμένες» ως συνήθως διασκευές. Έχοντας παράλληλα και τη δύναμη μιας ζωντανής ηχογράφησης, ο δίσκος αγαπήθηκε πολύ και λόγω εξωστρέφειας, κάτι στο οποίο συνέβαλε, από την πλευρά της, η πολύπλευρη και πληθωρική Μάρθα Φριντζήλα. Μετά από τα «Ζωντανά», πολλοί περιμένανε μανιωδώς το καινούριο δείγμα του Παπακωνσταντίνου, ελπίζοντας σε κάτι όμοιο του προηγούμενου.

ivroxiapokatw-coverΈτσι, όταν κυκλοφόρησε η «Βροχή από κάτω», οι αντιδράσεις ήταν διχασμένες. Σε ένα γενικότερο πλαίσιο, οι περισσότεροι είδαν σχετικά αρνητικά τα καινούρια του κομμάτια, καθώς θεωρήθηκε πως ήταν άρδην διαφορετικά σε ύφος από τα τελευταία. Κάπως έτσι, ο δίσκος δεν έτυχε ευρείας αποδοχής από την πλειοψηφία των ακροατών, αποδίδοντάς του πολλές φορές τον χαρακτηρισμό του «περίεργου».

Δεν ήταν παρά τέσσερα χρόνια μετά, τέλη χειμώνα του 2011, όταν κυκλοφόρησε, μετά τον «Διάφανο» και τον «Σαμάνο», ο πολυαναμενόμενος «Ελάχιστος Εαυτός», μια συλλογή τραγουδιών σαν μια ιστορία με αρχή, μέση και τέλος, η οποία ενθουσίασε το κοινό για την ωριμότητα, την συνοχή, τον όμορφο πειραματισμό αλλά και την «φαινομενική» εξωστρέφειά της. Από την πρώτη κιόλας συναυλία μετά την κυκλοφορία του, ο τραγουδοποιός παρουσίαζε το νέο υλικό με κρυφή λαχτάρα και αγωνία.

Έπειτα από αρκετούς μήνες, και πολλαπλές ακροάσεις του «Ελάχιστου Εαυτού», ήρθε «σαν αστραπή από μακριά» μια σκέψη, σαν την λύση ενός αινίγματος που κράτησε πέντε ολόκληρα χρόνια: μήπως ο «ελάχιστος» δεν είναι παρά η «βροχή» με ένα ωραιότατο περιτύλιγμα ακόμα μεγαλύτερης εξωστρέφειας; Κάπως έτσι επέστρεψα στην "Βροχή από κάτω", με ατέλειωτες ώρες επανάληψης και προσεκτικής ακρόασης. Πρόκειται για μια συλλογή τραγουδιών, ορχηστικών στην πλειοψηφία τους, ενορχηστρωμένα και «εξανθρωπισμένα», όπως λέει ο ίδιος ο Παπακωνσταντίνου, σε συνεργασία με τον Κώστα Θεοδώρου, βασισμένα σε λούπες από διάφορες πηγές. 

oexalistoseaytos-coverΣτη «Βροχή από κάτω», αποκαλύπτεται μια άλλη πρωτόγνωρη πτυχή του τραγουδοποιού, φορτισμένη με έντονα συναισθήματα και λόγια των Νίκου Καρούζου και F.G.Lorca που «καρφώνουν». Συνοδευόμενα από ένα μοναδικής γραφιστικής artwork από την Μάρθα Φριντζήλα και τον Μάνο Χαμηλάκη, είναι αναμφισβήτητα τραγούδια «δύσκολα», απαιτούν πολλαπλές ακροάσεις και συνεχείς αναγνώσεις, καθώς αποκαλύπτουν κάθε φορά καινούρια στοιχεία. Μοιάζουν να αποκαλύπτονται ένα ένα σα να επιζητούν μια αδιάκοπη εγρήγορση. Οι ερμηνείες των μουσικών μοναδικές, απαιτούν μια ιδιαίτερα προσεκτική ακρόαση έτσι ώστε να μπορεί να ακούσει κανείς το κάθε όργανο ξεχωριστά και όλα μαζί, ενώ ιδιαίτερα σημαντική και φανερή στο άκουσμα η συμμετοχή κάποιων, όπως ο τσελίστας Νίκος Βελιώτης αλλά και ο Τίτος Καργιωτάκης με τα φίλτρα του. Οι ενορχηστρώσεις μυστηριακές, τα samples που παρεμβάλλονται ξαφνιάζουν με το απόλυτα αρμονικό δέσιμό τους με τις μελωδίες και τα λιγοστά λόγια, εκφράζοντας στο σύνολο μια μεγάλη ένταση.

Εδώ ο ακροατής γίνεται κοινωνός μιας διαστροφικής εμμονής του Παπακωνσταντίνου που φανερώνεται πολυποίκιλα, στην θεματολογία που επιλέγει, στις καθημερινές λεπτομέρειες που παρατηρεί και παθιάζεται, σαν τα «μολύβια» που αναπαύονται στα αυτιά των μαραγκών, κάνοντας τραγούδια τα φαινομενικά συνηθισμένα και απλά. Πρόκειται, κατά την γνώμη μου, για έναν δίσκο εξίσου συμπαντικό με τον «Ελάχιστο εαυτό», ωστόσο νομίζει κανείς, με μια πρώτη ακρόαση, πως είναι μια ιδιαίτερα προσωπική του στιγμή, στην οποία δεν επιτρέπεται σε κάποιον εύκολα να εισχωρήσει, να συμμετάσχει, να μπει στο “παιχνίδι” της ανταλλαγής. Αυτή η εσωστρέφεια είναι που συνεπάγεται και μια αντίστοιχη ακρόαση, και αυτό δεν μπορεί παρά να είναι κάτι που βάζει τον ακροατή σε μια διαδικασία γοητευτικής «αποκρυπτογράφησης». Στον «Ελάχιστο εαυτό» παρουσιάζονται πολλά στοιχεία από αυτά που είχε «Βροχή» με περισσότερη εξωστρέφεια.

Αφού, λοιπόν, το «κόλπο» του Παπακωνσταντίνου πέτυχε, αγαπήσαμε τόσο πολύ τον «Ελάχιστο» και δεχθήκαμε να παιδέψουμε και τον δικό μας εαυτό ακούγοντας τον με χαρά ξανά και ξανά, ας επιστρέψουμε και πάλι στην δύσκολη "βροχή από κάτω". Ήταν ένας δίσκος για τον οποίο κατηγορήθηκε, σα να τον στήσαμε στον τοίχο και αρνηθήκαμε να τον ακούσουμε. Πώς να δεχθεί κανείς τη μετάβαση από τα «Ζωντανά» στην «Βροχή» άλλωστε παρά μόνο με πολύ κόπο; Ο Θανάσης όμως, όπως τον αποκαλούν οι ορκισμένοι φίλοι του, είναι σίγουρα ο «Πεχλιβάνης» αλλά είναι και ο «Σκύλος των άστρων», η «Άυπνη πόλη», το «Όνειρο της σκιάς»… Κανένα από αυτά δεν είναι τραγούδια συναυλιακά ή ραδιοφωνικά, αν αυτά μπορούν να οριστούν κάπως έτσι και να τιτλοδοτηθούν, είναι όμως βγαλμένα βαθιά, από τα έγκατα, είναι για μένα, για σένα, όχι μαζί αλλά μόνοι.

* H Φωτογραφία του Θανάση Παπακωνσταντίνου είναι του Γιάννη Μαργετουσάκη